Beijing chuan Taiwan chu a ram bung anga a chhal a ni a, Taiwan erawhin independent ramah a inchhal ve thung.
Beijing chuan a ram bung la in la hrang eng hunah emaw mainland China nena la inzawm turah a ngai thung a. Mahse, Taiwanese tam tak te chuan ram hrang hlakah inngaiin mahse tuna an awm dan angin China atanga independence puan kher emaw inzawm kher emaw ngai chuang lova awm an duh bawk.
China leh Taiwan chanchinchin chu?
Taiwan-a cheng hmasa ber te hi Austronesian tribal mite an ni a, tunlaia southern China atanga chhuak nia ngaih an ni.
Taiwan thliarkar Chinese record-a a lan hmasak ber chu AD239 khan niin emperor-in expedition force a tir a ni, chutak chu Beijing chuan a ram a ni tia tanfunga a hman chhan chu a ni ta bawk.
Hun eng emaw chen Dutch colony a nih hnuah Taiwan chu China Qing dynasty kutah a awm a, mahse First Sino-Japanese War ah an chak loh avangin China chuan Japan hnenah Taiwan chu a hlan thung.
World War II hnu khan Japan a tlawm a, China ram a lak leh awp te chu a hlan let a. Khata tang chiah khan Taiwan chu Republic of China (ROC) thuhnuaia awm tan anga ngaih niin US leh UK te pawh remtihna pek thlapin a enkawl zui ta a ni.
Mahse a hnu rei lo teah civil war China-ah chhuakin khatih laia leader Chiang Kai-shek leh a sipaite chu Mao Zedong a Communist army te chuan an hneh a.
Chiang leh a Kuomintang (KMT) sorkar leh anmahni thlawp tu mi 1.5 million vel te chuan kum 1949 khan China chhuahsanin Taiwan-ah an pem ta a ni.
Chiang chuan dictatorship in Taiwan-ah rorelna lek kawh zuiin kum 1980 chho thleng khan thuneihna a chang a. A thih hnuah Taiwan chu demcoracy-ah inletin kum 1996 khan inthlan hmasa ber an nei zui bawk.
Tute nge Taiwan pawm?
Taiwan dinhmun chungchangah inremlohna a awm a. Taiwan hian constitution hran a nei a, hruaitute pawh democratic takin an thlang a, sipai pawh 300,000 vel zet a nei bawk.
Chiang-a ROC government-in-exile khan China pumpui aiawhah an inchhal a, an tum ber chu China pum la awp leh a ni. United nations Security Council-ah pawh China seat luahtute an ni a, Khawthlang ram tam berte pawhin Chinese sorkar dik tak anga an pawm a ni.
Mahse kum 1970 chho atangin ram thenkhatte chuan Taipei sorkar chu mainland China mipuite aiawh tak tak anga ngaih theih an ni lo tih ngaihdan an nei tan hlawm a.
Kum 1971 khan UN pawhin a diplomatic recognition chu thlakin Beijing zawk a pawm ta a ni. Kum 1978 a China ina economy a hawn zau chiah hnuah US pawhin sumdawnna lama hun remchang chuhin inzawmna tha neihpui a tum ta bawk a. Kum 1979 ah Beijing nen diplomatic ties an nei zui bawk.
Khata tang khan ROC sorkar pawm ram an tlahniam tial tial a, tunah chuan Taiwan pawm ram 12 chauh an awm tawh a. China chuan Taiwan ram anga pawm lo turin sorkar dang te a nawr nasa hle bawk.
Taiwan leh China inlaichinna?
Kum 1980 khan Taiwan chuan China atanga an ram tlawh leh investment lamah dan a neih te a thlahdul hnuah inlaichinnain that lam a pan a. Kum 1991 khan ROC chuan People’s Republic of China nena indona chu a tawp ta tiin an puang bawk.
China chuan “one country, two systems” anga Taiwan chu Beijing thuhnuaiah awmin mahse autonomy sang tak a nei ang tiin rawtna a siam a.
He system hi Hong Kong a hman tawh kha niin kum 1997 khan UK chuan inremna angin China hnenah a hlan let nghe nghe a. China thuhnuaia a awm hnuah Beijing chuan a ni telin a thuneihna a sawh nghet thung.
Taiwan chuan China rawtna chu a hnawl hmak a, Beijing chuan Taiwan ROC sorkar chu a tak tak ni lo a tihsak a, China leh Taiwan te chuan unofficial-in inbiakna an la nei reng tho thung.
Kum 2000 khan Taiwan chuan Chen Shui-bian chu president-ah an thlang a, hei hian Beijing chu a tihlauthawng hle. Chen leh a party Democratic Progressive Party (DPP) te chu langsar taka Taiwan ‘indepndence’ duhtute an ni.
Kum 2004-ah Chen thlan tlin a nih leh hnuah China chuan anti-secession law siama pawm nghal burin chutah chuan China chuan Taiwan-in China atanga inlak hran a tum lui a nih chuan tharum pawh a hmang ang tih a ni.
Chen chu a hnuah KMT party ten an tlak a, KMT te hi China nena inzawmna tha neih duh an ni ve thung.
Kum 2016 khan Taiwan chuan president-ah Tsai Ing-wen an thlang a, DPP niin a rorelna hnuaiah China nena inlaichinna chu a kha zui leh ta a ni. China chuan Tsai thlan tlin a nih hnuah official communication a chhu chat hmak a, a chhan ber pawh ‘single Chinese nation’ concept chu a pawm duh loh vang a ni.
Tsaing-Ing wen chuan Taiwan independence puan leh chuan a ngai lo reng reng kan independent sa a ti hmiah thung.
Tunah erawh China leh Taiwan inkar chuan ngaihven a hlawh zual a, a chhan pawh 13 January hian Taiwan chuan inthlan a hmachhawn dawn vang a ni. He inthlan result azir hian Taiwan chu China a hnaih ang nge a hlat dawn a lang mai dawn a ni.
Taiwanese tam berte chuan PRC nena inzawm emaw independent emaw an thlawp chuang lo ve ve. An duh ber erawh tuna kal dan pangngai angin status quo maintain chu an duhdan ber a ni.
Chinese President Xi thung chuan chiang takin China chu Taiwan nen a inzawm leh dawn tiin ‘Chinese dream’ tihhlawhtlin nan kum 2049 chu target date ah a puang bawk.
China-Twain inlaichinnaah US in eng nge a tih?
US chuan Beijing chu official a inzawmna a neihpui a, ‘One China policy’ hnuaiah Chinese sorkar pakhat chauh a awm tih chu a pawm. Mahse, Taiwan thlawptu lian ber a ni thung.
Washington chu Taiwan-in beih a tawk a nih chuan ralthuam hmanga chhan ngei ngei turin dan a nei thlap a. US President Joe Biden pawhin US chuan Taiwan chu a chhan dawn a ti bawk.
Taiwan chungchang hi US-China inlaichinnaa thu inchuh lian ber niin Beijing chuan Washington in Taipei a thlawp chu a duh lo bur. Kum 2022 khan US Speaker Nancy Pelosi-in Taiwan a tlawh pawh a duh lohzia lantir nan Taiwan hnaihah military excercise a neih khum a ni.
President Xi hnuaiah China chuan nasa zawka chet lain Taiwan tihthaih nan Chinese jet fighter rual a tir lut chamchi a, military drill a nei chamchi bawk a, US leh Taiwan-in political exchange an neih apiangin a chhang let ziah bawk. Kum 2022 khan China-in Taiwan’s Air Defence Identification Zone (ADIZ) a luh chu a let hnih chuangin a pung a ni.
Taiwan inthlan result hian US-China inlaichhinna kal zel dan tur a hril vek dawna ngaih a ni a. Tu pawh chak se US, China leh Taiwan inlaichinna nawh reh theih lohah nghawng a nei lian hle dawn a ni.

