Site icon The Aizawl Post

ZOFATE RAMRI CHINFEL A NGAI

(Rev. Dr. Zaichhawna Hlawndo)

Zofate ramri a buai tih hretute vek kan ni. Engvanga ramri chu buai nge? Ramri buai chu vawiin thleng pawhin engatinge chinfel ala nih loh? Tunge mawhphurtu ber? Engtianga chinfel tur nge? tih chu ka sawive vak ngailovin mutmawh hnarmawh a neitu ram hmangaihtu mimal leh pawl ang pawhin thahnem tak kan awm. Ka vei leh Lalpan tih tura min pek erawh chu Hnamdang nena kan leilung ramri buai mai nilovin Zofate keimahni Ramri buai chinfel hi a ni. Pu Rokunga’n chhung lam leh pawn lam hmelma indona thleng mahse hneh zel turin min pui la, ro min rel sak ang che a lo tih diam tawh ang khan.
Ramri buai chingfel tur chuan Zofate RAMRI chu engtinnge a buai? tih hriat hmasak a ngai. Tuna Zofate kan chenna theuh hi khuavang ramri thensa India, Burma leh Bangladesh ti a vuah chhungah kan awm a, kan chenna leilung ramri chin (geographical boundary) hi inzawmsa deuh vek a nih avangin a buai lova, min awpbettute khan ram hrang hrang rorelna ah min dah a, chumai bakah keimahni leh keimahni chibing anga ramri siam hrangin kan inthen darh a kan buai zawk a ni.
ZOFATE RAMRI BUAI DAN TE CHU:-
Zofate hian kan VAIA KAN HNAM NIHNA dik tak (Nomenclature) kan la hriat vek rih loh avangin hnam hrang angin kan la awm a, keimahni inkarah ramri kham a la awm rih mai a ni. Kan bona a rei lutuk tawh a, kan thlahtu bul leh khawi atanga lo chhuak nge kan ni tih pawh kan hriat tawh loh vang a ni.
British rorelna hnuaiah khan thendarh kan lo ni a, ram hrang hrangah hnam hrang angin rorelna hrang ramri kham hnuaiah kan awm. January 1892 Chin-Lushai Conference Calcutta-ah neihah khan Zofate chu rorelna pakhat hnuaia dah tur tiin an lo rel a. Kum 1941-ah kum 1892 ina a huam loh Zofate chenna ram te pawh tel tura hmalak thute pawh an lo tel tawh, mahse tihhlawhtlin a ni lo.
Kum 1947 India (Hindu), Pakistan (Mosolman) independent khan keimahni duhthlanna ngeiin an rorelna hnuaiah kan lut a. An ram bung then hnuaiah hnam hrang hrang leh rorelna hrang anga thendarh kan nih avangin keimahni chhungkaw ramri kham a buai. Kum 1971 a Bangladesh independent-ah khan Zofate chenna ram pawh chu rin luh a la ni zel.
British parliament khan Burma Independence Act chu December 10, 1947 a pass a. British atangin January 4, 1948 khan independent an hmu fel a. Zo hnahthlak Zofate chuan Myanmar (Buddhist) Lal ram a awm kan thlang a, vawiin thlengin an awpbeh leh thendarhna hnuaiah kan awm mek a ni. Burma-a Zofate hi hnam hrang leh chi hrang hrang anga then darh kan ni.
ZOFATE RAMRI BUAI CHUAN ENGE A NGHAWNG?
Hnam khat leh thlah khat si kha min awpbettuten hnam leh chi hming hrang hrang hmangin min then darh a, keimahni leh keimahni min indotir a, then darh la awp bet rawh tih policy hmangin vawiin thlengin kan la indo va, keimahni leh keimahni ramri a la buai a ni.
Rorelna hrang hrang min siam sak a, chu rorelna (administration & politics) a nihna leh chanvo inchuhna ‘Tual Chhung Politics’ hmangin min indo tir. He tualchhung leh thliarkar politics hian zofate nasa takin min thendarh a, inpumkhat thei tawh miahlo tura min then darh hi an tum lian ber niin a lang.
Chu hnam leh chi inthenna chuan Kristianna dik taka inpumkhatna pawh nunpui thei lovin Hnam leh Chibing, ram then hmangin Kohhran Pawl hrang hrang kan din a- Evangelical church of Maraland, Lairam Isua Krista Baptist Kohhran, Baptist church of Mizoram, Presbyterian Church of India te kan invuah a. Kohhran pawl hrang mai ni lovin ram hrang ang maiin kan inthen hrang mek a ni. Kohhran Pawl (denomination) hrang leh Thurin (doctrine) hrang hrang hmangin kan inthen darh a, Kristaa inpumkhat tur kha sakhuana hmangin kan indo mek a ni.
Hnam dang karah, sakhaw hrang hrang karah, kan Hnam nun ze mawi (culture) chu sawichhiat, nekchep leh chimralin a awm mek. Mahni kea ding, mahnia ro inrel leh intodelh hnam kha kutdawh rilru min puttir a, anmahni tel lova khawsa thei lo tur ang maiin ramri min siamsak mek a ni.
ZOFATE RAMRI CHU ENGTINNGE KAN CHINFEL ANG?
A hmasa berah chuan thlahtu bul thuhmun vek Zo-a thlah thisena inzawm vek kan ni tih kan hriat chian a ngai. Zo-a fate/thlahte vek kan nih a avangin Zofa kan ni a, kan za vaia Hnam hming chu ZOFATE tihah kan chian a ngai.
Zofate chenna ram chu ram pakhat a ni a, chu ram chu tuma ram a ni lova, hneh chhuh a kan lak pawh a ni lova, Pathianin kan awmna tura min pek Zofate chenna ZORAM a ni tih kan chian a ngai. Hnam dang hming emaw, ram dang hming emaw kan lo put hi kan paih a ngai.
Kan ram hming dik tak ZORAM ni lo hnam dang leh ramdangin min pek leh keimahni pawhin kan lo phuahchawp Hnam hminga ram hmming kan siam min daidantu RAMRI (Mizo ram, Mara ram, Lai ram, Hmar ram, Chin ram, Kuki ram, Bawm ram etc) te kan thiah vek a ngai.
Kristaa kan inpumkhatna daltu Kohhran pawl leh pawl lo indaidanna RAMRI hmanga setanan Zofate min daidanna pawl (denomination) ramri thiata kan chinfel a ngai
Tual chhung leh chibil politics khelh bansanin Hnam Ropui (Great Nation) ding chhuak tur Hnam politics kan buaipui a ngai
Party politics ruihchilh bansanin kan rama ding tur Pathian Lal Ram Politics (God’s Kingdom Politics) kan buaipui a ngai
Setanan min awpbehna ramri thiat turin thu leh hla mai ni tawh lovin, Hnam Pumpui a taka kan inpumkhatna tur Zofate Pathian Biak Inpui hi hnam hnatlanga kan sak a ngai.

Exit mobile version