Er. Zothansanga
Khawvelah hian a tua te pawh hi sum mamawh lo kan awm awm lo ve. Amaherawhchu sum kan zawnna kawngah hian fimkhur a ngai hle a ni. Kum tam tak kal ta atang khan sum lama inbumna mak tak tak leh dangdai tak tak, mi rilru tluang pangngai te leh khawtlang parâwn pui pui te pawh an lo bum tawhna a awm a, hah taka an sum thawhchhuah sa leh a then te phei chu an pension lak chhuah chân ta vek te pawh an awm hial ni awmin an sawi.
Mizote hi hetiangah hian bum kan awl hle niin a lang a, keimahni chauh pawh kan ni lo, hetiang hian vai fing tak tak pawh an bum ve tho a ni awm e. Kan mi leh sate pawisa hi vai ramah hetiang avang hian cheng engzat tak liam thla tawh ang maw, chanchin hrang hrang kan hriat atang pawhin maktaduai tam fe a nih hmel.
Heng pawisa peipunna niawma rawn intarlanga intawktarh thinte hi hmel hrang hrang te pawhin an rawn inlan thin niin a hriat a, tactic hrang hrang hmangin an sawi awihawm thiam thin khawp awm e, a sawitute hian tawngkam an thiamin an dangte a nal em em thin bawk avangin lo awih mai awl tak niin a lang. A lehlamah chuan, a sawitute ngei pawh hi midang bumin an awm tih an inhre lem lo te pawh a ni ve thei tho mai.
Heng a hnuaia tarlan thenkhat te hi an zavai chuan mi an bum thin kan tihna a ni lo va, amaherawhch heng mite avang hian mi tam takin harsatna an tawk miau siin a lang a ni. Chuvangin heng investment company te hian kan khawtlang leh kawtkai an rawn thlen hian Sawrkar leh mipui mimir hian belh chian an dawl em tih kan lo finfiah fo a thain a pawimawh hle mai.
Heng a hnuaia kan tarlan te hi han sawi zau deuh ta bik ila:
1.EASY BIZ : Hei hi Kum 1995 bawr vela investment tha tak nia rawn insawi an ni a, an investment kalphung chu :
Membership fee Rs 5000 pein member ka ni thei a, pawisa (commission) dawng ve tur chuan member dang 5 tal ka zawng hmu ve tur a ni . Ka hnuaia member 5 ka zawn hmuha te khan member fee Rs 5000 an pek vek chuan commission- Rs 10,000 ka lo dawng dawn ta a ni. Chutiang zelin ka hnuaia member 5-te khan an hnuaiah member 5- theuh an zawn hmuh ve leh khan commission Rs 10,000 an dawng ve dawn bawk a ni. Tin, keimahni pawhin member dang 5 kan zawn hmuh zel chuan Rs 10,000 kan dawng zel thei a ni. Hei hi han ngaihtuah mai chuan thil tha leh hlawk tak angin a lang a ni.
Pawisa inlumlet dan vel i han thlir teh ang :
Level -1: Kei leh ka hnuaia member 5 te, kan vaiin mi 6 te khan Rs 5000 theuha kan member fee belh khawm Rs 30,000 chu Easy Biz-ah kan chhunglut tihna a lo ni a, kei chuan Rs 10,000 ka dawng ang a, Easy Biz chan tur chu Rs 20,000 a ni tihna a nih chu.
Level-2: Kei, ka hnuaia member 5 leh an hnuai theuha member 5 te belh khawm kha kan vaiin 31 kan lo ni dawn tawh a, member fee tlingkhawm (31×5000) chu Rs 1,55,000.00 a lo ni dawn ta a, Easy Biz-in min pek chhuah tur erawh chu kei leh ka hnuaia member 5 (mi 6) te hnenah – Rs 60000.00 (6×10000) a lo ni dawn ta a nih chu. A level a san chhoh poh leh, Easy Biz-a pawisa lut kha a tam tulh tulh a, kan dawn ve tur erawh eng tham mah a ni dawn lo a ni.
He investment company hi rei lote-ah an zuih ral a, mi tam takin sum kan hloh a ni. He company hian belh chian a dawl lohna chhan pakhat chu, thil siam (Products) engmah nei si lovin, mi pawisa kha an tivir kual vel mai mai a, boruakah sum siamin mi tam tak min rawk tihna a nih chu.
Website te siamin company changkang tak angin an rawn inzuar a, a lem tih hriat pawh an harsa hle.
2. KAMA INVESTMENT:
Hei pawh hi pawisa pung sang taka dahna, Cachar vela office nei ni awm an ni a, anni pawh hian mi pawisa tam tak an pil bopui awm e. Kan chhungte dah an awm ve a, Cachar vela an headquarters nia an sawi an zuk zawng chhuak thei hram a, dawhkan chhe te te, office kai pawh awm mang lo an lo ni a, an che buai tan a, an bibo zo ta niin a lang.
3.SAHARA : Hei pawh hi Airline meuh nei an ni a, an company len danah chuan rintlak tur pawh an ni. Pawisa dah punna an rawn tawktarh a, an firm hi a tla chhia niawm tak a ni, mi tam tak pawisa lak theih lohvin a tâng mek a ni awm e. Pawisa lak chhuah hun kum 10 hnua Aizawla an office-a kan han kal chuan an office pawh zawn hmuh har tak, office niawm lo tak, te tak teah hian Aizawla an staff pakhat chauh hi a lo awm a, amah pawh biak hmasak loh chuan an office-ah hmuh mai turin a thu ngai lova, kan biak pawh hnu chuan kan han hmu thei ta a. Kan pawisa dawn tur chu tlem te tein thla 6 hnuah te vawi hnih chu kan hmu thei hram a, a bak tam zawk chu tun thlengin kan hmu thei ta lo a ni. Kan han biak changin, “Sahara hian engngemaw tih fel tur an nei a, in la dawng ve mai ang” tiin vawi thum vel chu tawngkam thain min thlah zel a, vawiin thleng hian kan pawisa hmuh tur chu kan la hmu kim ta lo a ni. Midang pawh hetiang harsatna tawk hi an awm nualin a rinawm.
4.SKY-WAY : Hei hi foreign investment company lian tak ni awmin an sawi a, mi tam takin pawisa an dah awm e, hriat chian a, belh chian a pawimawh khawp ang. Inbumna changkang tak foreign thlenga inthlunzawm te pawh thil awm thei a ni. Heng hi a finfiah nan, internet velah scam / fraud an ni em tih han zawng la, thil hriat thei a tam ang.
Chuvang chuan hriat chian hle phawt a pawimawh. Han chhui ngial pawha rinhlelh hleih theih loh khawpin an intirinawm thei ve tho a ni tih hi hriat a tha.
5.ROSE VALLEY : Hei pawh hian sawi a kai khawp mai. Sum peipunna lam bawk niin a lang.
6.AWKE, PILLAR, SAIDAWIUM, BEL BUHFAI HÎP THEI etc. : Heng hi a tactic a dang leh deuhin a lang a, hetiang deuh hi a ni thei mai lovang maw tiin ngaihtuahna a kal a. (Hming kan han phuahchawp te hi phuahchawp leh entirna mai a ni a, a anpui hming nei ten tuma huat lovah)
Mi intiam rual 4 an awm ta a.
• Pakhat chu Kolkata-a awm Chatterjee-a a ni a. Ani chuan heng a chunga kan sawi ang khawi emaw ber khi, Sap hovin pawisa tam tak, Crore 10 vela lei duh angin a rawn sawi dawn ta a
• Mizoramah tuemaw a tiam rualpui emaw a bum theih thawk palai tur (agent) pahnih emaw ( e.g. Hmingi leh Siama) ti ta ila, hnenah chu chu a rawn hrilh ang.
• A tiam rualpui tho pakhat (e.g. Lian-a) chu Myanmar lam emaw khawi emawah a awm bawk ang.
• Thawk palai pahnih te khan market an zawng ang a, pawisa nei mi hausa tuemaw (e.g. Rova) hnenah chutiang khatiang chuan hausak thutna ka hria tiin Sap hovin heng thil te hi man to taka an lei duh thu thiam takin an hrilh ang.
• An va hrilh pa mi hausa leh pawisa nei deuh chu Chatterjee-a kha an zuk biak tir vel ang, Sap ngei pawh an biak tir thei. Anni chuan, “Kan lei duh ngei a lawm, kan zawnna a rei tawh a, a vang khawp mai,” ti tein an chhang thei.
• Thawk palai pahnihte khan ni engngemaw zat hnuah Rova hnenah chuan, “Keini chuan pawisa kan nei si lova, hei hi i lei thei a nih ngat chuan pheichham i man a ni mai, hetiang thil nei hi kan hria a sin” an rawn ti dawn ta a ni. Anni chuan, Rova hnenah chuan, “He thil neitupa hi midang pawhin an lo dawr tawh a, a hlutna a hre ve a, a man pawh a chhiar tam angreng fu mai, Nuai 100 lai a chhiar a, a lei hmasa sa in nihlawh a ni mai, Crore 10 in khu lamah an la nghal dawn a, kan lo buaipui vek ang.” an ti dawn ta a. A neitupa Liana pawh chu an biaktir thlap ang.
• A tir chuan Rova khan a lei nghal ngam mai lo thei. Palai pahnihte khan va be tha lehin, “Hei, hmannia kan sawi kha mi pakhatin lei a duh a, an inbe mek a ni awm e, kan rawn hrilh hmasa che sia, thu an tih tluk hmain kan rawn hriattir leh che a ni e, i duh loh chuan kan lo inbe fel mai dawn a sin” te an ti leh thei.
• Chutah Rova chuan chu hlawkna chàn mai chu uiin thu a titlu dawn ta a, thu a tih tluk veleh ni hnih khatah chu Saidawium emaw Bel emaw chu Rova hnenah an rawn keng ang a, nuai 100 chu Liana account-ah Rova chuan a transfer bawk ang.
BUAINA A IN|AN CHHO ANG.
• Hemi thleng chinah hi chuan an hlim tlang khawp ang.
• Kolkata-a Chatterjjee-a chu a thil duh an hmuh thu hrilhin Rova leh agent te chuan an zuk bia ang, Chatterjee-a pawh a hlimin a rawn phul hlut ang a, “Rawn keng thla thuai thuai ula, a man chu a rawn thlen rual rualin Rova account-ah kan rawn transfer nghal dawn nia” a ti ang.
• Kolkata chu an zuk thleng ta a, Airport vel an thlen chuan Chatterjee chu an la be thei ang.
• Chatterjee-a chuan amah tak inlan si lovin a mi leh sate tirin a lo dawngsawng thain Hotel an thlenna tur thlengin a lo ruahmanpui vek ang.
• Ni hnih ni thum chhung chu Chatterjee-a chuan a buai thu hrang hrang a sawi kual anga, a chhungte thih thu emaw an hotu dangte a biak mai theih loh thu te leh chhuanlam hrang hrang a siam mai thei.
• Mizoram atanga chhuk thlate kha kar khat vel an cham hnu chuan, Chatterjee-a chu a biak hleih theih tawh loh vang a, a mobile pawh not reachable, swith off a inti deuh reng ang.
• A tawpah phei chuan biak theih lohvin a awm ang a, mobile tracing ti eng ang mahse hmuh theihin a awm tawh lo vang.
• An beidawng Mizoramah an rawn haw chho ta a, Liana pawh chu chutiang tho chuan biak pawh hleih theih lovin a awm anga, an buai chho tan ang.
• Rova chuan thawk palai (Hmingi leh Siama) te chungah khan han complain an tum ang a, vau te pawh a vau hial thei. Amaherawhchu anni chuan, “Hetiang tih reng kan hre hlei nem, keini pawhin kan ring em em a, min bum a nih hi” an ti fel et ang a, pawi tihpui awm em em angin an lang ang a, an chungah action han lak vak theih pawh a ni dawn si lo. Anni hi an duhthu renga hetiang ti an ni thei a, a nih loh chuan, an lo bum tak tak pawh a ni thei a, pawi pawh an ti tak tak thei. Amaherawhchu, pawisa chantu chuan a chan dawn ta tho a ni.
• Nuai 100 chu an insem a nih loh pawhin Chatterjee-a leh Liana chuan an insem daih thei. Thawk palai – Hmingi leh Siama kha chu an tiamrualpui emaw, chutiang hre lem lova an bum an ni ve thei tho.
7. HETIANG DEUHA IN BUMNA AWM THEI :
Han Zeldin mai mai hian, hetiang deuhte pawh hian inbumna a awm thei awm e :
• Mi tuemawin hetianga thil tih dan tur hi a rawn ngaihtuah chhuak ta a. Amah tak chu, a chunga kan han sawi tak ang khian phai lama mi daih a ni thei a, a nih loh pawhin helai mi pawh ni se, phai lama mi tuemaw fing takin a puh ve daih thei tho.
• Chu pa chuan tawngkam thiam leh sum peipunna lama mi dawr thiam tak mi engemaw zat a lo hmin ta a, chungho chu Mizoram hmun hrang hrangah an lo vak darh ta a. A bikin sumdawng te, mi hausa te, officer te, pension la hlim te, inhmun hralh hlim hlawl, an pawisa neih lai tak te chu an va dawr kual ta a (pawisa nei awm an hre thei fu ang). Kar 2 emaw thla khat emaw chhung lekin an pawisa chu a let dawn dawna pung tur angin an va sawi ta a.
• An va dawrate khan a tir chuan an lo zawt chikin chutiangin pawisa a pung thei dawn em ni an tih pawhin anni chuan, “A kua kan hria a lawm, chu pawh chuan a dah a, a pung pawh a hmu leh nghal vek” tiin, a pung hmutu nia an sawite pawh kha an hming te sawiin an phone-tir hial ang. An va phonetira chu an thurualpui a nih phei chuan, “Kan hmu a lawm, a tih chi khawp mai, ti ve rawh u,” tiin a lo chhang ang.
• Chutah, hetiang hian mi tam tak an hmin thei dawn ta a, an pawisa khawn pawh kha Nuai tam tak a lo tling thuai dawn ta a ni.
Level-1 : Mi 50 bawr vel atangin chungho chuan Nuai 200 lai an han khawn khawm ta a, kha pawisa an khawn atang khan nuai 100 bawr vel kha chu pawisa dah tam vak lo dahtu ho hnenah a pung nen an han sem kual vak hmasa phawt ang a, chungho hnenah chuan, “A hlawkzia kan sawi kha a dik i ti em? Han dah tam deuh phei la chuan i hmu teuh awm si a, i chhungte leh thenawmte dah tur dang i hre lo maw?” an han ti zui bawk ang a.
Chutah khangho khan, an pawisa neih zawng zawng te dah belhin an chhungte leh thenawmte thleng khan a thatziate hrilhin an dahtir ngei dawn ta a, tlem te tea a hmaa dah te pawh khan mahni tlin tawk tawkin an dah teuh dawn ta tihna a nih chu.
Level-2 : Agent hmasate pawh khan thawh tur a tam tâk êmah chuan agent dangte ruaiin, an tactic pangngai hmangin pawisa an khawn luai luai dawn ta a, a khat tawkin pawisa dah tamho pawh kha rin an kai theih nan a pung nen an va pe ve tho ang.
Kum khat a’n vei meuh chuan pawisa lut kha chu a tam tawh hle ang a, sem chhuah tawk pawh a awm tho vang.
Level-3 : Pawisa kha a ngai pe kual vel mai mai an nih avang khan, la dawng ve lo tam tak an awm dawn a, an phun tan ang. Agent te kha chuan chhuanlam hrang hrang siam tur an chham hauh lo thei.
Level-4: A lu lamah chuan pawisa tling khawm kha a lo tam tawh khawp mai a, Crore tam fe a lo ni tawh dawn a ni. Phun te an lo awm a, thu thang hrang hrang a lo awm a, a lo buai chhoh takah chuan bikbona leh mawh puh tur an zawng tan ang. Phai lam agent an mawh puh daih thei a, “Keini pawhin kan ring a, min bum a nih hi” an tih tawh chuan hlin tur an vang khawp ang.
Level-5 : A dahtu tam tak kha mi rilru tluang leh harsa ve tak tak te an lo ni a, buaipui vak ngaihna an hre lo thei. Mi fing, officer, sumdawng leh kohrana inhmang pastor te hial pawh an ni thei.
Hetiang sum pung ûma pawisa lo dah kha zahthlak an tih avangin an dah ve tih sawi tha duh lote pawh an awm ang. Han buaipui ngaihna vak a awm loh avangin Police lam tan pawh thil tih a harsa viau thei a, a zuih ral ringawt thei ta a nih chu.
Hetiang anga inbumna rawngkai hi a nasa a, a inrawlh thenkhatte phei chu patling rinawm tak tak kum 70 bawr vel, necktie awrh, Sapram thlenga contact nei, Sapram hial pawh an buma te kalpui thei te an ni thei, an thanga awh a awl thei em em dawn a ni. Tin, heng mi bum thinte hian, Local Agent rawn neih ngei zel an tum thin a, chu chu thil hlauhawm lehzuala chu a ni. Thil a kal fuh loh khan phai lam mi kha chu chhui hleih theih lohvin an awm dawn ta a, helaia agent te kha a mawhphurtu a ni zaw lel thei a nih chu.
Heng kan sawi tak ang chi hi kawng hrang hrang, hmaikawr hrang hrang, tactic hrang hrang nen an rawn inlar reng dawn a, kan rilrua dah pawimawh ber mai tur chu – pawisa pung vak ang chi hi a awm ngai lova, a awm thei nia an sawi pawhin rinhlelh phawt thain a lang. Bank-a pawisa kan dah pun dan tlangpui chu kum khatah 5 % bawr vel te a ni a, stock market-ah chuan 15 % emaw 20 % hial te pawh a ni thei. A thla bi emaw, kum bi ang pawha pung vak vak anga an sawi a nih chuan, pawisa lem, smuggling, drugs te emaw hmanga sumdawnna a nih loh vek chuan inbumna rawng kai a ni duh tlangpui. Hetianga pawisa pung vak vak hi ûmin mi fing pui pui, officer te, kohhrana hruaitute thlengin bum an lo ni tawh awm e.
Hetiang thil awih officer pahnih phei chu han hrilhfiah ngial ka tum pawhin an awih duh hauh lo, “Chupa pawh chuan a ti a lawm ” tiin min hmin zawk an tum a, an thinrim dawn dawn leh nghal.
Kan sawi hmaih tam tak hria leh sawi tur nei tam tak an awm ang, an la awm dawn chauh bawk. Heng lai leh Vai ram atang mai ni lo, Foreign-ah pawh hetianga inbumna sawi tur hi a tam khawpin a lang. Sap kan ngaisang a, Sap ho tih a nih chuan tha tur leh awih mai turah kan ngai thla ngawt thei, a ni ngawt lova chhui chian zel a pawimawh. Tunlai chuan, internet velah a chhui zung zung theih a ni. Heng thanga awh loh hram hi tumin i fimkhur theuh ang u. Hetiang kawngah hian inzirtirna kan uarin kan sawi tam tur a ni. Kan ngaihsam avang te, thil kan chik loh avang te, sum awlsam kan um avang tein mi tam takim sum kan hloh teuh tawh awm e. Sekibuhchhuak ang maia pawisa hi pung hluai thei a ni lova, a thawha thawh chhuah a peipun tur a ni e.
Tumah Bumin i awm lo vang u.