RK Dawla
Mb 9366095658
1. August thla tâwp lam kan lo hnaih ta a. Ruahtui a tha ta malh malh hle. Kumdang zawng aia ruahtui kan dawn hma a, kan dawn tam avangin hnim pawh an tha chakin an pung duh êm êm. Kumdangah pawh furpui hunchhung hi chuan, ruahtui that avangin hnim tinreng an tha duhin, an pung chak êm êm. Farmer tam ber rilru-ah chuan, hnim hi hmelma leh thlai dîp raltu, râl phiara phiar ngai a ni thin a. Mahsela, nature kalphung atanga thlir chuan hnim hi ‘companion’ an ni zawk a. Thlai that theih mang lohna hmunah pawh an duah thei a, nisa leh ruahtuiin leilung a tikalral tur an veng a, an zung atanga an pêkchhuak root exudates hmangin zawi zawiin lei an titha a, an thi ruang tawihin lei a titha telh telh bawk. Hnim awm thei lo sela chuan, kan thlaite pawh an awm thei hauh lovang le…
2. Hnim tam chhan pakhat chu leilungah fungi aia bacteria an tam êm vang a ni a. Tin, hnim thlawh/sàm pawha hnim ngai bawk a to leh thin a nih chuan, leilung chhia, leihâng pâi tam lo a kâwk bawk. Lei chhia apiangin hnim chi hnih khat, bit taka to leh rêm mawh tak a chhuah thin a. Lei a that chuan hnimte pawh chi hrang an tovin, an thâwl a, an duah tha thung. Bacteria tam zawkna leilungah chuan leilunga Nitrogen kha Nitrates angin a tam a. He nitrates tak hi hnimin an ngeih êm êm chu a ni. Fungi erawh chuan leilungah Nitrogen kha ammonium form-in an tichhuak a, he ammonium form tak hi hnim tam ber chuan an ngeih lova, an ei hlei thei lo thin. Pesticide (hlo tûr, rannung tûr etc) hmanga leilung kah thin hian, hnim chi eitu lei hrik chi hrang hrang an rêm phah a, leilunga hnim chi tla a tiak tam bawk thin. Ram khawi laiah pawh hnimte hi kan zuah reng a nih chuan, kum tin hnim to kha a inthlâk hlek hlek a, hnim pawh a thawl telh telh a, thil to pawh a lian telh telh thin. Nikhua a lo rei phei chuan, thing leh mau khan hnim chi hrang hrangte kha a lo dîp ral mai thin. Hetia thilto lian zawkin hnim an dîp ralna chhan hi eng dang vang ni lovin, leia bacteria leh fungi tam lam a inthlâk telh telh vang a ni – fungi an tam tial tial.
3. Mizoramah hian lo/huan nei tam tak kan awm a. Kan vaia Fur laia kan harsatna intawm chu hnim vanga buaina hi a ni âwm e. Hnim chu leilung vengtu tura khuanu duan a nih miau avangin tih-rêm tum eng ang pawh ni ila, kan leilung thatna (soil fertility) kan tidanglam a nih ngawt loh chuan, hnim kan tirêm dawn lova. Tap-chal ang maia faiin rît fai emaw hlo tûr hmangin kan hâwl fai leuh pawh nise, hnim an rawn to lehzel ang. Chuvangin, kan tihdanglam theih loh chu pawm mai a ngai a. Hnim rawn to chu kan hman tangkai thiam a pawimawh ta zawk a ni. Huan khawimaw lai, a remchang lai apiangah zêm kualin, chutah chuan kan hlo thlawhna leh hnim sàmnate kha thiarkhawmin, Zêmah vawm vûm ila. Ran zun-êk kan neih chuan tlêm telh hlek hlek bawk ila. Tin, thingzai phuai emaw ramhnuai hnahthel ro emaw kha kan hnim hring vawm vûm apiangin pan takin chap chhuak ziah bawk ila. Fur chhunga vawi 5/6 kan refill thei a nih ngat chuan, kumtawpah leitha hman tur tam fê mai kan tharchhuak thei dawn a ni. Kan Zêm kual hi a chung awih vatin, ruahtui lût thei si, a tam zualpui inpaih thei siin kan siam erawh a ngai a. Kan hnim thlawhna or sàmnate kha, darh nuaia huan leilunga a tawih khan thlai chawmtu tur leitha insiam a tlem a, a insiam chhun pawh nisa leh tuihâwkin a tiriral a. Hei vang hian kum têlin lei a chhe telh telh thin. Hetianga hnim sàmna/thlawhna uptawih zel hian, kan huan leilung da zel tur kha engemaw chen kan veng thei dawn a ni. Mizo farmer nawlpui hi, leitha siamchhuah lamah kan harh lo hle, harh a hun e… Pathianin hnim tam tak min pêk chhan hi, thil tha zawka kan chantir theih nân a ni e.