R.Lalhmangaiha
Bethlehem
A LO PIAN DAN :
Mizoramin kum 1959-a mautam tampui mitthi kan tawrh lai khan min awptu India sorkar khan min ngaihsak loh em avangin, Mizote dam khaw chhuah vena tura hma latu ‘Mizo National Famine Front’ (tam do pawl) din a ni a. India sorkar khan kan thih vek pawh pawi an ti lo emaw tih mai turin min enkawl tha lo lutuk a, ‘Ar khual bawm tawt taka dah, a thih lohna tur tawk chauha chaw an pe thin’ ang velin enkawl kan ni. Chaw kaw puar ei lovin kan thih lohna tawk chêng chêng chauha enkawl kan ni. Kha khan Mizote rilruah a hun lai khan harhna nasa tak a rawn thlen a. Chumi kal zel chuan Femine Front chu thlak danglamin, Mizo ram leh hnam tan kum 1961-ah ‘Mizo National Front’ tiin MNF chu din a lo ni ta a nih kha.
KUM 65 A TLING TA:
Pu Laldenga leh a hote’n an din MNF hi harsatna tin reng karah kum 65 lai mai mei mit lovin a kal mek a. Mizoramah chuan political party upa ber leh hlun ber, India ram anga chhut pawhin tualto party daih rei ber pawl a ni. Kum 65 chhung khan party hming hi an la thlak danglam ve lo. MNF hruaitute hian ‘MNF chu political party dang ang kan ni ve lo, Mizo hnam Martar-te thisenin a hrin kan ni a, kan danglam bik a ni. Pathian leh kan ram tan tih hi kan dah hmasa ber a, Pathian kan dah hmasa zâwk a, a pahnihnaah ram kan dah pawimawh leh a ni,’ an ti thin. Chengkawl no khatah pawh a uih 2/3 vel a lo tel thin ang bawkin; tute emaw chu hruaitute zingah kal sual lo awm leh zeuh thin mahse; a din tirh ata vawiin thlengin Mizoram leh Mizo hnam, Kristian sakhaw tana ding nghet tlat thin an ni tih an sulhnu hrang hrang atangin a hmuh theih a ni. Mizo hnam tan a tha turah chuan Central sorkar thupek pawh khauh takin an do ngam a, entirna pakhat chauh sawi ila, Covid laia MNF sorkar khan kan thenawm Myanmar, Manipur leh Bangladesh atanga raltlana Mizoram rawn beltu kan u leh nau, kan thisen zawmpuite chu MNF khan Central thupek zawm duh lovin tha takin a lo enkawl lui ngat a nih kha.
MNF DINTUTE KHA GEN Z VEK AN NI :
MNF din tirh khan a dintute kha tun ang laia Gen Z rualpui, thalai seng sawng vek kha an ni a. Khatih lai khan founder president Pu Laldenga kha kum 39 a ni a, President Pu Zoramthanga hi kum 22 chauh a la ni a, Working President Pu Tawnluia pawh kum 23 chauh a ni. Khatih hun lai khan tuna an hruaitute zingah Senior Vice President Dr.R.Lalthangliana pawh kum 10 mi chauh a la ni a, Vice President Pu Lalchhandama Ralte leh Treasurer Pu Lalruatkima phei chu an la piang lo. Kum 1966 atanga 1986 inkar khan Mizote hnam anga kan din khaw chhuah ve theihna turin an rammu a, khatih hun laia High School kal leh College kal laite kha an che chhuak nasa hle a, sikul kal ve lo thalai leh mipui zawng zawng tih theihin an thlawp vek bawk a ni.
Kum 20 zet zallenna suala an beih hnuah an ralthuamte tungin kum 1986 khan inremna a lo awm ta a. Mizoram State lo piang chuan remna leh muanna hnuaiah hmasawnna hna hrang hrang a lo thawk chho tan ta a nih kha. Zalenna sualtute zingah khan tun hnu zelah kan ram hruaitu lo ni chho ta mi pawimawh tak tak an tam khawp mai.
MNF SULHNU THENLHAT CHU: MNF hi kum 1987 khan kum khat tha awrh a sorkar a, 1998 – 2008 leh 2018 – 2023 ah te a lo sorkar tawh a. 1987 sorkara Chief Minister Pu Denga khan Lengpui Airport din turin a hmun hma thlengin hma a la fel vek a, Pu Hawla khan chhunzawmin tun thlengin Airport tha tak kan neih phah a ni. Pu Denga khan Assam Rifles-te khawpui atanga sawn chhuak tur hian nasa takin hma a lo la hman a, a hnua Pu Zoramthanga kaihhruai sorkar lo piang khan hmalak chhunzawm zelin tunah chuan a hlawhtlinna tak tak kan lo hmu ta a, tuna Zokhawsang lama an insawn ta hi MNF hmalakna a ni fai vek. MNF sorkar khan kum 2007 khan Aizawl Development Authority (ADA) dinin a hnu lawkah Mizoram Municipality Act 2007 dinin, Assembly-ah a passed a, AMC leh LMC pawh hemi Act tlawhchhanin din a lo ni ta a, hemi kal zelah UD & PA department hi MNF chuan a din nghal bawk.
ZPM worker thenkhatin sorkar hmasa leh sorkar lo awm tawhten engmah thawk lo anga thangtharte ngaihtuahnaah chi thalo tak an tuh hi Mizote hma lam hun atan thil pawi tak a ni. PC sorkar reilote leh kha chen Congress sorkar khan kan ram tan hian an theih tawk chu an lo thawk ve bawk ani tih i hria ang u.
MNF ten thuneihna an chan chhunga Mizoram leh hnam tana hmasawnna hrang hrang an lo thawh tawhte kha a tlangpui chauh tarlang teh ang, thenkhat thawh nei lova lo sawi fotute hian lo chhiar ve se la ka duh khawp mai. Myanmar nen kan inrina tuna Mizoram khaw pawimawh leh lar tak Zokhawthar hi MNF sorkar term hmasa a din a ni.
ZIRNA LAMAH :
Zirna lamah ni se, Mizoram University hi inremna in a kentel a ni a, MNF-ten theihtawp an chhuah avangin MNF sorkar lai kum 2001 khan din a lo ni tawh a, Vety College kan neih chhun hi MNF din a ni bawk. ICFAI University pawh MNF-in theihtawpin hma a la a, MNF sorkar din a ni. Zoram Medical College tihpuitlin anih theih nan MNF khan chak takin hma a la ngar ngar a, kum 2023 khan National Medical Commission te recognition a lo tifel hman tawh a ni. Mizorama zirna school 466-te kha MNF chuan provincialized in School 259 Adhoc GIA leh School 404 Lumpsum GIA-ah a hlangkai a, College 12-te chu kum 2007 khan a provincialized hman bawk a ni.
School Education Department chu directorate pahnihah a siam a, primary school building 823, middle school 526, high School building 216 leh higher secondary school building Lab building a sa thar vektu a ni. Middle School leh Primary School-ah a thlawna zirlaibu semtu awm chhun a ni bawk. School Education department hnuaiah zirtirtu 4910-te selection grade-ah a hlangkai a, CSS hnuaia Hindi zirtirtu 1187 a la bawk. SSA leh RMSA bul tantu a ni a, Middle School leh Primary School naupang nuai hnih vel hnênah mid-day meal (chaw chhun) kum 7 zet a pe a, District thar 6 ah DIET thar 6 a din a, DRDA 5 a din bawk.
NEW CAPITAL COMPLEX-AH KHAWPUI THAR A DIN :
Kum 1998-a MNF sorkar a lo pian khan Aizawla sorkar office hrang hrang mimal in luaha awmte chu anmahni puala building an neih theih nan chak taka hmalak a ni a. Khatla Assam Rifles ram chhuhsakin New Capital Complex hi an din a, sorkar office building leh quarter tam tak an sa a, hei hi tuna helai hmuna nitin pisa kaite zingah pawh hre phalo an awm mai thei a ni. Tunah pawh Aizawl khawpui hi traffic jam in min tibuai em em a, Secretariat hi New Capital-ah sawn lovin Treasury velah a hma ang khan la inekbeng ta ila, tuna kan buai dan turzia chu sawiin a siak lo.
INKALPAWHNA KAWNG LAMAH:
Kum 1998 atanga 2008 MNF sorkar khan Mizoram hmun tam takah inkalpawhna kawngpui laih hna a thawk a, PMGY hmangin thingtlang khua zawng zawng Jeep road a pawh tir hman deuh vek. World Bank Road (ATL) road, Aizawl to Lunglei kawngpui thar sialin kawng hlui aiin km 70 chuang zetin a pawt hnai a. Tun MNF term liam taah khan Aizawl bypass road laihna tur sum an nawr chhuak hman a, chung sum hmang chuan tunah hian lei verh leh kawngpui sial hna thawh tan a ni ta a. Hei pawh hi, ‘MNF kuhmum-ah ZPM a par’ kan ti lo thei lo. Aizawl bypass road (Falkland – Melthum) hi world bank fund-a MNF siam a ni bawk.
POWER LEH HRISELNA LAM:
Thermal Plant Bairabi-a dintu chu MNF a ni a. 12MW pe chhuak thei Serlui B Hydel Project a power pek chhuah 100% a ram leilung faten kan chan turin an siam zo hman a ni. Vawiina lar em em MUHCS pawh hi Pu R.Tlanghmingthanga’n health department a enkawl lai khan health care scheme la awm ngai miah lo duang chhuaka bul atan atangin chu mi kal zel tihchangtlunna rah chhuah chu a ni. MNF term liam taah khan Health Minister Dr.R.Lalthangliana chuan Health Sub-Centre 247 zette chu Health and Wellness Centre-ah a hlangkai a, Health Sub-Centre awm lohna khaw 327 laiah Health Clinic thar a din hman bawk a, chu erawh vanduaithlak takin ZPM sorkar tan tirh khan titawp tihtawp a ni ta hlauh mai.
Power leh Health department lama MNF sulhnu hi tum khata ziah lan zawh sen a ni lo.
HOME DEPARTMENT LAM: Kum 1998 – 2008 chhungin MNF khan Home department-ah post thar 3197 a siam a, police battalion thar 4 dintu a ni. Hnam dangte mit hmuhah Aizawl khawpui hmel timawi a, kan Police duty-te hmel tizahawmna turin City Police feet 6 chin vel latu kha MNF a ni bawk. Engemaw changa kan ram rawn nek rengtu Assam police-te kap ngamtu awm chhun chu MNF sorkar chauh a la ni. Police manual siamtu hi MNF a ni bawk.
TUI THIANGHLIM IN TUR PETU: Mizoram khaw 100 chuang feah tui thianghlim in tur a pump luhsak hman a, Aizawl khawpuia chengte hnianghnar taka tui pek an nih theihna tura Greater Aizawl Water Supply Scheme Phase-II siamtu pawh MNF a ni.
MIRETHEI IN SATU :- Lawipu, Edenthar leh Rangvamual a miretheite chenna BSUP building-te leh Lunglei khawpuia in leh lo neilote tan building tha tak tak a satu chu MNF a ni.
AIZAWLA BUILDING ROPUI DINTU A NI: Millennium Centre, Aijal Club/Aizawl City Centre, Ch.Saprawnga Truck Terminal Rangvamual, Ch.Chhunga Bus Terminal (AMC Building) thuampui, Chaltlanga Lalsawia Bus Terminal-te hi MNF din vek a ni a, Pitarte Tlanga Hawla Indoor dinna tura sum sawi chhuaktu a ni bawk.
DISTRICT CAPITAL DINTU: Congress sorkarin Kolasib, Champhai, Mamit, Lawngtlai leh Serchhip-te chu ball pen pakhat pawh hnutchhiah lovin District Capital-ah a puang a, kum 1998 leh kum 2003 inkar khan MNF chuan fuke kimin a siam vek a. Hnahthial, Saitual leh Khawzawl pawh District Capital dintu leh fuke kima siamtu chu MNF tho hi a ni.
A TLANGKAWMNA: MNF din a lo nih dan leh a sulhnu hrang hrangte hi tum khata sawi sen mai chi a ni lo a, kha chen zallenna lo sual tawh, chumi hnuah remna leh muanna hnuaiah hei chen lokal tawh anih avangin a tlangpui thuak thuak kimlo takin kan han tarlang a ni. Sorkarna an chelh ve chhunga Mizoram tana hmasawnna ruhrel lian tham tak tak an lo thawh chhuah tawhte kha a tam tham hle a, hei pawh ti vawi khata ziah sen mai chi lah a ni hek lo.
MNF hi kum 2023 inthlanpuiah MLA 10 chauh neiin an tla a, inthlanpui hun dangah kha chuan sorkar lai thlak anih reng rengin CM, Minister leh MLA ni lai ten inthlan hmasa a an vote hmuh an phalo nasa hle thin. Kum 2023 inthlanpuiah kha chuan MNF candidate ho vote hmuh kha inthlan hmasa aiin a pung vek thung a, chu chu Mizoramah a thlen vawi khatna a ni a, MNF ho tan chuan thu lawmawm tak a ni. A chhan ni thei chu Congress ni reng si a, an party-ah tlin beiseina nei si lote khan MNF ni lo, ZPM lam kha an vote pui chiam vang a ni thei. Tunah chuan Congress pawh an insang mar tha tan viau a, chubakah neutral mipui hian tun sorkar hi an enchhin a, an hrechiang mek zel bawk a, kum 2028 inthlan lo awm turah chuan kum 2023 ang ngawt kha chuan vote a kal tawh lovang tih chu a lang rek ruak a ni..

