Site icon The Aizawl Post

NI RAPTHLAK PAHNIH (IPS-a Ka Tawnhriat)

F. Lalremsiama
Chaltlang
8415994340
Ni 13, January 1975.
Ni 31, October 1984.

A hmasa zawk khi kan ram khawpui Aizawl-ah District Superintendent of Police (SP) ka nih laiin. A hnuhnung zawk khi kan India ram khawpui New Delhi-ah Additional Police Commissioner incharge Administration ka nih laiin. Heng Ni Rapthlakte hian Hnung zuitu Runthlak an nei ve ve lehnghal bawk. A va pawi em! Ram chhung leh Ram pawn an nghawr nghing nasa hle ve ve.
Kum 50 zet liam hnu pawh hian “RAMBUAI” zet kha chu a la kha zet mai! Khatih laia SP kha ka naupang chhe tawh hauh lo bawk. Ka hriat chin thudik, uluk leh fimkhur takin, mawhphurhna inbelin, ziak ngeia dah hi ka duh a ni. |hang-leh-Thar zel (Posterity) tan.
Hemi kaihhnawiha ka sawi lan hmasak leh duh chu, a hun takah thutlukna fel tak ka lo siam kha Siamtu remruat a ni. Kum 1964-ah UPSC Competitive Exam Central Civil Services atan ka lo bei ve kha. Tichuan kan ram buai hma 1965-ah IPS-ah ka lut hman ta a ni. Sawi zui hlek tul tih ka la nei tlat bawk.
Mizo nih leh Indian nih a indip-dal lo, a nih kawp theih. Kei Fanai, Mizo, Indian ka ni rual vek. Officer lian (Mizo leh Vai) thenkhat te, Politician thenkhat te, mipui zinga thenkhat te pawhin an hre fuh lo fo. Harsatna neuh neuh a awm thei fo bawk. Mahse Rinawmna leh Dikna nen a chinfel theih zel. I Passport, a lem ni lo kha en mai rawh. Tu nge i nih EPIC leh AADHAAR-in an tilang chiang tawk e.
Buaina chhum dum lo lang tur chu a puallawi, a chepa-kaia lawn chhoin BANGLADESH i ti daih teh ang. East Pakistan a awm ta lo. Ram pawna MNF BUKPUI (Sanctuary) rauhsan chu “LOH-THEIH-LOH” a lo ni ta bawk. Anmahni chhungkuaah buaina namenloh an nei a, Khakrasuri Jail thawm ngaihnawm lo takte kan lo hria a, MNF Ramhnuai Sorkar “White Paper-in” a dumpawl (BLUE) tih tawngkam hmang meuhin an hruaitu lawk thenkhat “Rip zet maia khungin” an indah tihte kan lo hre ve thei hial! He harsatna hi a cham rei hle mai a, a reh mawh khawp mai nghe nghe.
Hawn Runpui chu: A tuah ta bawk a, loh-theih loh karah chuan an lo hawng ta hum hum mai le. Amnesty-e-ty loe sawi loin Underground mipui, nunau, Civil lam leh inti Hnam Sipaite pawh chhan hrang hrang avangin Nunphung pangngai zawm turin an lo hawng a ni. A chhan langsar zualte chu, beidawng hrim hrim te, hriselna tlin loh te, kal zel ngaihna dang hre lote an ni.
Tualchhungah chuan, Union Territory (UT thami) lawmin January 21, 1972 atang chuan Remna tu ma sign loh, derthawng tak chu nghet hlen tur ang hrima lawmin engemaw chen kan inawm-mawl titih ve bawk. Tuboh leh Dolung kara duh hun huna Curfew hnuaia Sipai Sawphrep reng tan chuan a danglam em a ni. Indem theih pawh a ni lo! A rei tawk lo naa Nunphung kan han hmang leh kha a lawmawm hrim hrim.
Hetiang hun remchang intawng khawm hi a mak ka ti thin. Ramhnuai Pasalthaten Awm hmun thar Headquarter, Ram Pilril kaltlangin an va hmu, Arakan Helho thla sirah. A nawlpui hote kha in lamah chawl hahdam theiin an lo inhnangfak ve zui. Pu F. Rokima “Lamang let Hla” anna lai a tam ngei ang. Ramhnuai hote lam atangin tharum thawhna an chawlhsan hmak bawk si. Hriat thiamloh pawh a mawh lo e.
Kei erawh chuan (i ti bawl mai ang) IPS rilru ka dah kiang ngai lo. Fimkhur vangin hlauhthawn-ruk ka nei reng. Kan tlemin kan thar lam hlawm si, kan pu ber IJ Verma, IGP lah a hahdam duai thei reng bawk si. Ramhnuai ho lo chhuak huk zinga la beidawng lo thenkhat chambang (The remnants)-ten a-ruk-a ralin thil an thlithlai ve renga chhiah an khawn ru zui a, insawhnghehna (regrouping) zawi zawiin an buaipui ru reng a. An thiam zozai hle. Kumpui a liam meuh chuan an che ualau tan thei. SIB lam Pu Chalmawia leh a hote an awm hle hle bik lo. Hotu thar, Pu AK Doval, IPS tuna National Security Adviser nim ek hi 1974 khan Aizawl-ah Asst. Director, SIB in a rawn awm ta bawk.
Arakan-ah MNF Bukpui an dah nghet tawh. Mizoramah an hrâng tan chho zel. Kan DSB Staff Rohmingliana leh Khawvelthanga te rawng takin min thahsak. Ngopa khuaa SIB Staff pakhat pawh min thahsak a. Aizawl Saron Veng mawngah SP, SB/CID AK Roy ril tla phungin min kah hliamsak. Kan Lt. Governor, SP Mukherjee, Mizo ngaisang leh duhsaktu nia ka hriat pawh, Serkhan daiah a Kawnpui/Hortoki zin hawng an lambun a, an hliam ta hial. A dam leh hnuah pawh a lokal duh tawh lo! Heng thilte hi Record hmuh tur a awm vek ang. Pu C. Lalnunmawia, MNF Vice President hlui, an mipui nawlpui rual vela lo hawng chambang pawh Civil Hospital Room pakhatah rawng taka thah a ni. Hetih hun laia thil thleng leh boruak chuan eng dang mah a kawk lo, Buaina chhum dum, ni rapthlak lo hnai tial tial tih mai lo chu. Eng buaina tak ni ang maw tih hria erawh kan awm si lo.
Thu tlazep i rawlh leh lawk teh ang. MNF ho kha an insangmar leh tawh fein an inhre leh ta. A tir lama Rifle .303, sawm chuang el-awl an muanpui hle ang khan, Delhi khawpui nghawr dawt khawp tithei nia inhria in, an tum an zep lo (leak-out) ve tlat. India sipai indo-uniform ang ram rawng (OG) leh jungle boot leh puan-khumparh nen, inti Hnam sipaite thalaiin an ngaisanga an zawm leh deuh huai huai a, an hawi cham nghal. Chief Minister Pu Ch. Chhunga fapa Chalthanzuala (Zualtea) pawh a liam ve ta hial! Brig. |henphunga Sailo fapa, Lalsangliana phei chu, a tir phat atang khan a MNF Underground a, a Ramhnuaimi reng bawk si.
Tichuan Pu Chhunga CM ho chuan a Secy. SR Vala leh kei chuan Town Commander SS Major Kapchhunga hruaiin Lunglei pel rawka kalin hruai kir tumin zawng mah ila kan hlawhchham. Pu Kapchhunga kan kalsan. He thilah hian kan hotu Vai milianten min hrethiam loa, an mit ka timim. CM leh Pu Vala an sawi phak loah an dah. A awm viau ve thei. IGP-te an beihna atana LAD Director motor Pu Kapchhungan January ni 13, 1975 zingkara a dil chhuahsak bawkte nen, ka lang bal ve ta tlat a. inzawm thukin min ring ta chiam mai a ni. Khami Ni rapthlak hnu lawka kan inhmuhna hmasa berah, Pu Surendra Nath chuan “you are painted in the blackest possible brush” min ti tawp. “I am absolutely innocent” ka ti let ve hraih (emphatically). Ka lawm lo hle.
Mak dang leh chu, khami ni kher kher khan, B. Vanlalzari, IGP PA kha a chawl a, kei pum dik lo, kawthalo vangin Sikulpuikawna Pisa kai loin Residence Office-ah hna ka thawk a, IGP pawh phone-in Morning Report ka pek rualin ka hrilh diam a, a remti em em. Ni 21/22-a Home Minister lo zin tur Police Arrangements ka siam dan min zawt a, Zone leh Sector ka siam zoa Officer te an hming leh rank-te ka la thun rih lo tih ka hrilh a, ani chuan hun a la tam tawk, kan en dun ang a, tichuan kan enchhin (rehearsal) dawn nia a ti diam. CRPF Battalion 2, 35 Bn. leh 55Bn. kan hnuaia Officer te pawh dah ve tur an ni a.
A ni 13 January a lo thleng ta ngei a. Chief Secretary – FIR, Home Ministry-a signal-ah chuan, IGP, DIGP leh SP SB/CID te chu IGP Office-a Conference nei lai MNF sipaiin luhchilh-in an kap hlum vek tih leh, SP Aizawl chuan Leave a la, tih an thlen thla hmasa ber a ni. An Conference lai tih leh kei Leave laa min sawi hi a dik lo.
Mak leh tlat chu PSO, C. Khenglawt IGP Room dawta Room hnai bera awm leh SP, HQ BK Mishra an him pial. Tu man rinhlelh thu an chhak chhuak hauh lo, a-zo-avai hrim hrimin.
Check-Gate-a Rifle nena Duty kha hnamdang (Vai) Constable a ni. A duty-ah a fail. Khatia silai a puah thuai thuai hnu pawha an Guard Commander, Mizo Havildar hote a biru lama “ka stand to” an lo ti ve kawisawi kha ka hrethiam lo tawp. Ka duh thlawt lo. Zari chawlh la an tih lah kha Treasury Square pengthuam vela a tei vel te, tute telephone emaw a hmang lai hmu leh hriate awmin an sawi bawk. Phuah chawp titi niin a mawi lo. Police chhui zuinaa an ina Police thuam leh ralthuam hmuhchhuah te nen Court-in thutling-ah an pawm vek. IGP thar Brig. GS Randhawa leh a hoten investigation-ah min telh duh lo bur. Sepui ruah tuar a ngai. Truth prevails. Ka zam lo e.
Ni 31, October 1984 Ni Rapthlak Pahnihna sawi hmawr-hawng loa tawp lailawk a dik thei lo si a, sei tawh hle mah se, i sawi tan tiuh teuh tal ang aw. IPS nih man, ka tawnhriat a ni miau si a.
“Operation Blue Star” nghawng chhuah a tih “loh theihloh”. He operation hi Amritsar khawpui (Punjab)-a Golden Temple, Sikh hote Gurduara Thianghlim ber leh Ropui bera ngaih, namen loa Beihpui, India Sipai rual tam takin an thlak chanchin a ni. Hun ralmuan laiin Sikh leh Sikh lote pawhin an tlawh ril thei, Sanctum Sanctorum (Holiest of Holy) chu. Turban aiah Scarf an khimtir ang chia, i banrekah Ngun aiah thilkual an buntir ngei ang che. He Golden Temple hian Rangkachak hlawm chhipzum a nei a. a pum hian rangkachak tuiluan nia sawi, lang eng-tle-sut a ni.
Heta Sikh firfiakte ralthuam, silai tha leh a mu tam tawk tawmkhawm luhchhuak turin sipai rualten hual pingin, an sai dum dum chung pawhin an bei rei hle a. Nunna an chan tam tawn hle bawk. He Beihpuia Sipai Lal, Army Chief lo ni zui, Gen. SS Vaidiya pawh a Pension hnu-in India chhim lam khawpui pakhat-a a chenna in bul lawkah kahhlum a ni. Eastern Command-a Army Commander a nih laiin ama hoa Civil – Military Liaison Meeting Vawi thum(3) lai, IGP Andaman & Nicobar Islands ka nih lai khan ka hmang ve thin nghe nghe. Ka ui hle.
Rinna (Faith) la ulh, firfiak zual fal te hi an kal thui duh chin sawi theih loh a ni. Chu mawlh mai chuan, Pi Indira Gandhi, Prime Minister venghimtu atana dah, Delhi Police (deployed) te kha a lo mawlh buai ta a. A pawi thui ta a ni!!
October ni 31 khan, nidanga a tih dan pangngai angin a chenna tualzawl zau takah zing-kar hun hmasa berah amah hmu duhte intlar put, an hmaa kala inbiakpuina (Public Darshan) nei tura lokal chu a venghimtu tur berte pahnih (2) chuan, chuktuah-lo-chauha hnaiah, thelh hauh lo turin an kap ta thuai thuai mai a ni! Biak tur awm tawh lo mah se, lainat leh duat takin inah luhpuiin All-India Institute of Medical Sciences (AIIMS)-ah an kalpui a. Thia puan ni lawk lo mah se, BBC News-in a puang hmasa hial nghe nghe.
Dar 8 hnu lawka ka Office kal tur, Car-a ka luh rual rual chuan ka Gun-man, wireless operator ni bawk chuan “PM an kap” tih message a dawn chu min hrilh a. PHQ-ah chuan Senior Officer tu mah awm hek lo, AIIMS lam kan pan ve tawp mai a. Safdarjung Pengthuam zawng zawng mipuiin an lo khat hmur a, an pung zel.
La chhunzawm tur; muangchang loin.

Exit mobile version