R. Lalfakawma Seling
Ruihhlo leh zu zuarte hi mi hnawksak ber, khawtlâng leh ram hmêlma zuartu an nih avângin kohhran pawh hian thunun ve se; an hnên atangin thawhlawm pawh kohhranin dawng miah lo se kan duh a. Hlemhlêtna leh eirûk dona kawngah pawh kohhran hian chak taka hma lain uar takin pulpit tlângahte sawi dum dum se; kut tling lova sum lak luh reng reng pawh kohhran thawhlawmah tu mahin thawh lo se, kohhran pawhin lo dawng duh lo se kan ti a. Hetianga ruihhlo leh zû, hlemhlêtna thil dona kawnga kohhran berin thawm lian tak a neih phawt chuan a ti thin ten an sim phah ang a, kohhran pawh a thianghlim phah ang a, kan dam sawng sawng mai turah kan ngai ni berin a lang e.
Hlemhlêtna, eirûkna thilte hi reh hmak se, kan ram hian hma sawn ve se kan tih vâng nge ni thusawitu thenkhat chuan dim lo bak sakin pulpit tlâng atangin hetiang ti thin nia kan ngaihte chu kan au el piâp piâp a. Sâwma pakhat thawhlawm an pek thinte ngei ngei pawh kohhranah thawh tawh lo turin kan han inzilh ta fak fak mai a, eng nge kan thlen phah chuang ang le? Hlemhlêtna leh eirûkna thilte chu a ziaawm phah deuh turah kan ngai rêng rêng em ni le. Nge ni a, kohhran chu a thianghlim êm a, sum thianghlim lo a kuta lut tur kan duh loh vâng ni zawk dawn ni. Ti ila, keini farisai-te ho pawh hi kan thianghlimna ber pawh pawnchhe hnangkhai ang chauh kan ni ve bawk sia.
Thil tha lo titu langsar zingah chuan zû leh ruihhlo zuarte hi kan beih rawn leh ngam ber an ni bawk a, anni hian biak in pawh an hlat khawp mai. “A thenawm hnêna zu in tur petu chu a chung a pik e” tih thute hian a intithlahrung nge ni, kohhran thiltihnaa an tel ve chhun chu krismas leh kumthar ruai hi a ni deuh ber awm asin. Anni ruihhlo leh zu zuar thinte tak hian kohhran hmalakpuina leh kaihhruaina an mamawh a; mahse, keini lah chuan Setana hmuh takin kan hmu tlat a, kan thinhrik tlat. An thawhlawm kan mamawh lo va, kohhran leh a mite an hnaih loh hian kohhranin thianghlim phahah kan inngai ta hial mai.
Politics boruak leh ram inkaihhruaina pawh kohhran hmanga siam that theih turah ngaiin theihtawp kan chhuah a. Pulpit tlâng atang bawkin kan in-au leh dum dum a, kohhran inkhâwm zirlai lamah kan inzirtir bawk a, eng erawh kan ang thei chuang law. Khawvêlah hian Pathian lal ram din kan tum vâng nge kohhran ropui se kan duh vâng ni dawn ni, sawrkhâr inrêlbawlna leh ruahmanna kawngah themtleng tê zâwk ang maia inrawlh tulin kan hre tlat a. Mahni lam inen fiah tum chuang lovin mi mita hmawlhtê lak chhuah tumin kan ker kan kersak a; kohhran inpumkhatna lamah nghawng a nei thei tih pawh kan ngaihtuah duh chuang lo. Sawrkhâr kan au thla thei a nih pawhin hlemhlêtna leh eirûkna, hleih neihnate erawh kan au thla thei chuangin a lang lo.
Li thûk lam pana lên deng tur kan nihnate hi hriat nawn fo kan mamawh tak zet mai. Kohhran chuan li thûk sangha khuh thleng phâk lên kan kaih ang a, kan lên chhunga mite chu chhuak tawh lo tura man tân kan tum tur ni awm tak a nia. Mahse, thlarau lên dêngtu leh farisai thenkhatin a engah mah hmaa a titi zawnga kan chiau kan chiau chuan kan awk harsa ang. Kohhran inkhawm zirlaibua zû leh ruihhlo that lohzia kan zirte hi a tangkaiin a tha hle mai a; amaherawhchu li thûka chêng thinte tan chuan ngaihthlak ve ngam chi pawh a ni lo va, ngaihthlak nuam lo chi ngaithla tura inkhawm ve fo pawh a chakawm hauh lo vang. Eirûkna leh hlemhlêtna chungchang zirlaibua mite hi a ti thinte tan chuan piantharpui tham a ni; mahse, an pianthar phah âwmin a lang si lo. Zirlai zir paha a ti thinte kan melh pah zoh zoh a nih phei chuan an pan thuk tial tial mai ang tih pawh hlauhawmin.
Li thûk sangha kan tihte pawh hi a inang kher lo vang. Sangha ti leh man har tak Nghakhingte pawh hi thlasik lai chuan tui chîm chin leh chin lovah ni lum aîin an inpho lang kûk thin a, lêna khuh hman rual erawh an ni lo. Hlawh phu lova hausa, eiru ni ngeia kan ngaih te; chhungkaw tun nun nana kawng dang zawh tur hre lo ruihhlo leh zu zuar thenkhatte pawhin theih ang tawkin Pathianni chawhma lamah emaw an rawn inkhawm ve a; an rimchhiat thu te, an thawhlawm leh thiltih ve te deu leh hmusit zawnga kan au khum chuan an pan ril talh talh mai dawn a ni. Kan duhthusam angin mi fel awm khawm, thlan lung hnawih vâr hlangin biak in luah ta ang ni ila, a dum lai a awm em tiin kan hawi kual hrek hrek ang a, kan meng fithla hmak hmak ang a, nunho a hahthlak ngawt ang le.
Isuan, “Ka ram chu he khawvêla mi ni sela, ka thuihhruaiten an bei ang” a tih thu kha hre tho mah ila, mahni thahnemngaihna zawnah Pathian lal ram din tum ni awm takin kan mihringpuite, kan thenawm khawvêngte in kan kalhsak a, khua/vêng atangin kan hnawt chhuak lawng lawng a. A zuitu Petera, a mimal thahnemngaihna avânga puithiam lalber bawih beng ding lam a sah thlaksak tuma Isua chezia kha Petera tan khan a hrilhhaithlakin a zahthlâk ngawt ang – “I khandaih kha a dahna ngaiah dah leh rawh, khandaih ruaitute zawng zawng chu khandaih vêkah an thi dawn si a” a ti daih mai si a.
Kohhran mi thenkhat ten kohhran leh a Upate kan beisei dante hi a sang mah mah em aw tih tur a ni a. Kohhran leh a Upate chu ‘a chhe lai siam thatu’ atan kan duh a. Chhûngkua, mimal chak lo deuhte luh chhuah a, nun kawng dika hruaitu ni turin kan beisei êm êm bawk a; kan beisei sângin a tha hle mai. Amaherawhchu, kohhrana rawngbâwltute pawh hi mihring ve mai bawk an la ni a, chhûngkua leh mimal nunah harsatna tam tak an hmachhawn ve tho. thenkhat phei chu an duh anga awm lo an tu leh fate avângin an thinlung a rûm ve tlawk tlawk a; kohhranho leh an rawngbâwlpuite ngei ngei kiangah pawh inthlahrung taka an awm chang a awm ve fo a, tawngtaipuite hi an mamawh ve êm êm a ni. Rinna lama chak lo leh tlû nih inhre reng, mahnia thawh mai tum lova kohhrana rawngbâwltute kaih thawh kher kan han phut thinte hi puitlin lam pan thei reng reng lo ringtu kan nihzia lantirtu pawh a ni. Tirhkoh Paula’n zirtirtu ni hial tawh awmin A AW B atanga zir that leh ngai a tihte kha kan ni chiah mai.
Kohhran chu lamlian leh dâiah te chhuak a, hnung tawlh mêk leh la hre ngai reng reng lote kianga rawngbâwlna chak tak nei tura kan beisei laiin corruption do a ngai a; ruihhlo do a ngai a; sawrkhâr inrelbawlna kawngah inhnamhnawih ve phêt a ngai a; party, ram mipui sukthlêk dik lo siam tha turin kan beisei bawk a. Hetiang karah chuan kohhran pawhin a dai pelh phat phat chang a tam lo thei lo. Tin, kohhranhote hi political party thuhmuna awm kan ni lo va, kan zeizia leh duh zawng te, kan khawsak phungte pawh a inang lo nasa tih kan hriatte pawh a tha hle mai.
Kohhran hi mi tin huapzo a nih miau avangin rawngbâwlna ki peng hrang hrang a kalpui pawh a ngai a, chutih rual chuan kohhranhote thlarau nun vên a, nun kawng dika hruai leh kawh hmuh chu thil tûl a ni teh meuh mai e. Mahse, uluk taka han thlek vang vang hian kohhran meuh pawh hian a chawtani lam hi kan tuipui leh vei zawk a ni emaw tih tur a ni ta hial mai; a chhan lian tak pakhat chu mipui ten kohhran kan beiseina kî a tam lutuk avâng leh hmalakna a neih zau lutuk vâng pawh a ni ngei ang chu.
Thil ho tê anga lang, ka rilrua awm reng thin pakhat chu Pathianni Inkhâwmnaah muthlû kan tam deuh chânga thusawitu thenkhatin chawlhni tuk vawksa kan lim nghek vâng an tih fo thin hi a ni a; a nihna lai pawh a awm thei viau awm e. Mahse, tlar hnung lama thu, mi in hnuai luah harsa ve tê tê, mahni nihna leh thawmhnaw hâk lai sit ru tak chunga Pathian biak inkhâwm ngaipawimawha rawn tel ve hram hramte dinhmun hi an la hmuh fiahpui tawk lo deuh a nih hmêl. Chawlhni tûka chawhmeh tha ber hmeh duh vânga an batna thin dâwrtê atanga inthlahrun leh tîm hmel taka artui, sanghatin an khai haw tat tat laite hi an la hmu ve lo em ni ka ti thin.
Engpawh chu nise, he leia kohhranhote hian kan Kohhrante hi ngaipawimawh ila, zahawm tak, fel tak leh hlim takin awm tum ila, chutih rual chuan kawng engkima duhtui viau tur kan ni em tihte pawh hi ngaihtuah ve thin ila a tha hle mai. “Mi sual hnêna thleng turin a luh tak saw” tiin diriam takin kan lo tiel ve palh dah ang e.