Site icon The Aizawl Post

ZORAM KHAWVEL CHEVEL KALREM ( Khupsuk Loin Thopa Zuan zawkin)

F. Lalremsiama
Chaltlang
8415994340

1. Khuh Hawnna ang deuh chu: Pathian Chatuan Remruat makzia leh a themthiamzia tarlan kan tum ang. Bible – ah kan innghat tlat anga Mihring zirchhuah Finna leh Thiamna Science a tul dan ang zelin kan sawi bawk ang. Zoram khawvel chevelin a chanpual, a lailum zau lai ber a chang ang.
2. Khawvel pumpui, Lei leh van hi englai pawhin, chawl loin kan che dual dual! Lei, Earth Planet mihring hian chutiang tak chuan kan chevel tih reng kan hre si lo. Kan taksa khawl te mai ropuizia pawh hi a mak lutuk. KHB No.22-ah chuan, Pathian thil rel dan chu a va mak em. Hriatphak rual loh a ni……tih kan hmu. Biak Inah kan sa khat mah mah. Pu Chawngkhupa chuan, Mihring Mihrinna hian a ngaihtuah chhuak zo lo a che; ka Chhandamtu, I thuruk hi tiin Ringlo Scientist leh Mithiam intifing ho dang betin a phet thlu chiang hle. Pu Rokunga (RIP-1969) chu a Arsi Hla-ah khan, Chief Minister kal liam ta leh Tuna ni mekte tan, “Ngawi rengin, tawng loin, chet danin i eng ve ang u” tihtir a lo ni daih tawh!!
3. Van leh khawvel zawng zawng, chawl miah loa chhun leh zan chevel chu sawifiah deuh a ngai, kan chevel reng tih lah kan hre hauh si lo a. Kan awmna Lei hi a len tawk ve em vang a ni. Kawng hrang 2-in a che reng nghe nghe. Amah hi a bial a, amahin a inher kual reng a, chhun leh zan darker 24 chhungin a inher kual a, Ni khat One Day min pe.
4. Khawvel Universe ah Eng Ropui Ber, Ni Sun khian Planet 9 kal hualtu a nei. An zinga tel kan Lei hian kum tluanin ama kawng, kual sawl deuh, thle-awn tlat chungin a zawh char char, inher reng bawkin chawl miah lo chung zelin. Vawi khat Ni a hel chhuah nan, Thla 12 chhung – Kum khat a hmang. Ama kawng kuala a awm hmun zir zelin, Chhun leh Zan rei zawng a danglam. Sik leh Sa vawi 4 a siam danglam nghe nghe. Fur leh Thal, Nipui leh Thlasik kan lo neih te hi.
5. Kan Lei hian kal hualtu Satellite pakhat, Thla Moon khi a nei ve reuh a. te hle mahse a inhnaih em vang hian Lei nen inhip tawn leh innawr tawnin, chanchin an insiam nasa khawp mai. Hetiangin :- Thla mang(thim), Thla de, Thla bial. Thla mang laia thlai chi thlak a to tha thei lo. Rannung an hlei lutuk. Thla en lai, a bial lai vel phei chuan vaimim tuh pawhin, kawm puitling 2 an paw zel an ti. Hindu leh Mosolman ho ten Horoscope buaipuiin, Hun malsawm leh Hun Vanduai bikte awmin an hria. Thla Awklem Lunar Eclipse leh Ni Awklem Solar Eclipse te, an manganpui nasa hle thin. Mizo pawhin Rilru buai thin te Thla Mang (thim) laiin buaipui an ngai zual thin an lo ti ve tho.
6. Thla chevel khian Calendar siamtute a tihah tlat. Leap Year kum 3 dan zelah siamin min chinfel sak. A chhan chu Thla khian kan awmna Lei hi hel chhuak turin Thla 12 aia rei hret a hmang an ti. Vai Puja te Diwali te, Muslim Chawnghei Ramjan leh Thla De tan lawmna ID(Eid) an tih a hma thul, a tlai thul, a dang a dang hian keini tan hriatthiam theihna min siamsak.
7. Khupsuk hman a ni lo. Thopa zuan, Trajectory kawh ding chho lah nen, Vansangah kan Ving a hun ta. Hmasang Saruaka mihringte Ramsa ang maia khawsak lai atangin, Van thengreng Space-ah Astronaut anga Thlaa lawn tih te, Space Station-a luh leh chhuah te, duhna lai laiah tho angin kan zuangkai nalh nalh tawh mai dawn. Hmuh phak lohin kan thlawk dawn ta a ni mai!!
8. Mihring siamchawp Man – made tih mai awl, Dik chiah lo deuh si, Science leh Politics sawi hun a lo thleng. Sawi duh leh sawi tur hi ka ngah laileng teh e. Great Britain-ah Bloody Mary te, An Lal Henry II te, Magna Carta = The Great Charter te, Glorious Revolution Bloodless te hre ve nial nualin Renaissance-ah, Discoveries leh Scientific invention te, a zui nghaltu Industrial Revolution leh Human Rights pianpui Freedom, liberty leh Equality hrinchhuah French Revolution te, America pantu Punitan hote Mayfair Sail-Boat leh an thlenchilh lam hote lah chuan, “No Representation, No Taxation” an lo ti hut hut bawk si te kha sawikai a va chakawm tak em! |uantul thopa zuan a tul si!
9. Indopui II sawi loh theih loh. Kan Mizo Lal hoten, puandum sinin, Vakul chang nena cheimawi Diartial khimin Bawrhsap tualzawlah “British Flag = Union Jack” kal hualin Allies = |angrual Pawl Thlawp turin thutiam an chham . A man kan tel ve tur. Zalenna an lo battir. Mizo Lal hote nge nge an nep hauh lo!!
10. India kan zalenna 15-08-1947 Zanlaia Prime Minister Nehru-a thusawi Ropui, Khawvel lawm, “We make a tryst with Destiny” tih kha. Mizotawng chuan, “Chantawk Khuarel kan pawm ta a” tih ang vel a ni mai. A hril zo lo mah mah niin a ngaih theih. A thlawh fuh kher mai. Kan lo pawm dik, vawiin thleng hian kan la lengsang deuh deuh zel. India inpum-khatna, mipui te’n kanla humhim thei! Mak tak si, mak tih na chang kan hre lem si lo. Lawm nachang tal hria ila a tha tur.
11. A Deputy Prime Minister Sardar VB Patel pawh a che pui asin. British awp ram zawng zawng leh Lalram Princely States zawng zawng Indian Union chhungah a hruaikhawm vek. Nizam of Hyderabad phei chu “Police Action” an tih mai hmang meuha hruailuh ngai a nih kha! Jammu & Kashmir lo luhdan erawh a dang daih. An Lal Sadari Riashid an tih emawni tlanchhia Humhimna zawng, Strategic Security vang liau liaua India lo lut, Plebiscite = Self Determination rim nam rum rum a nih khu. Tun thlenga thuchuh Controversial tawp thei lo khu!!
12. India Danpui Constitution siamnaa hotu ber atan Hnam hnuaihnung. Mithiam chungchuang Dr. BR Ambedkar an hmang phal. Human Rights leh Non-Violence champion, Zawlnei Martar, Father of Indian Nation MK Gandhi kahhruaina ngaichang zel tlat hek. “Unity in Diversity an Thunawn!!” Hemi chungchang an sawidan te hi a mawi teh asin! India Union chu Pangpar Huan Orchard ang, a mi chengte Hnamtin chitin anmahni zia rang mawina theuh nena Pangpar chi tinreng, Orchard -a vul chuk, mawi em em angin vulmawi chuai se an ti nia!!
13. He rilru mawi vang bawk hian, India ram an thlir a. Leilung inang lo, mi chengte tawng leh nunphung leh Sakhua te pawh ngaihtuah kim biaiin, Danpui Bu lianber leh kimchang ber leh Ropui Ber min siamsak. Tah chuan thil pathum (3) langsar zual chauh thur chhuak ila (a) Fundamental Rights (b) Universal Adult Franchise – Puitling chin zawng zawng vote pekna, UK leh USA lehpelh duaitu. (c) Sixth Schedule, Assam tlangram Tribal Districts te tan. Pandit Jawaharlal Nehru-a vek chuan “Let them develop in their own genius” zuk ti leh zel a. Segregation barh luih letling chu! Excluded Area a bo. Assam Legislative Assembly-ah Mizo MLA pathum kan nei ta bawk. Tun thlengin Inner Line Permit System him takin kan la nei reng. Chan tawk khuarel kan chang zel. Kan phu tawk Roreltu kan nei zel thei bawk. A bilha tho lo tur sa “Hills State” Pu Ch. Chhunga’n a kapthla tawp! A aiah Mizo State a thlang chat!! Hriattirna ropui, fianrial-ah a dawng nge, amah kha a lo Zawlnei? Kan la sawi zui tur a la tam.
14. Heng thil vuakvetah hian Hruaitu hmasate zinga mi pathum(3) hming kan lam ang. Ramhmangaihna an lantir dik em vang khan. Indopui II tawp hlima Bawrhsap MacDonald-a hnen atanga Mizo Union din phalna latu Pu R.Vanlawm, April ni 9,1946-a Mizo Union dintu kha. Pu Ch. Chhunga Mizo State, kan chantawk khuarel hmu hmasatu, Rambuai laia keimahni leh keimahni indo tur vengtu huaisen kha. Amah vek hian asin Chinese Aggression lai laia Sorkar tibuai zual thei tur “Tura Conference Boycot” rawt thlutu kha. Chumi hnu leh deuh khan, Kan unaute ramchhuak (MNF) hawn atan tiin a vawng him thlap a. Hmu hman ve mahse min dampui rei hman ta si lo. A uiawm lulai mang e!! Last but not least, Pu HK Bawihchhuaka, Real Politics a Zonunmawi Show khan, kei chu Hill State nawr laia Mizo Union President atana thlan ka ni a. Hetia Mizo State nawr tur chuan midang President atan thlan a ngai tiin, ama thu liau liauin a insaseng fel hmiah. “Kei kei ti loa Nang nang ti zawk tlat Pu HK Bawihchhuaka Mizo!!” Chawimawi tawk chauh a va phu teh reng em!
15. He Mizo vek hi alawm Sam Bahadur, Field Marshall Manekshaw hmaa thingthi duh lo, huaisen tak kha. An Strong-Arm Policy ang chuan MNF Underground te riltam chaw eitur lo petu apiang kahhlum zeltur an tih lai khan Pu HK Bawihchhuaka chuan, kan Hnam Nunphung-ah Mangang riltam hnar theih a ni lo. Keimah hi kahhlum hmasak ber tur ka nih chu a ti, an tih thawm ka hria. Ram buai pawh Politik thil vang a ni a, Politik hmang chauha chinfel theih a ni ang titute bawk kha an ni.
16. Sawi nuam a tih em em pakhat chauh, Lo ngaithla teh. An buai zual lai, American Carbine (auto) Rifle pek an nih lai, Council CEM a nih lai khan Pi Indira Gandhi lakah pangchan a chhuah a. “Maam, we want to lean against you” a ti zauh a. PM hmeichhiatna a cho lang, a ip chaih chaih a, a hnungtawlh a, a Sari chu a khabe hnuai thlengin a pawt chho hial a ti alawm. Nui tut tutin vawi 2 aia tlem lo min hrilh!!
17. Zoram Politik hmahruaitu hmasa bera ngaih tur chu Kulikawn Arsi Eng hote hruaitu Pu Telela leh a thian 5 te kha an ni awm e. Lal leh Upa, Bawrhsap ho meuh leh Sorkar hnathawk zawng zawng bitum in, “Phut luih Kuli-Impressed Labour” avanga Puakphurh kha an do? Intin indawta kal ngai, mahni hna tul leh damloh chhuanlam theih miah loh, hlawh dawrawm em em bawk si. German Run, France ramkal chauh awl tirna Dan Sakei dotute chu. Mipui lah chuan mi kheuh beuh, thuneitute zah nachang hre lo an ti daih bawk si. Hria sela chu, heng thute kan ziak a ngai hauh lo tur! A fair lo em a ni.
18. Entir a nei tlat. Mizo Identity, kan nihphung Culture leh kan thil kalpui thin dan Tradition chiang tak mai chu. Tukdawl zawh loh te chu!!
19. Hei ber hi a ni lawm ni Mizo inpumkhatna siamtu, mahni hmasial lo Tlawmngaihna, Dikna leh Rinawmna te Huaisenna phuarkhawm chu? Mautam Tam Mangan lai pawha ngaihsak hlawh lo, MNF lo pian chhuah chhan bawk kha?
20. Chakai kawtawp tan ang, loh-theih-loh vang zawkin, chak leh Huaisen chhuan vang ngawt ni loin, 1966-ah Independence an sual mai zawk a ni lo maw? Mizo leh mizo indem tur kan ni lo. Indo tur phei chu kan ni thei lo lehzual. Pu CH. Chhunga leh a Dinna a va ropui em!!
21. Helam thu chu Pu R. Zamawi ate, Pu Bualhranga te, Pu C. Zama te, Pu K. Vanlalauva te, Pu Zoramthanga te vangvat kai thiau, min la dampuitu hote ziak kan nei tam tawk viau tawh. Heti lam kawnga MNF dintu leh Hruaitu ber, Pu Laldenga dem a tul hek lo. Mual min liamsan tawh. Chawimawi dan tawk thiam ila kan nihlawh a nimai!!
22. Lehpek atan khekkhal Pathum chu: i) Mizo Pathian Hnamthlan II tih leh Ram Thianghlim Mizoram, ii) Mizo Khhuarel chantawk a tha tawk, iii) Tunlai Zoram khawvel kalrempui thlirna.
23. Eng kawngah pawh, khawi hmunah pawh, eng lai pawhin inbeihna apiangah intih-huaisen luih tlat tur. A chan tha zawk nih ngei ngei tur. Tichuan kan hming than mawina chuan Khuavel a dengchhuak ngei ang. Hei hi kan thurawn pathum inthumrawn!!

Exit mobile version