M. Lalmanzuala
Kohhran Hruaitute hnena open letter chungchang Dr. Lalsiamhnunan a ziak kha sawizawm ngai awma ka hriat avangin ka rawn tuihnih a ni e.
1. Natna tihbaiawm pui puiina a bawm nasat ber kan nih thu chu a pha lo va; a chhan erawh ei leh in thila kan fimkhur tawk loh vang ni-a a hriat thu a sawi a ni. Kan fate drug addict, zu ngawl vei an nih chuan nu leh paten kan enkawl that tawk loh vang a ni a; a mawhphurtu lian ber kan nihna-ah pha thei kan ni lo. Kan kohhrante hi ringtute vanrama kal tlak khawpa thianghlima min enkawltu tur an ni a. Khawvela nun pangngaia nung tlak lo khawpa kan thianghlim loh chuan a mawhphurtu lian ber chu an ni lo thei lo.
Lal Isua zirtirna pawimawhte zawmtu ni-a min kaihruai tur an nih laia, chu tiang lam hawia awmze neia engmah tih nei lova, Zai, Lam, Thusawi lam hawi veka min kalpui hi an kalsualna tak chu a ni a. He tianga an tihna chhan hi biak ina inkhawm chu Kristian tha nih nana tehfung pawimawh bera an hman vang a ni a. An thu chu Pathian thu anga awih tura ringtute chu an thunun theih avangin Kristian tha anga lanna chu kan inkhawm chhan a ni a. Zai, lam nuam ti mi kan nih avanga kan nuam tihzawng tih theihna hmuna kal thin kan ni bawk.
Inkhawm kan tam poh leh thawhlawm a tam a. Chu chu Kohhran hruaituten intihhausak, intihropui leh intihthuneih nana an hman a ni a. Chu chu an tih chhan ber chu a ni.
2. Corruption kairualna ber kan ni lova an sawi hi pawisa fai eirûk chungchang sawina a ni a. Pawisa eirûk loh pawh corruption chi dang tam tak a awm a. Hun vawn dik loh te, bûk tling lo te, teh tling lo te, hlawh bi(rate) mumal awm lo te, eizawnna kawng hrang hranga rinawm loh te, a tawizawnga sawi chuan kan nunphung kan kalphung tam ber hi, Lawilo dawrpui aia lawilo a ni a. Corruption kairualna ber kan nih thu hi hnialna awm lo a ni.
Kan CM leh a thawhpuiten corruption laka mualpho lo anga an insawi pawh hi thu belhchian dawl lo tak a ni. Tlang hriata eirûk thubuai nei an awm lo chu a ni mai thei e. Dan kalha restricted tender pêk, Department works-a party worker qualification nei lo thawhtir leh contractor lem tam tak awmah te hian an fihlim thei lo va; a hlâwkna têl tam ber an ni zawk ang. Ram leh hnam tana hna pawimawh thawh aia, thiltihhona tê tham tê tê-a khualliana tan zur zut te hi, an duty pawimawh tih nana hun rû an ni a. Time corruption an ti a ni.
3. Kohhranin corruption dozawnga thu chhuah leh sawi an nei fo tih chu kan hria. Mahse, he tianga an thu chhuah te hi awmze neia bawhzui an neih kan hre ngai lo. Kan kohhran lian ber budget Chêng Vaibelchhe 400 dawn lai a ni thin te hi ngaihtuahna tikalthuitu a ni. Mizoram hi thar chhuah leh siam chhuah alawi nei lo, “0 Economy”, Central Sawrkar chawmhlawm ti tiha awm kan ni a. Khawi atangin nge heng thawhlawm te hi a lo kal? Pawisa kawng hrang hranga kan dawn te hi Central Sawrkarin Budget pawisa min rawn pek atang deuh vek an ni a. Kan rama hmasawnna hna hmuh tur awm mang lo hian kan budget pawisa 80% vel hi chu a hmanna tura hmang lova, a hman lohna tura kan hman vang ni-a kan hriat thu kan sawi fo thin. Kan kohhranten thawhlawm pawisa an dawn thin te pawh hi a tam ber chu heng pawisa kawng bo atang te hian a ni lo thei lo, kan ti a ni. Finfiahna(evidence) nei lo mah ila, hei hi circumstantial evidence rin ngam tâwkah kan ngai a ni.
Tangka sum ngainatna hi sual tinreng bul a ni, tih a nih laia, kan kohhrante sum ngaina satliah pawh ni lova, a âtchilhtu zawka an tang te hi corruption bul tantu mai pawh ni lova, a tipunluntu an ni tih lanchianna-ah kan ngai a ni. Rev. Thansiaman, “A lo kalna a thianghlim lo tih kan hriat hi Pathian hming chuan ka dawng ngam lo” ti-a hmeithai zu zuar pakhatin biak in chhung ngeia pek/thawh a tum, a hnar theih laia, kohhran hruaitu dangten pawisa thianghlim leh thianghlim lo kan thliar hran theih a ni lo, ti-a a tam thei ang bera an dawng tlat thin te hi ‘moral corruption’ a taka rawn lan chhuahna a ni.
4. Thatchhiat Theology hi kan kohhranten a hranpa-a zirtirna-a an neih a ni kan ti lo va. Pi leh pute huna Taimak thupui leh ngaihsana an neih laia, mi hrisel pumraw pangngai neiin a khamkhawp buh a thar loh chuan a thatchhiat vang tih loh theih loh a ni a. Pi leh puten Pathian, Chung Khuanu an biak dan kha, Hmangaihna te, Taimakna te, Rinawmna te, Tlawmngaihna te, Hawihhâwmna te, Huaisenna te an nuna lantir kha a ni a. Missionary hmasaten Lal Isua zirtirna pawimawhte pawm tura an han hrilh khan, an sakhaw biak lai tih dan nena inang ni-a an hriat vang khan ‘inleh’ tul an ti lo va. Missionary-te kha, thatchhiat vanga retheite hnenah khan an kal a. An thatchhiat ze mila ngai ni ngeia ngaih turin, “Chhandamna chu rinna avang chauhva neih theih; thiltih tel lovin” tih thu kha hmathehah an nei a. An rin ang ngeiin anni khan, “Hei ngei hi kan sakhua tur chu a lo nih hi. Kalvari tlangah kan tan Lal Isuan thang a lo chhuah daih tawh a. Chu chu rin mai tur a nih chu. Taimak hnathawh vak vak a ngai lo. Haleluia Amen” tiin Kristian sakhua kha an zawm ta a ni a. Chu chu kan rama Kristian sakhua intan dan a ni a. Tun thlenga ‘Zai thup thup, Lâm mup mup, Thusawia au vak vak’ chu Pathian kan biak dan langsar ber chu a ni a. Thiltih hmanga Pathian biakna hi kan nei lo tluk a ni. Chu chu kan kohhranten Thatchhiat Theology hi innghah nana an hman, kalphung ngheta an neih tak a ni, kan tih chhan chu a ni.
5. Chhandamna/piantharna hi chu chan fiah chi a ni, a tih hi a dik ang. Mahse, chhandam ni-a inhriat a, piangthar ni-a inhriat ngawt hi a tawk lo. A hnena awm thei tur chuan Lal Isuan a thu kan zawm a phût tlat a ni. Lal Isua zirtirna pawimawhte zawmna lamah Exam nei ta ila, Pass Mark hmu alawi kan awm hi ka ring mang miah lo nia. Mahni inhmangaih anga vengte hmangaih hi kan awm mang lo va; Kan zinga tê berte chunga thil tha leh tangkai ti hi kan awm mang lo va; Thilpêk inpê kan awm mang lo va; Tuarchhela Dawhthei kan awm mang lo va; Thilsiam dang, ramsa sava, rannung, ramngaw, lui tui humhalhzawnga khawsa kan awm mang hek lo.
Rev. Saiaithanga kha pa pakhatin a pianthar leh pianthar loh a zawt a. Ani chuan “Aw! ka pianthar leh thar loh chu ka thenawmte zawt ta che. Mahniina ka piangthar tih tih hi a dik lo. Ka piantharna chu miin an hre tur a ni,” tiin a chhang a ni. |henawmtena piangthar dik taka an ngaih, keini pawhin piangthar dik taka kan ngaih thenawmte hi engzat nge awm ang ile? Kei chuan kutzungtanga chhiar tham an awm pawh ka ring lo!
6. Lal Isua khan a zirtirte Chanchin tha hril tura a tirh chhuah dawn khan, “In kawnghrenah te chuan rangkachak tangka emaw, tangka emaw, dâr tangka emaw keng suh ula, zinna atân iptê emaw, kawr pahnih emaw, pheikhawk emaw, tiang emaw keng hek suh u; hnathawktu chu a ei tur hmu tlak a ni si a” a ti a(Mt. 10: 9-10). Amah ngei pawh khan, “Sihalten kua an nei a, chunglêng savate pawhin bû an nei a, Mihring Fapa erawh hi chuan a lunghahna a nei lo”(Mt. 8.20) a ti a ni.
Kan kohhran hruaituten Pathian rawng an bawl dan chu Lal Isua duh dan nena inpersan thlap a ni tawp mai a. Bangla nuam tak tak, hlawh sâng tak tak, lirthei changkang tak tak an nei a. Pathian thu an sawi a, fakna hla min sakpui a, min lâmpui bawk a. A taka nunpui erawh an/kan nei meuh lo a ni. Chu vanga kan nuna thatna reng hmuh tur awm ta mang lo hi a ni.
Ram hmangaih inti a, ram leh hnam rawngbawltu inti kan Politician-te zingah hian ram leh hnam tan tak taka thawk hi an awm lo a ni ber a. Anmahni leh an party tana thawk deuh vek zawk an ni. An in leh lo, an thil neih dangte hi kan mitin kan hmuin kan bengin kan hria a. Mipuite neih lêt za têl nei deuh vek an ni. Kan kohhran hruaitute pawh ringtu mipuite aia khawsak sâng zawk deuh vek an ni a. Ringtute that nana Pathian rawngbawl an ni lo va, anmahni that nan leh ropui nana rawngbawl an ni. Pathian duhzawnga rawngbawl lovin mihring duhzawng zawkin rawng an bawl a ni.
Kan sawi fo tawh angin kan ram hi India rama State pachhe ber, Central Sawrkar chawmhlawm ti tiha awm, Corruption chi hrang hrang kairualna ber leh natna tihbaiawm pui puiina a bawm nasat ber kan ni a. Kan zahawm loh em vanga Central Sawrkar leh hnam dang min hrechiangtutena an ngaihnêp ber kan ni bawk a. He tiang kan nihna-a a mawhphurtu lian berte chu kan Kohhran hruaitute leh kan Ram hruaitute an ni.
An tih dan kan lakchhawn, Sapte zingah khuan biak ina inkhawm 5% pawh an awm tawh lo va. Pathian thuawih an nihna chu an eizawnna kawnga taima leh rinawm an nihnain an lantir a ni. Chu chu, keini pawhin kan tih ve dan tur a ni.
Lehkhathiam tamberna rama chengte hi, kan kohhran hruaitute hian ‘Blind Faith Era’ min pawhseisak rei ta lua e, in ti ve lo maw?

