V. Kûngtea
Awmhar Cabin
West Saizawh
Tûn tuma kan hla sawi tûr “Zâwlkhaw mâwitu” tih hla hi, hrânghlui zâi thiam leh hla phuah thiam R. Lalramhluna phuah a ni a; Mizo lêngzêm hla mâwi leh lungkuai, lung tilêng tak a ni.
He hla phuahtu, amah, Pu R. Lalramhluna hian ngaih lo lamah ngai lo se, mi tam zâwkina amah kan hmêlhriatna ber chu “Thangkûra Zâwngtê” tih kha a ni a; mi uang ve tak, mi nuih tiza zâwnga khawsa thîn mi a lo ni a, a hla phuah leh sak dangte pawh, pângngai taka sak pawh ni lo, uangthuang deuh deuhva a sak te a ni hlawm. “Modern lanu, modern vala” tih hla leh “A nawm dâwn chu” tih hla te phei chu hla hlimpuiawm tak a ni. Mi hla phuah a sakte – “Min bawihte rawh” tih hla (HC Lalsânglûra phuah) leh “Ka tar chuang lo” tih hla (F Vânlalhriatrenga phuah) te pawh hi hla uang lam bawk. Chutih rual chuan a hla sakte hian mi lawm a hlawh a, TV leh radio lama tihchhuah ngun ber ber a ni fo.
Mahse, Pu R. Lalramhluna hi mi lunglêng thei tak a ni tih a hla phuah pakhat, tûna kan sawi tûr “Zâwlkhaw mâwitu” tih hla atang chauh pawh hian a hriat a ni. He hla hi ama phuah a ni tih ka lo la hre ngai lo va; ka pian atanga kum 40 râl ka kai hmain ka lo hre hnuhnawh chauh va, hre har ve tak chu ka ni. A hla erawh, naupang tê kan nih lai atangin Lalramhluni (‘Ngawl vei chhûngkua’ tih hla satu) sak hi kan utehovin tape recorder-ah an play thîn a; naupang tê kan ni na vâng vângin he hla hian ka lung tilêng ve tlat a! A hla thu ka thiamna lai hi ka lo sa ve rât rât thîn.
A sa hmasa bertu Lalramhluni khân (‘hian’ kan ti zâwk dâwn nge?) “Mahriat” tih leh “Hriatpui” tiin a lo sa thîn a; thang eng emaw zah liam hnûah, a phuahtu ngei R. Lalramhluna leh thangthar zai thiam R. Lalhmangaihzuali (Zualbawihi)-te’n “Mâmpui” tiin an lo sa/thlâk tawh a; a phuahtu duh dân chu ni teh meuh mah se, kei chuan a tîra a phuah dân, Lalramhluni sak ang tluka lungdum ka nei lo. Chutih rual chuan F. Zomuanpuia erawh chuan, “Mahriat/Hriatpui” a la ti fan e. A va lâwmawm êm!
Zêp thu a chêng lo, tu huat thu kan sawi êm lo vang a. He hla hi Lalhriatpuii (Mahriati) pual liau liauva a phuah a ni a; a phuahtu ngei pawhin zêp leh î nei hauh lovin a sawi a ni. A sawi hmangah Mahriati (Hriatpuii ni bawk) kha nula hmêl tha tak a ni a, a sawi pawvawh ka ring lo. Kei pawhin a sawi lai mêkin ka lo mitthla a, a hmêl chhe thei lo hrim hrim. Hlaa châwi tûr meuh chuan a hmêl tha lo thei lo. A hmuh hmasak ber nî khân Mahriati chu a thiante nên volleyball an lo bêng a, hmêl tha a tiin a thlîr ning thei mawlh lo va. Mit la lo lêkin a en a, a ‘star’ ngawih ngawih a; rem leh rem lovin a en leh thîn.
A sawi tel chiah em (?) ka lo hre fumfe tawh lo va; khatia, Mahriati volleyball bêng chuan kekawr bûl, tight teng tawng tak mai hi a hâ niin ka mitthla a; a mal vâwng thla, a khâmkhawk saisu bul, a khawivah lâwi te chu a no hian a ngo paw chek mai a. A hmûi lah, khawthlangho hnawih-tin-dâwi siam chawp rêng ngai bil lovin, a nu chhûl ata a pianpui ngei mai chu rawn pu zêlin, zohniar kaih luh an sawi ang maia mâwiin a sen vâm hiam a. A thiante zîngah ani chu chhinchhiah bîk a ni a, hmun dang hawisan phal a ni lo. He hla phuahtu sawi azârah ka suangtuahna chu kal zêlin – Mahriati/Hriatpuii’n volleyball a rawn service tawh hi chuan, ngaihbel thil a ni nge, mipui lam chu an lo au nasa zual sauh hian a hriat a; Mahriati, lai leh lâwm fawmkêm chu – |hiana, a hmuhnawm ngei mai. R. Lalramhluna a en hrim hrim pawh ni lova, a lam hawi paha a rawn nuih sen sen châng te hian e — hla phuah thiam, mi hrâng Vânkhama’n, “Ka lam hawia i sêih hian e, ka tân khuavêl a pâr leh thîn,” a tih kha a dikzia a nemnghet lehzual ni hian ka hre thîn. Han zâwt mah teh u, “A dik e, a dik mah mah,” a tih ka ring.
Hriatpuii chu mi zîngah te chuan a rawn insêp euh euh thîn a. Oh, my God! Amah chauh pawh hi thil hmuhnawm a va ni teh lul êm! Hetih lai hian Mahriati hian, mual sîr lam atangin amah duh ngawih ngawihtu R. Lalramhluna a awm a ni tih rêng a hre si lo. Tlai khawhnû fêtah keimah!
Chumi tlai chuan tlangvâl zaidam R. Lalramhluna chu khawhar rûkna tak nei chungin in lam a pan hnak hnak a, kawngtluanin Mahriati chu a ngaihtuah a. Engtin nge a va inhmêlhriattîr anga, a duhzia engtin takin nge a lantîr ang (?) tih te chu a ngaihtuahna luah khattu ber a ni. Chu tlangvâl chu a lungngai lo va, a lung a lêng a; a beidawng lo va, a beisei ru tlat zâwk a ni. Tichuan, a suangtuahna khawvêl chu hlaah a ziak chhuak ta a.
A hun lai na nâ nâ chuan, Aizâwl khawpui nula a sânga sâng tam zîngah Mahriati tluka hmêl tha kha ‘an awm lo’ va; an awm pawh a ring phal lo. An awm palh te rêu rêu a hlauhawm ngawt asin. A vawi khat tawnna a nih avângin khawi vêng nge a nih? Tu nge a nu leh pa? Engtia zawn chhuah leh tûr nge tih lah a hre si lo. Khaw dang, tuanna mual dang mah ni si lo, han inhmuh leh atâna harsa ru tak si – a dâwn thui poh leh a beiseina a sâng ting a. Ziakfung leh lehkhapuan chu lain,
Chhîngkhual kâr hla mah ni si lo,
Zâwlkhaw tleitîr zînga
|hasensiari;
Dâr ang tawn i har ngei; rûn
hmun loh chu,
Sakhming ‘Mahriat’ khawiah tuan che maw aw?
…tiin a ngaihna hre lo tak maiin a suangtuahna chu a be mawlh mawlh a. Chutah, han tih ngaihna vak a hre si lo; tan lâk chhunzawm dân tûr kawng lah a kaw dêr lo. Tih ngaihna dang awm bawk si lo chu tawn loh law law te pawh a duh zâwk rum rum hial ta ve ang. Chutia beidawnga lungvai leh tûr tho ai chuan,
Enga’n ka lo tawn che, Hriatpui?
Hrilh i har hmangaih biahthu, lung ka vai;
Hria lang chuan e, i tâwnah ka dâwn lungrûk,
Min vei ve hian ka ring thîn e, lairilah.
Ni e, heti taka a vei hi Mahriati hian lo hre ve se, chuti taka amah veitu chu a ngai haw bîk hauh lo vang maw le!
Khami nî khân, a beisei loh leh mumang tak ngial pawha a la tawn ngai loh nula hmêl tha lutuk kha a hmu a, ni khat thil mai zawng rei tak hmuhna hun kha a awm lo rêng a; a rilrua thil lo awm te chu hrilh châk hle mah se, sawina hun a awm thei si lo. Chu bâkah, inhre sa azeng lah an ni si lo. Vei zawng a vei thlu ngang mai; ani aia lungkuaitu kha khawvêlah a hmu tawh lo va, hmuh pawh a inring lo.
Sakhmêl tawn chhûng a rei si lo,
Ka hrilh hman lo ka duhaisâm
biahthu;
Tiang êma lunglai kuaitu
khuavêla’n,
Ka tawng ngai lo’ng, vân hnuai he lei chînah, a ti thlâwt mai a ni.
Inhre sa an nih miau loh avângin khawiah nge a khawsak? Eng tikah nge an intawn leh ang (?) tih te ngaihtuahin ni a chhiar thîn a; Mahriati-te in chhûngah ngei chuan han chuan kaia han rîm te kha a châk êm êm a; hmangaihna avânga a thinlung nâ te zawng zawng chu hrilh hlân mawlh a nghâkhlel a; a ngaihtuahna leh a vei zâwng zawng zawng Mahriati lakah chuan inbun ruah a châk a ni.
In sumtual kaina rûn ka vâi,
Eng tikah laitualah dâr ang
tawngin;
Hrilh ka nuam, i tâwnah ka dâwn lungrûk,
Ka lunglai nâ zawng hi, aw, a dam ngei ang.
Chutia a inbun ruah hunah meuh chuan, a lunglai nâ te chu a dam ve ‘deuh’ mahna! A vai chuan … ni lul lo ve! Chumi hma zawng a dam thei lo; kaptu, kamtu leh khamtu a nei tlat si a, a hahdam thei rih ngang lo chu a ni e.
A tâwp a tâwpah zawng, “Ka tuar rei tâwk ta!” a ti ni fahmiang, a inpuang ta! A dâwn lungrûk duhaisâm chu a puang chhuak ta nge nge a. A lunglai nâ zawng a dam ngei ang le.
Ka hlân ve che – hmangaih
biahthu,
Min hlân ve la, thai kâwi thu di
tal chu;
Min tiam la, rûn hmunah lêng
dûn tûrin,
Chuti’n hlim te’n laitual ka lêng
ve ang.
Engtin ngai ang maw, Hriatpuii khân? Chhân lêt loh hmangaihnaah a chantîr mai ang em? Ni e, hmangaihna hi hmangaihna vêkin chhâng se, inneiin nupa hlim dûn tak ni se, tu ma’n tibuai lo se… Chu loliama khawvêla thlâkhlelhawm a awm chuang dâwn em ni, tir’u?
He hla ka ngaihthlâk tawh hi chuan ka hriatna a vai zo va, mit deuh sulh hian ka inhre thîn a; mâwi ka tih luatah thi thei ka ni tih lam rêng ka ngaihtuahnaah zu lang ngai lo va!
Mahse e, pawi zawng zawnga pawi ta ber chu – he khawvêl ram zau takah Mahriati/Hriatpuii a awm tawh lo hi a ni. La awm ve reng mai se, eng nge maw a pawina lêm le? Tu pawi a sawi dâwn loh teh rêng nên! Hriatpuii awm thîn kha a awm tâk si lohvah chuan amah ngaitute khua a tiharin lung a tilêng a, kan lung a chhia a nih hi. Riah rûn a rem vêna laitualah tal mi han hruai ve teh u! Tlâng rêl dâwn lova tah vawng vawng tak ka nâp a ni.
Mak deuh chu, he hla ka ngaihthlâka Hriatpuii sawi nikhua hi chuan, mitthlaah hian, Tlângnuam Vêngthar, Zâwlkhawpui lanu hmêl tha, chal nalh, nula pa lian lêm lo, tê chhe bawk si lo, khal leh châwn-bân ve tak, an sawi Lawmi kha a lo lang thîn. A, sawi zêl tawh lo vang. Keini ang mi kamtam, tawng duh mi tih takah, sawi loh loh tûr hi kan sawiin, kan pawi sawi miah lotute huat thu te pawh kan sawi palh hlauh dah ang e! Hei mah mah, ka sawi thui lutuk tawh. Hei chauh erawh ka hria – Hriatpuii kha la hmu ngai lo mah ila; he Tlângnuam Vêngthar nula Lâwmi hian a chhîng zo ber mai tih hi. Zâwlkhaw mâwitu, Hriatpui, oh, Lâwmi, nang zawngin Zâwlkhua mâwi zêl rawh aw!