Site icon The Aizawl Post

ZPM SORKARIN AIKAL LA DAWN

Dr. C. Lalrampana

A KAMKÊUNA
Zoram siam that kan duh takzet a nih chuan thil nihna dik tak zep nei miah lova huaisen taka tarlan hmiah hmiah ngam a hun tawh takzet a ni. Tunah pawh thil nihna dik tak a lan fiah theih nan thil nihna dik tak zep awm lovin tarlan kan tum dawn a, uluk takin chhiar theuh ni se a lawmawm ngawt ang.
Sorkar hnathawkin aikal lak hi Central Civil Services (Conduct) Rules, 1964 bawhchhiatna leh dan kalh a nih avangin sorkar hnathawk tuman aikal an la tur a ni lova, an chunga thuneitu controlling authority/Officer pawhin aikal lak phalna an pe tur a ni hek lo. Pek theihna dan pawh a awm hek lo. ZPM Ministry din tirh phat atang khan aikal lak chungchangah khauh taka dan [rule of law] ken kawh an tum thu an puang chamchi a; mahse, an thu an zûk leh tial tial a, a tawpah engtin tak a hlinna hrui chu phelh dul zel ang maw? Uluk taka ngaihven reng a pawimawh ang.
AIKAL LA ENGZAT NGE AWM?
March 6, 2024; Sorkar hnathawk aikal la department tinte’n an report danin, mi 3365 lai an awm nia! Kristian 87.16% awmna state tih atan chuan thil zahthlak tawpthang a va ni chiang tehlul êm! Zah nachang kan hria em le? State Rorelna in sang bera phochhuah tlak pawh a ni lo. Mahse, kan ram hruaitute’n zak miah lovin an auchhuahpui dum dum ngam lawi si a ni. New Delhi atanga Central Service Officer hmeichhe pakhat lokal chuan kum 2011 khan Mizorama Sorkar hnathawk aikal lak chungchang a lo hre ve a; mak a ti lutuk chuan- “Engtinnge an hna an commission theih? Commissioner dik tak an ni. Hetiang hi ka la hre ngai lo” tiin a chek tlawk tlawk mai a, a zahthlak duh rem rem kher mai. Hnar kan hmu larh larh mai alawm le!
Sorkar department 43 vel awm zingah aikal la mi 3365 lai an awm a nih chuan chawhrualin department tinin aikal la mi 78.25 zel nei anga chhut theih a ni a, India ramah state 28 leh UT 8 kan awm a, aikal la tamna ber state kan ni a, ‘The Guinness World Records kan break chiang hle’. A taka Pathian thu nunpui ringtu ni ila aikal la tumah an awm hauh lovang? Pathian thu awih lo ringtu tamna kan nih avangin aikal la an tam tihna mai a ni e. Sorkar hnathawk chunga Aikal lak hi hlemhletna leh eirukna rapthlak tak a ni tih kan hre lovem ni? Aikal lak hi dan dik tak (rule of law) emaw ti pawl pawh an awm hman hial!
HREMNA THUHMUN
Assembly budget session neih mek a member-te zawhna chhangin Department of Personnel & Administrative Reforms (DP&AR) changtu Home minister ni bawk Pu K. Sapdanga chuan sorkar hnathawk aikal late chungchanga hmalak dan tur sawrkarin a ngaihtuah mek tih a tarlang a. Hemi chungchangah hian DP&AR chuan December ni 29, 2023 khan hriattirna a tichhuak a. Mizoram sorkar chuan department hrang hranga aikal late leh an lak chhante theh luh hun atan Jan. 5, 2024 thleng a lo bituk tawh a. Sorkarin Aikal la zat leh an lak chhante a hre tawh a, dan anga an chunga kutthlak chiah hmabak a nei ta. Hetih rual hian aikal lak phalna a ruka petu leh siamrem saktu Controlling Officer zawng zawngte phei chu aikal latu aia na zawka hrem tur an ni a; mahse a hrem tel ngam ang em? A titu ai chuan a tihtirtu chung a pik zawk tur a ni ang. Hremna thuhmun emaw, an phu tawk ang zela hremna pek ve ve emaw an nih loh chuan aikal lak hian tawpin tai a nei lovang. Aikal lak phalna petu leh aikal latu hi thuhmun reng an ni. Chuvangin, sorkar hian a hrem ve ve tur a ni tih hriat a pawimawh hle. A hrem ve ve ngam lova Aikal latu chauhin hrem a tuar a nih chuan High Court-ah PIL thehluh chi a ni ngei ang, emaw CBI chhui turin FIR thehluh chi a ni ngei ang. Council of Ministers, December 29, 2011-a thukhawm khan Sorkar hnathawk Aikal late laka action lak dan tur chungchanga thutlukna, December 1-2, 2009-a a lo siam tawh chu a ennawn leh a. Meeting hmasa a thu lo dah tawhte chu khauh taka kenkawh a nih theih nan thutlukna a siam nawn leh a nih kha! Chungte chu DP & AR (ARW) chuan Department a thuneitu zawng zawngin an thuneihna hnuai theuha Sorkar hnathawk Aikal late leh a phalsaktu Controlling Officer-te chungah rang takin action la tura hriattir an ni :
Hetiangin-
i) Officer, a office-a Aikal lak phal saktu ;
ii) Sorkar hnathawk aikal late chu major penalties, viz, dismissal, removal, termination, etc. thlengin an chungah hremna chelek turin ;
iii) Sorkar hnathawk, natna khirhkhan tak tawrh avanga Aikal late chu danin a sawi angin Invalid Pension pek an ni ang ;
iv) Aikal lak avanga dismissal, removal, termination, etc. leh Invalid Pension a chhuakte hmun ruakte chu dan anga hnawh khahleh a ni ang. He kaihhruaina ang hian Aikal late leh aikal lak phalsaktu Controlling Officer-te chungah action lak hmiah hmiah zel ni se, corruption a zung nen lama phorona hun tha tak leh eirukna laka fihlimna tha tak a ni dawn a ni. Mahse, ZPM Ministry hian he kaihhruaina ang hian kut a thlak ngam dawn si lo; utawk tur vawn mai mai atan chuan a van uihawm tehlul ém!
A TLÂNGKAWMNA
Aikal lak chungchang hi Pu Hawla Ministry hmasa kum 2009 atang tawh khan tun thlengin ministry apiangin an buaipui tawh a; tuman an la hlawhtlinpui lo. ZPM Ministry hian a tihhlawhtlin ngei beiseiin mipuiin kan thlir thup a, atira an insawi hlauhawm ang leh invaupum nasat ang erawhin an kalpui ngamleh dawn ta lo tih chu Budget session-a an sawi atangin a lang chiang hle. Aikal late chunga action lak an sawi rualin lohtheihloha hriat thiam ngai an awm tur thu an sawi tel ziah a; hei hian aikal la mekte a tihhuangtau lehzual turzia a tilang chiang hle. Hetiang a nih chuan lehkha lem [forgery] hmanga aikal lak tum an tam tual tual ang a, an Ministry hun tawp lamah chuan ZPM Ministry hian Aikal a lak belh teuh dawn tih chu kutphah hnung lam leh hma lam kan hrechiang ang hian thil lang chiangsa a ni. Aikal lak tihtawp tak tak an tum a nih erawh chuan ngaihhnathiam ngai bik an awm tur a ni lo. DP&AR Guideline lo duan tawh ang khian Invalid Pension-a kal chite chu huaisen takin pension-in kaltir mai se, Invalid pension-a kalte ai lehkhathiam leh tling zawk midang la leh nghal zel se, employment harsatna sut kianna a nih bakah sorkar tan hna a chak zawk bawk dawn a ni. Chutiang zelin Aikal lak phalsaktu Controlling Officer pawh an phu tawkin hremna pe hmiah hmiah ngam mai se Aikal lak hi a reh thei chauh ang. Tuna ZPM Ministry-in a tum dan hi chuan engtikahmah aikal lak hian reh hun a nei dawn lova aikal an la tam tual tual dawn zawk tihna a ni. Hetiang khawpa thil dik lo umbo tur hian Val Upa Council [VUC]-te khan an pute hi thurawn an pe ngam ta lo em ni? khawiahnge an bibo zawh tak diak le? Thàwm an nei ngam lo em ni? Pu Liansuama Education Minister a nih lai khan zirtirtu semrual hna a takin a khawih a, Aizawl khawpui atangin zirtirtu an chhuak chur chur a mahse, thla 3 chhungin Aizawl khawpuiah an haw khawm leh hman vek nia! Pakhatin a semrual a, a thawhpui ministers leh MLA-te’n a suan luh leh hna an thawk thung a, a hlawhchham ta a nih kha! Khatiang chiah tho tur kha a ni. Tlan chhe chunga thil tih ai chuan ti lo law law ngam se thiam an chang zawk ang. Chuvangin, ZPM Ministry hian Aikal a la leh ngei ngei dawn a ni tih hi Zoram mipuite hian lo hre mawlh teh se.

Exit mobile version