Rev Dr Ramengliana
Mizote hi fanau enkawl thiam lo tak kan ni thin a. Tun hma phei kha chuan mi awm thei deuh kha chuan fa sual an nei deuh ngei ngei emaw tih tur a ni. Nu leh pate sual vang hrim hrim aiin fa duat dan tawk an thiam loh vang ni zawkin a lang. Tun laiah chuan hei hi inthlak daihin mi awm thei apiangin fa an chher puitling tawh emaw tih tur a ni. A lawmawmin Mizo culture hmasawnna pakhat a nih a rinawm. Amaherawhchu, social media lo lar hnu hian venthawn tur pakhat a awm leh ta tlat. Naupangte hi kan leklam nasa lutuk deuh em? Naupang tihlar hi a him em? An tan a tha ang em? Social media-a pho lan fo hi an zo ang em? Ngaihtuah ngun a ngai khawp mai.
1. Child Star buaipuiawm tak tak an lo tam tawh
Keini ho hi chuan kum tling leh tling lo lam pawh ngaihtuah tam lem lovin naupang te ni si ngaihsanawm angreng taka han awm thei chu kan lawmpui titih nghal mai a. Hnam changkang zawk ho zingah khuan naupan laia lar ‘Child Star’ an tih ang hi an lo buaipui nasa tawh thin a ni awm e. Television lar hnu khan TV serial leh program chi hrang hrangah khawvel huapa lar an rawn chhuak leh thin a, naupang film star duhawm leh lar fe fe pawh an awm a; naupang zai thiam thlengin ram pum huapa celeb dinhmun luah zo an tam mai. Tunlai khawvelah phei hi chuan an tam lehzual tih loh theih a ni lo. Mipui hian kan lo lawm viau zel bawk si a. Anni lahin mi hriat hlawhna leh sum leh pai hui luh tawk tawkna hmanrua atan an lo hmang zel bawk si a. Lar thei tan chuan han hnar phal chi rual a ni lo.
Hetih lai hian rilru lam zir mi (psychologist) ho chuan naupan laia han lar hluai hi a hrisel em, naupang tan khan thil tha ber a ni em? tih hi chhui thamah an lo ngai thin a ni. A tha lem leh tha lo lama thil awm thei a nih laiin an thutlukna tlangpui chu fimkhur a ngai hle a ni, tih hi a ni awm e. A chhan pawh Child Star/Child Celebrity tam tak buai chho zui; depression/anxiety nei chhunzawm, drugs leh ruihtheih chi hrang hranga nasa taka intat lut buai ta an tam tak em vang a ni. Kan han hriat ve maiah pawh Macaulay Calkin, Britney Spears, Justin Bieber, Lindsay Lohan, Drew Barrymore, Amanda Baines, Miley Cyrus, ang te hi kum naupan te nih laia larna chen, nun khawbaw takin a zui takte an ni. Kristian rilru atang phei chuan ‘An awhawm lem lo’ kan ti thei ang.
2. Naupang chu naupang han ni phawt mai sela
Naupang kan tih chin a inang chiah lo mai thei. A chunga hming ka han ziah tlarte phei khi chu ‘tleirawl’ laia lar an ni mah mah zawk awm e. Khitiang ho pawh khian an buai phah a nih chuan kum 10 hnuai lam atanga ‘Celeb life’ titih neiho phei chu ngaihtuahawm angreng tak an ni. Mahni fate tihlar tum phet te, chhuan ruk avanga social mediaa pho lan tum fo mai te hi thil tul lo tak a ni. In-promote tum phet lohna lam tur tak niin a lang. Kum tling lo na na na chu kum tling lo anga kan enkawl thiam hi hnam pumpui leh chhungkaw tin tan a pawimawh dawn a ni. Kum an tlin hunah anmahni duh thu ngeiin an kawng an la rawn zawh turah ngai ila. Sikul kal rual chauh an nih lai chuan Sande sikul level bak hi duhsak vak loh a himin a ngaih theih a ni.
Rilru lam zir mite chuan mi hi kum 25 a tlin hma chuan a rilru hi a la puitling tak tak thei lovin an sawi a. Sorkar chuan kum 18 hi puitling thawkhatah a ngai a ni tih kan hria. A awmzia chu mi pangngai hetiang chin chuan thil an hre thiam thawkhat tawh a, a chhia leh a tha an thliar thei thawkhat tawh tihna a ni. An duhthlanna a zahawm a ni. Chumi hma fe, kum 10 hnuai lam te lama a lar thei awm nia kan hriat tihlar kan tum nghal mai zawngin nakinah anmahniin khawvel pangngaiah in-adjust har an ti ang a, hringnun kalkawng pangngai an zawh thiam lovang tih a hlauhawm thin. Naupang chu naupang takin, rilru thianghlim tak, mawlmang tak, holam takin an thiante nen an naupan ‘life’ hi chen ve mai se a hrisel ber awm e. An puitlin hunah an duh ang kawng an la zawh ve ang chu.
3. Kan ram hi naupang than lenna hmun tha ni se
Vanneihna hi engtia teh nge fuh ber ang? Sum leh pai hniang hnar, khawtlang dinhmun tha luah leh mi zah kai leh kai lohte hi a tehfung tha pawl an ni mai thei. Mahse, heng zawng zawng aia tehfung sang zawk nia lang chu fa neih that leh that loh hi ni berin a lang. Nu leh pa fa nei puitling apiang an hlim mai dawn a ni. Mi awh ruk an ni bawk ang. A tawpkhawka fa tha chher tur hian lar tura induhsak nghal ringawt a chi loh, lar tir tum nghal em em tur emaw, mipui hmaa pho lan nghal rup rup emaw a finthlak ber lo mai thei. Rilru puitlin hnua lar pawi miah lo hi rilru no leh insiam lai chuan dam chhung chhiatna thlentu a ni thei tih hriat a va pawimawh em! Intihhlimna hmuna rik hut hut, sahawkna boruak chawmtu bera tan, mi lawm hlawh tuma tan hram hram te hi naupang ‘innocent’ rilrua tuh loh tawp tur a ni.
Sikul kal rual hi chu sikul kal bak eng tehchiam chawmin hawptir hran lo ila. College leh University rap pha chin chu an zia deuh a nih pawhin kaihhruai ngai tak an la ni tho. Eng pawh ni se, ‘formative years’ an tih rilru leh taksa an than lai hi chu zahsak hram hram a. Nu leh paten kan duhzawng tihtirna hmanrua atana kan hman emaw, an hriat thiam phak loh thil an duhthlanna piah lam thleng thlenga kan nawr lui a nih phei chuan a dik lo hial ang. Tin, social media a lar leh boruak neih lo buaipui chi an awm phei chuan kawng tha zawk kawhhmuhtu kan nih a ngai zawk dawn a ni. A khawtlang huap pawhin naupang tihlar hi a tul ber lo ve, Naupang chu naupang ni mai se a tha ber, an hlim ber bawk tih hi kan inzirtir tam a ngai ta a nih hi. Mizote entertainment khawvelah hian naupangte hi i telh tam lo hram hram teh ang u.
Fimkhur tluk a awm lo
A that loh theih dan lam kan sawi tak nang a ‘Child Star’ zawng zawng an buai zel tihna erawh a ni bik lem lo va. Hlawhtling chho ta viau te, hringnuna buaina danglam em em nei bik chuang lo te pawh an awm ve tho. Ka sawi tum tak zawk chu fimkhur a ngai em em a ni tih hi a ni. Naupan lai atanga Celebrity nih rilru nei tawh leh mi ngaihsan rawn ni pha hrim hrim chu special taka enkawl an ngai hial zawk thin a ni. Chuti a nih avang chuan naupang chumchiap nih laia in-lartir tum vak te, mi hriat hlawh induhsak vak te, social mediaa pho lan phet lo tum te hi a tul lem lo ve. Naupang chuan an naupan lai hun enjoy se, fel tak leh puitling taka khawvel an hmachhawn theih nana buatsaih hun a ni zawk.