Rev. Dr. Zaichhawna Hlawndo
Kan tobul chhui dan kan ziak chiang thawkhat tawh a, tunah chuan min thlahtu kan pu Zosefa atanga kan pen darh dan, Zo hnahthlak hrang hrang inthlahchhawn dan leh kan lo darh dan ka chhuite kan ziak dawn a ni. Kan hriat angin Jakoba fapa Zosefa chuan On khaw puithiam Potiphara fanu Asenathi nupuiah a neihtîr a (Genesis 41:45). A nupui Asenathi lak atangin fapa pahnih Manasea leh leh Ephraima te a nei a (Genesis 41:50-52). Manasea thlahte chanchin hi 1 Chronicles 7:14-19, Numbers 26, 32:41 Joshua 17 leh Deuteronomy 3:14 ah te a in ziak. Ephraima thlah te chanchin hi Numbers 26: 35 leh 1Chronicles 7: 20- 27 ah kan hmu bawk. Davida fapa Solomona chuan a nupuite milem pathian hrang hrang- Zidonian ho pathian Ashtoreth, Moab ho pathian Chemosh leh Ammon ho pathian Milcom te chibai an buk avangin Lalpa a thinur êm êm a, a lal ram thiah sakin hnam 10 te chu a laksak a, an chunga rorêltu turin Zosefa tupa Ephraim hnam a mi Jeroboama chu a ruat a. Jeroboama lalna hnuaiah chuan Zosefa chhungte chu ram hrang leh rorelna hrang neiin Israel hmar lam lal ramah an lo awm ta a ni.
Chanchintha hmanga Lal Isua Kristan min zawn chhuah leh hnu khan Zofâte zingah Pathian Thlarau Thianghlim atangin Israel hnam bo kan nih hriattirna dawng hi khaw tin deuhthawah kan awm tih mai tur a ni. Chungmite chuan Zofâte hi Zosefa fapa -Manasea leh Ephraima thlah kal zelte kan ni tih hi an dawn dan a ni. Chanchin chhuitu leh ziaktu tam takin Zofate hi Manasea thlah kal zelte kan ni tiin an lo chhui tawh a. Pi Zaithanchhungi lehkhabu ‘Israel Mizo Identity’ tihah khan Manasea thlah kal zelte kan ni tiin a chhui. Tuna Judai rama Zofâte pem thla te pawh hi Manasea thlah kal zelte anga pawm an ni. Israel Sawrkâr pawhin chu chu tuna min pawm dan a ni. Zo hnahthlak hnam peng Hmar leh Kuki te zingah pawh Manasea thlah kal zelte nia chhuitu sawi tur an awm nual. Ralthanga Sailo in a chhui ve dan chuan Zofate hi Ephraima thlah kal zel kan ni tiin a chhui thung a, ka lehkhabuah khan a chhui dan (chart) pawh kan dah. Zofate hi Zosefa fapa pahnih Manasea leh Ephraima thlah kal zelte Zosefa chhûngte kan nih avangin Manasea leh Ephraima thlah bikte sawi hran emaw chhui hran kha a ngai chuang lova, Zo hnahthlak zawng zawngte hi Zosefa tu leh fate Manasea leh Ephraim thlah kal zel Zosefa chhungte -Zofâte kan ni tih hriat kha a pawimawh ber chu a ni.
Bible-ah kan hmuh angin Israel chhungkuate kha chhungkaw pahnih (1) Juda chhungkua –Benjamin, Juda leh Levi (2) Zosefa chhungkua -Reubena, Napthalia, Zebuluna, Gada, Ashera, Issachara, Ephraima, Manasea, Simeona leh Dana ah te an ni (1 Lalte 11:11-13,29-39, Ezekiel 37). Keini chu Zosefa chhungkua zinga a hruaitu leh Zosefa fapa pahnih Manasea leh Ephraima thlah kal zel te kha kan ni. Zosefa chhungte hruaitu tura Lalpan a ruat, lal hmasa ber Jeroboama pawh kha Ephraim hnam ami a ni. Hnam 10 zingah hian Zosefa hi chhiar tel a ni lova, a chhan chu amah kha chhungkaw neitu a ni a, a fapa te pahnih Manasea leh Ephraima te hming kha a lang ta zawk a ni. Zosefa chhungkuate sawi nan hian Jakoban malsawmna a hlan, Ephraim hnam hminga sawi chhunzawm zel a ni. BC 722 ah Assuria sawrkârin Israel fate an run a, sala an hruai atang khan Israel (Samari) ramah hian an let leh tawh lo. Pathian thinur vawrtâwp an tawng buak avangin khawvel pumah an vak darh ta vek a. Khawvel ram hrang hrang a, hnam anga Kristian lo nitate’n an thlahtu an chhui hian Israel hnam bo thlah kal zelte nia inchhui an tam hle. Amaherawhchu tun thlengin hnam leh ram angin khawvelah Zosefa chhungte (House of Israel) hi an la ding chhuak ri lo a ni. Hnam tungdingtu tur chu Zosefa chhungte kan la dinchhuah rih loh vang a ni.
Zofâte hian Zo hnahthlâk kan ni tih chu kan chiang tlang a, mahse a hnah kan nih hre siin a kûng Zosefa atanga kan lo chhuah dan erawh kan lo hre lo. Kan pu Zova atanga kan inthlahchhawn zel dan buaipuitu hrang hrang an lo awm tawh thin a. A tam ber chu mahni chipeng emaw hnam peng bik chhuitute an ni tlangpui. Pu C. Chawngkunga , Captain K.A. Khupzathang leh Guite Khangthu ah te hian kan inthlahchhawn dan chhuina hmuh tur a awm. Kan pu Zova atanga Zofate inthlahchhawn dan a dik thei ang ber tur zirin ka lo chhui a. Hnam peng hrang 12 – (1) Chawngthu (2) Mivam (3) Guite (4) Paite (5) Hmar (6) Lusei (7) Mara (8) Lai (9) Gangte (10) Kuki (11) Ralte (12) Vaiphei atangin Zo Hnahthlâk 2100 lai mai kan awm.
Zofâte Inthlahchhawn dan (Zofate Genealogy) dik thei ang ber tura ka chhuichhuah dan chu hetiang hi a ni:

