Site icon The Aizawl Post

ZOFATE ZIN KAWNGAH ZALENNA MEI A MIT DAWN LO

Rev. Dr. Zaichhâwna Hlâwndo
Zofate kan chenna leilung thar kan luah atang khan hnam dang leh ram dang awpbehna hnuaiah awm lovin lal leh upate rorelna hnuaiah mahni a ro inrel (independent nation) in kan lo awm thin. India ram awmbettu British Sawrkar chuan kan ram chu hneh tumin kum 1889 atangin kan lalte nen an indo a. Kum 1891 chuan Lushai hnar lam ram chu min awp tan a. Kum 1898 ah chuan chhim leh hmar chu an thuhnuaiah kan awm ta vek a ni. Chuta tanga chuan kum 1946 thleng, kum 55 chhung kha Mingo awpbehna hnuaiah kan awm ta a ni.
Kum 1946-ah chuan British sawrkarin India ram zalenna pek a chhuahsan tumin a in buatsaih mup mup a. Keini Zofate chu British India Act 1935 ah India dan hnuaia rin luh ve loh ( Excluded Area) kan ni a. British in min chhuahsan dawn avangin kan awm dan tur pawh chu rel fel a ngai a. British sipai leh Zosap missionary te chuan Zofate zinga mithiam rualte an ko khawm a. India milembiate hnuaia intulut lo tur leh British Crown colony a awm zui turin thurawn an pe a. An thu kan awih a British Crown Colony a kan awm chuan kum 20 chhungin mahni a ro in rel (independent nation )a ding thei tura min buatsaih tur thute an hrilh a. Kum 20 hnuah chuan independent pek mai theih kan nih mai tur thute pawh an hrilh.
Zofaten kan awm zel dan turte ngaihtuah a lo ngaih ve takah chuan political party a lo piang ve ta a. Political party hmasa ber chu April 9, 1946 khan din a lo ni ta a. A hmingah Lushai Commoner’s Union tih a ni a, a hnuah Mizo Union tiin thlak a ni. He political party in a tira a tum ber chu India hnuaia lut lova, kan lo nih tawh sa ang a Zofaten zalenna neih a, Mahni a ro inrel – independent nation a din a kha a ni.
India ram hruaitute chuan kan ram, chutih hun laia Lushai hills chu an ram chhunga rin luh ngei tumin theihtawp an lo chhuah ve bawk a. Assam ram politician Bordoloi leh N. N. Roy te chuan Mizo Union hruaitute chu India hnuaia awm a, Assam a bet turin an thlem chiam a. Mizo Union hruaitute zingah ngaihdan a in ang ta lo. Mizo Union pawh chu a lo phel ta a, Vai fuihpawrh avangin politic indona a lo thleng ta a, tual chhung buaina a chhuak ta a ni. India milembiate hnuaia awm duh leh Zosap te thurawn anga British Crown Colony a awm duh chu an in then ta a. A tawpah India hnuaia awm duhte hmalakna chak tak avangin Assam vaiho hnuaiah kan tlulût ta a. Kum 1947 atang chuan Lalpa min pek Zoram chu India rama rin luh a lo ni ta a ni.
India hnuaia luh kan thlan atang chuan kum 20 a lo vei a. Pu Laldengan March 1, 1966 ah India laka chhuahna thuthlung independent a puang ta rup a. Kan hruaitu hmasate thutlukna India hnuaia awm chu duh lovin tharum thawhin zalenna kan sual leh ta a ni. Pathian mi tirh Zosap te thu awih lova milembiate hnuaia kun duh lovin kum 20 chhung (1966-1986) chu rambuaia puan kan lo ni ta a ni. Pathian thuawih a kum 20 a ral hnu a independent hmu mai tur kha Pu Laldenga independent puan chu a tak ni lovin a thu mai ah a tham ral ta rih a. Kum 1987 ah Zoram chu India rama State pakhat zinga chhiar tel kan lo ni ta. Indian ni lo kha Indian nih kan in zirtir a, Indian nih kan sawimawi a. Kum 60 a lo vei meuh chuan thangtharte chuan Zoram chu India ram dik tak leh a chhunga chengte pawh India khua leh tui dik tak emaw an inti a. Milembiate awpbehna salah kan tang rih mai a ni tih pawh an hre lo.
Zofate zin kawngah zalenna mei mit mai tur chu Pathianin rem a ti lo. Zalenna sualtute beidawng taka an ralthuamte tunga Zorama an lo haw kum 1986 khan Lalpan Pathianin kan ram din thar lehna tur tana inbuatsaih turin missionary hna thawk turin min tir chhuak a. Assam ramah kum 11 min dah a, India ram khawpui Delhi-ah kum 3, USA ah kum 3, Kolkata ah kum 3 leh UK ah kum 10 kan awm. Zoram pawna kum 30 ka awmna zawng zawng hi kan ram leh hnam kulh chim din thar lehna tura Pathian ruat leh min hruaina leh buatsaihna a lo ni.
Febryary 26, 2012 ah Dubai Airport a ka awm laiin ka thinlungah chiang takin thu a lo thleng a Chu ka thu dawn chu “I pianna ramah missionary turin kir tawh rawh” tih hi a ni. Birmingham, England ah March 12, 2012 zjnglam dar 3 ah Lalpa Pathianin min kai tho a. Aw chiang tak mai ka hriat chu “Nehemia bu chhiar rawh” tih a ni. Bible ka la a, kan chhiar chu Thlarau Thianghlimin nasa takin min pâwl a. Nehemia Jerusalemah ka tir ang khan I pianna ram Zoram kulh chim remrum din tha leh turin ka tir dawn che a ni tih chiang takin ka dawng ta a ni.
Kum 2016 ah Lalpa kohna chhangin ka pianna ram Zoram ah chuan ka lo hawng a. Zofate zin kawnga zalenna mei chher chu rawn chhiin kum 10 chhungin Zoram dung leh vang kan fang a. Saltang chhuah lehna tur Jubilee dar vuain kan au a. Zoram kulh chim rem rum leh a kawngkhar kang tawhte siam that a ngaih thute kan puang a. Zo hnahthlak thendarh tawhte insuihkhawmna tur hnam lung “Zofate Hnam Lungphun” te kan phun a. Sakhuana hmanga thendarh rem rum tawh kohhran pawl hrang hrangte Lalpa Lal ram tana inpumkhatna kan buaipui a. Thleibik leh indaidanna bang awm tawh lova Lalpa kan fakna tur leh hnam tinte hnena chanchintha hrilna tur Zofate Pathian Biak Inpui kan buaipui a. Milem biate tih dana politic chhe ber chi hmanga kan in beihna tih tawp a nih theih nan Pathian Lal ram politic chi kan tuh bawk. Heng zawng zawng hi Pathian Thlarau Thianghlim min hriattirna leh kaihhruaina ang zelin kan la thawk ve zel chuan kan in hria. Hawh u sawichhiat kan nih zel loh nan Zofate kulh chim rem rum siam tha leh turin kan puan ven sawichhing ila, hnam leh ram damna turin i bei zel ang u. Zofate zalenna ni a hnai tawh a, kan tana Lalpa buatsaih Zoram Thar Kanan lut turin zalenna mei mit lo turin i chhawm nung zel ang u.

Exit mobile version