Blood pressure (BP) hi kan ramah pawh hriselna lam kawnga kan harsatna tawh tlanglawn tak pakhat a ni mek a, chutiang karah chuan BP chungchanga thubelhchian dawl lo leng tawk pawh a awm fo.
BP hian lunglam natna leh thihna hial pawh a thlen thei a, chuvangin BP chungchanga thudik hriat a pawimawh hle a ni. Times of India health section-in BP chungchanga thubelhchian dawl lo ni a an tarlan te kan rawn chhawp chhuak ve e.
1. BP chu engteh vak a ni lo. Hei hi thubelhchian dawl lo a ni, i BP chu a sang emaw a hniam emaw a nih chuan ngaihthah mai mai tur a ni lo, thisenzam, lung, kal leh i taksa peng dang tichhiain, i thih phah thei. Hlauhawm deuh chu kan hriat miah loh laiin kan BP a lo sang reng thei!
2. Inthlahchhawn theih a ni a, engmah kan tih theih a awm lo. Inthlahchhawn theih chu a ni na meuh mai, thlahtu te zingah BP lama harsatna nei an awm chuan nang pawhin i neih ve ngei theihna risk a sang hle. Mahse, nun dan phung hrisel kan neih chuan kan chhungte dangin BP sang nei deuh vek mah se kan inveng thei. Ei leh in lama fimkhur a, sodium lakluh tihtlem a, regular taka exercise lak a, zu in tlem leh mei zuk loh te pawhin BP risk a tihniam a, kan pumpelh phah thei.
3. Cholesterol hi BP aiin a hlauhawm zawk. Cholesterol hi a tha lo khawp mai, mahse, cholesterol tha chi leh a chhe chi chu a inbuk tawka a awm chuan heart attack neih theihna risk a hniam khawp mai. Mahse, BP sang chu cholesterol aiin a hlauhawm zawk, lung (heart) a thisen pe luttu thisenzam a tihah a, BP sangah chuan cholesterol tha lo ten thisenzam bangah hmun an khuar awlsam bik a, chu chuan lungphu chawl emaw thluaka thisenzam chat/block a siam ta thin a ni.
4. Ka la naupang a, a hlauhawm loh. BP ang hi kum upat hnua neih chauh a ni lo. Naupang te pawhin BP sang a neih theih. Kan nundan leh khawsak phungin a zir loh chuan kum naupang te pawhin BP sang a neih theih.
5. BP chu a control theih loh. BP sang emaw hniam emaw chu awlsam takin a hriat theih a, a control theih bawk. Normal-a awmtir leh turin nundan leh khawsak phung thlak bakah damdawi ei pawhin a control theih.
6. BP sang nei tan check deuh reng a ngai. BP chu darkar 24 chhungin a inthlak thei khawp mai, stress leh rilru lam hah vang te leh thildang vangin a inthlak ve zung zung thei. Chutiang a nih avangin second tin-a check a tul tihna a ni kher chuang lo. Kan avarage BP hi chu muang changin a inthlak a, i BP a inthlak thut lem lo a nih phei chuan kar khata vawi khat check a tawk khawp mai.
7. Ka that deuh chuan damdawi ei chawlhsan a pawi lo. BP sang damdawi chu i BP a that deuh chuan i chawlhsan thei ang. Mahse, doctor-in i damdawi eitur chu ei chin tur a bituk a nih chuan a chawh ang che chu zawm ang che. Doctor rawn lo va mahni thua dmadawi ei lai chawlhsan ringawt hi a pawi thei hle a ni.
8. BP chu a chunglam emaw a hnuai lam zawk emaw a that tho chuan a pawi lo. BP kan en hian number pahnih a chung leh hnuaiah an ziak thin a. A chung zawka an ziah hi systolic an ti a, a hnuai zawk ami hi diastolic an ti. Mitam zawk hi chuan a chung zawng (systolic) hi a hnuai zawk (diastolic) aiin kan ngaipawimawh a. Mahse, a chung leh hnuai lam number hi a pawimawh ve ve. A chunglam emaw a hnuailam emaw a tha lo a nih chuan inenkawl nghal a ngai.
9. A symptoms engmah ka nei lo bawk BP sang ka nei lo ang. BP sang nei tam zawk hian a symptoms an hre lo fo. I tha viaua i inhriat pawhin thla ruk danah vawi khat tal i BP chu check thin ang che.
10. Vawi khat BP sang neih chuan hypertension patient ka ni tihna a ni. BP chu nileng pawhin a danglam thei, i hah deuh leh i zâ m deuh leh i phur deuh lai ten a danglam thei. Chuvangin vawikhat en mai a tawk lo. Hypertension patient tia sawi theih tur chuan BP check apianga sang tak neih zel a ngai. Chutihrualin, vawi khat ena a that vangin BP sang i nei lo tihna pawh a ni chuang lo.
BP chungchang hriattur

