V. Kungtea,
Awmhar Cabin
Thuhma: Kumin March thla ni 6-10, Mizoram Baptist Kohhran inkhâwmpui leh rorêlna sâng ber (BCM Assembly vawi 128-na), Lunglei Electric Vêng kohhrana neih tâkah khân thupuiah “Inpumkhatna” tih hman a ni a; thuchah sawitute’n thiam tak takin an sawi a, a ngaihnawmin tisa leh thlarauvah pawh hmasâwnna tam tak a thlen a ni. Tûn tumah hian, BCM assembly laia an sawi bâk leh ka ngaih pawimawh thenkhat sawiin inpumkhatna thu i han chip chhin teh ang. Kan thupuiah khian “Kohhran” tih a tel kulh mai a, kan tinzâwn (focus) tûr ber pawh “Zoram kohhrante” a ni.
Inpumkhat chu eng nge ni?: Inpumkhat tih awmzia chu, “Rilru leh ngaihtuahna hmun khat pu, ngaihdân pakhata luang, kâwn khata liam za, tihna a ni,” ti ila, a fiah mai âwm e. Political term-a kan sawi dâwn chuan “coalition” a ni a; mi chu an inpumkhat chuan ngaihdân pakhat hi an intâwm thîn.
Inpumkhat tûrin eng nge tih ngai?: A chung lamah khian “coalition” tih kan sawi a; J. F. Laldailova dictionary-ah chuan “infin chiah si lova tan hona” tiin a hrilhfiah a, chumi awmzia chu – chên ho emaw, an zînga tel ve emaw, an chaw bêl zenpui ni kher lo pawha an thu tlûkna va amen-pui (moral support) lam hi a sawi tum ber a ni. Entîr nân, sawrkâr laipui politics dinhmun thlîr ila, I.N.D.I.A leh N.D.A.-te’n lamtang an nei ve ve a, I.N.D.I.A. pâwlah hian Congress bâkah party hrang hrang an tel a; N.D.A. lamah pawh B.J.P. leh party tênau tam tak an tel bawk. Mahse, Congress va nih kher emaw, B.J.P. va nih kher emaw ngai lovin mahni party bil atang theuhvin an inthlâwp tawn ta thîn a, chu chuan inpumkhatna ropui tak a siam ta a ni. Inpumkhat tûra kan tih tûr ni ta chu “inthlâwp tawn” mai hi a ni e. Unau, a thlum a al ei za, “thih leh ruam khatah; dam leh tlâng khatah” ti thîn hnam khân, tûnah zawng inpumkhatna thu sawi a lo ngai ta mai hi a va mualphothlâk êm! Tu mawh nge? Tu thiam loh nge? Tu zir loh nge? Tu tih sual nge?
Mizote hi kan inpumkhat ta lo em ni?: Aw, inpumkhat lo ve. Pi leh pu hun laia inlungrual êm êm thîn hnam kha a bo zo ta! Tûnah zawng “Paula pâwl, Apollova pâwl, Kiphaa pâwl” kan awm tâk hi. A va pawiin a va lungchhiatthlâk êm! Khawvêlah a hnam pum ang pawhin inthen tham pawh kan awm loh laiin ngaihdân hrang nei erawh kan va tam si ve! Kohhran thilah meuh pawh – zêp rual a ni em ni? Kan inerin kan inel a, kan indovin kan indêu zêl zawng a nih hi maw. Mahni kohhran ni lo chu kan sawi hnâwm a, mahni kohhran hi dik ber emaw kan inti theuh mai a, inpumkhat rim rêng rêng a nam lo mai. Inpumkhat loh rah chhuah kan hria a, inpumkhat rah chhuah pawh kan hria! A ruh lang râwtin sawi ta ila, inpumkhat aiin inpumkhat loh hrâm hi kan duh zâwk ka ti ngam sak.
Kohhran leh inpumkhatna: Ka sawi tum ber kan thleng ta! Mizorama kohhran hrang hrangte chuan inpumkhat duhin March 28, 2023 khân BCM Meeting Hall, BCM Office, Lungleiah Council of Churches in Mizoram ruangâm tûr duangtu Drafting Committee an thu khâwm a; hemi hunah hian lungrual takin Church Council ruangâm (structure) an duang a ni. A tîrah chuan Council of Churches in Mizoram din tûra inthurualte hi kohhran panga – Presbyterian Kohhran, Baptist Kohhran, ECM, LIKBK leh Salvation Army-te chauh hi an ni a (tûnah hian kohhran pariat – Evangelical Church of Maraland, Lairam Isua Krista Baptist Kohhran, Evangelical Free Church of India, Isua Krista Kohhran, Bualpui (Ng), Wesley Methodist Church, Mizoram leh Independent Church of India-te niin Salvation Army hi an tel leh ta lo rih a ni âwm e). Mizoramah kohhran za dâwn awmah inpumkhat duh heti zât chauh hi kan awm a nih chu. A kohhran hming hmerhin sawi ta lêm lo ila – chumite kohhran pisaah chuan Council of Churches in Mizoram hruaitute chu lêngin, he council-a tel ve tûr hian an va rîm ve a ni âwm a; mahse, chumia an kohhran hruaitu lawk pakhat chuan tel an tum lohzia uar mangkhêngin a va sawi khum nek hlawm a ni âwm e. Amah ngei pawhin a sawi chhuak nghe nghe! A inlêngte chu beidawng takin an chhuak ta a nih chu. Inpumkhat aia inpumkhat lo duh zâwktu lakah hian engtin nge chung lam khian ro a la rêl dâwn le? A hnam ang pawhin a zahthlâk khawp mai. “Mizo chu inlungrual hnam an ni. |henawm khawvêngte’n chhiat that an tawh nikhuaah an inensan ngai lo. Mikhual chungah that an chhuah thîn,” tia khawvêl hriat kan nih mêk laia thlarau lam khawih thil bera kan inpumkhata kan inthurual thei lo hi chu a nâin a va pawi teh lul êm! Politics tawngkam “coalition” ang hrima kan ngaih vâng a ni thei mai ang em? He, inpumkhat duh lohna hian patling a rûm a nia aw! “Lalpa pakhat, rinna hmun khat, baptisma hmun khat,” (Ephesi 4:5) tia thu hril thîn vek kan ni chunga kan inpumkhat thei ngang lo hi chu – makah pawh mak chung chuang tak a lo ni. Heti hrim hrim chuan, “A hahthlâk êm mai! Kei zawng ka bâng!” tia mahni puanthuah têl sawk sawka hâw nal nal mai a châkawm rum rum alâwm le! Mahse, tisa thil a ni si lo va, a rem chiah bawk si lo. Kan khawsak dân erawh a beidawnthlâk ngawih ngawih rêng a ni. “Unau vek kan ni a; tu mah inen hrang lo vang u aw! I inngeih dial dial ang u,” tih chhânna chu maw, “Aih, inngeih kan duh lo. Inngeih loh hi a nuam! Kan rawn inngeihpui peih lo a che u. Kal rawh u,” tih a ni a, a patling zia lovin a râpthlâk thîn ngawt lo maw? Patling leh patling, meng leh meng, chhûn pachangah khati khân an lo indâwr a nih âwm chu! A nâ a nia! Na tak a ni.
He “inpumkhatna” hian pâwl (denomination) pakhatah i awm khâwm ang u, tih lam a kâwk lo va; zalên takin, mahni kohhran bil atang theuhvin, a duh apiangin he council-ah hian a tel theih a ni. Mahse, mi duh lo na nâ nâ chu eng kan tih tâk ang le? Kei hi ka lo tang leh mah mah thîn em maw ni (?), tu’n kan tawng lo haw lo se, kohhran tênau tê tê, hmêlhriat leh ngam tlâk deuhte hnênah te hian, “Ngâwi teh u, nangni kohhran leh keini kohhran hi inpalai tawn dân i ngaihtuah teh ang u,” tiin awm hmunah ka lo sawi ve châmchî thîn – eng ni lo bera hian! Kei chu inpumkhat duh mi ka ni a, kan kohhranah rawn lût hlawm se, ka ti a ni hran lo. Kohhran dang atanga inpumkhat theih kha alâwm ropui ber zâwk. A nihna takah chuan mahni leh mahni hi inrem lo ber kan ni hial zâwk lo maw? Tualchhûng kohhranah te hian nihna chuha duhin mi dang kan dîp fo thîn a nia!
Tlipna: A tîrah khân he council-a tel duh kohhran heti zât chauh angin ka han sawi tak nâin, nakinah chuan, Pathian zârah an lo pun zêl beisei ila. Tûn dinhmunah pariat chauh ni mah se emaw, pun belh pawh awm tawh lo mah se, lungâwi ila; kan inpumkhatna tûrah hian rah tha a chhuah zêl beisei bawk ila, he kan ram Mizoram hi Krista lalna ramah chantîrin inpumkhatna nên LALPA rawng i bâwl zêl ang u.