RK Dawla
Mb 9366095658
1. April thla laihawl kan thleng chhova. Khua a lum ta tak tak ta. Ruahtui kan dawng chat-lak hlek a. Hei hian khawlum a tizualkai deuh niin a lang. Leia rannung tui leh buhchium an rawn keu tan a. Thlai tiak tir leh hrâm tawh deuh thlengin pangngang, khau, painted bugs, aphids etc hovin an khawih leh tan a. Pangngang kan tihte hi lungphur phengphehlep (moth), zan lama êng rawn bâwm thinte thlah kal zel an ni tlangpui a. Vual lam chite hi (sephung pian ang deuha piang, keltelaimawm atanga lian deuh thlengin) beetle thlah kal zel an ni bawk. Dan tlangpuiin beetle leh moth-te hian êng an lawm hle a. Kan sik leh sa a danglam (lum sâwt) avang leh ei leh chhawngtu savate kan thah nasat vangin heng pangngang leh beetle-te hi an nghal zual viau mai a. Tunhmaa thlai kan tuh ngawt a, kan thlo ngawt ang kha chuan, him pialin thlai a thang mawh tawh hle… Kan sik leh sa mila chêt lâk kan thiam chhoh a hlu e.
2. Khawthat niin, tlai thimhlimah inverter tê (mini-inverter) nên, huanah thimhlim atanga darkar 2/3 chhung Light trap chhi ila. Moth leh beetle keu hmasaho hi a suat teuh theih a. Hei hi chemical hlauhawm pui pui hman aiin a sâwt zawk a, mihringte leh ecosystem tân a hrisel zawk êm êm a ni. Tin, kan thlai eichhetu rannung tam ber hi zan lama che chi leh thimhlima che chi an ni fo thin. Hei vang hian zan lamah eng rannungin nge kan thlaite khawih thin tih hre tura huana zan-vah (Night patrol) ve fo tur a ni. Kan thlaite venghim tur chuan, tu lakah nge ven tur, eng hunah nge ven tur, min pui theitu tutenge, enge a kaikuang tih kha hriat hmasak a tha ber zel a. A tantira buaipui awlsam tak pawh hi, a lo rei deuh chuan, manganthlâk a ni mai thin – rannung hnawksakte hi.
3. Tin, kan hriat tur pakhat chu, kan thlaite hi eichhetu awm miah lova an hrisel vek hi beisei lo ila. Nunna chhawng hrang hrangte ineitawnna khawvel a ni a. Kan thlaiah rannung 2/3 a rawn lang dêk dêk a, “Engin nge kah tur?” kan han ti ringawt mai hi chu, khua a var lo deuh thin chu a ni. Tunlaiin, bazarah mi tam tak chuan, rannung ei hnu thlai hnah/rah an thlang tawh zawk ania… Insecticide hlauhawm pui puia ven, thlai duhawm pui puite hi Cancer hluarna state-ah hian ‘tuihnâi’ an tling tawh chiah lo zawk e… Kan thlaite pawh rannungte hian an ei ve ang, pawi nasa a khawih loh chuan, suat chiam an ngai kher lo. Vanglai nei an ni a, an rêm ve leh mai thin. Tûr hmanga thlai kan kah chiam hian, kan mihringpuite kan hrai a, rannung hnawksak eitute kan suat bawk. A eitu lam aiin an eiate hi an pung chak zawk zel a. Tichuan, rannung vanga harsatna kha reilotê a tân chauh su kiangin, a eitu lam kan suat rêm fo zawk thin.
4. Lei lam ngaihthahna hian rannung hnawksak a tipung bawk a. Thlasik thing hnah tla ro leh changel chansawm hi zemah dahkhawmin, ramhnuaiah a siamchilh mai theih a. Ruah leh nisa laka vên nân a chung zarsak leh tuihâwk kâwm rît-in, thla 6 hnu-ah leitha hâng tam tak a thar theih a. Hetianga hnahthel leh changel kung chansawm tawih hi thlai kan pêk chuan, rannung hnawksak tam tak an tlem thin. Hetiang tawih dûr-ah hian rannung suattu chi hrang hrang (ground beetle, entomopathogenic fungi & nematodes etc) an awm thin a. Chungho chuan rannung tui leh buhchium leia inphûm kha, chaw-ah ringin nasa takin an lo suat then a. An rawn keu pung chiam tur kha an lo veng lâwk thin. Tin, thlaite hian, lei dûr tha an neih phawt chuan, hri leh râl laka lo invenna (defence mechanism) chak tak an insiam phah thin a, a lukhâwng êm êm bawk e.