Tun hnai lawkah India Home Minister Amit Shah chuan Myanmar nena ramri chu pin phui tum a nih thu a sawi.
India chuan Myanmar nena ramri a neih 1,643 km chu ‘Bangladesh nena ramri kan pin phui angin kan ping phui ang’ tiin a sawi a, Myanmar nena ramri hi Bangladesh nena ramri aiin a let hnih velin a sei zawk thung.
Shah chuan sorkar chuan kum ruk zet hman tawh free movement agreement, India leh Myanmar mi leh sa te visa tel lova an ram chhung 16km chin kal phalsakna chu an ennawn ang a ti bawk a. Mahse, chiang fakin engmah sawizuina a nei lo thung.
Shah thusawi chu a taka kalpui a nih dawn chuan harsatna tam tak paltlang ngai a awm dawn niin mi thiamte chuan an sawi a, tlangram chhengchhia a nih avangin ramri pin phui vek chu tihtheihloh tluk ni tura ngaih a ni a. India-in pin phui a tum a nih chuan border area-a chengte chuan harsatna an tawk dawn bawk.
Myanmar nena ramri pin phui chuan north-eastern state pali Arunachal Pradesh, Nagaland, Manipur leh Mizoram te a khawih nghal dawn bawk a.
February 2021-a Myanmar a sipai sorkar piang chuan Indian interest a khawih nghal a. Myanmar tualchhung buaina avangin mi maktaduai hnih chuangin in leh lo an chhuahsan tawh niin UN chuan a sawi a. Chumai bakah ethnic rebel te chuan sipai sorkar chu dovin Chin state-ah pawh khawpui pawimawh Myanmar leh India inchhunpawhna khawpui pawimawh lutuk Paletwa chu ethnic rebel ten an la tawh bawk.
Hei bakah hian Manipur-a buaina awm mek ethnic violence in a hrin chuan ramri pin phui duhna a piantir tia sawi a ni bawk. Manipur chuan Myanmar nen ramri 400 km zeta thui a nei a. Manipur-a Meitei leh Kuki te intihbuaina kal zelah mi 170 chuangin nunna an chan phah tawh a, mi sang tam tak chenna in leh lo chhuahsanin an awm tawh bawk.
Manipur-a BJP sorkar chuan Myanmar atangin dan kalhin Manipur-ah mi tam tak an lut tia sawiin an puh a, chung mite chu dan kalha poppy chingtute tia sawi bawkin Myanmar drug lord te chu Manipur-ah an inbengbel tiin an puh bawk.
Nikum July thla khan India foreign minister S Jaishankar chuan Myanmar foreign minister Than Swe hnenah India border area chu tihbuai nasatin a awm tiin a hrilh a. Ramri buaina tizual nasa thei laka hma la tura ngenin hei bakah hian mihring leh drugs trafficking chungchang a sawi bawk.
Michael Kugelman, Wilson Center, American think-tank chuan India-in ramri hung a tumna hi a khawchhak ramriah security atana thil pawi awm theia ngaihna a neih vang tiin a sawi a.
“Myanmar-a buaina chuan India khawchhak a nghawng nasat a duh lo va, refugee tam zawk an luhbelh loh nan leh Myanmar atanga Manipur buaina tihalh zual nasat loh nan a ti a ni” tiin a sawi.
Kugelman ngaihdanah zawhna a awm nghal thung a. Manipur sorkar chuan an State buaina chu Maynmar atanga Kuki refugee tam lutuk tena an kaihthawh tiin a sawi a, mahse, Manipur sorkar berin Myanmar atanga refugee te nikum April a chhiarna a neihah mi 2,187 chauh an hmu thung.
“Myanmar atanga illegal immigrants an lut tam lutuk tih ngaihdan hi dawt a ni. He ngaihdan hi Kuki te hi foreigner leh illegal immigrants an ni a, Manipur mi leh sa an ni lo tia sawi duhna zawk a ni” tiin Gautam Mukhopadhya, Myanmar a India ambassador ni reng tawh thin chuan a sawi.
“A logic leh evidence hmuh tur a awm lo. Manipur-ah hian hmanlai ata tawh Kuki te an awm tawh a. Free movemnet regime hi community tin te tan a tha veka a hlawkna commercial lam taka teltuah Meitei te pawh an tel vek” tiin a sawi bawk.
Senior retired army officer north-east region a awm hrep tawh pawhin ramri pin phui chu raltlan dan tumna a ni lo ang, a chhan ber zawk chu Indian rebel group tam tak te Myanmar ramri bula khua leh hmun hrang hrangah camp neia an inbenbel vang zawk a ni ang, a ti bawk.
Kum tam tak chhung north-east a helte tukzal nan Armed Forces Special Powers Act (AFPSA) hman a ni tawh a, he dan hmang hian security force te chuan an duh dap thutin an man thei bawk a, sawisel a hlawh bawk a ni. Myanmar-a Indian rebel te chuan ramri kanin an duhthala chet lain an him nan ramri an kan leh mai thin tiin a sawi.
Ramri pin phui tumna chu dodal a ni ngei dawn a. India leh Myanmar hian sakhuana, tawng leh hnam angah inzawmna thuk tak a nei a, Indian origin maktaduai hnih vel chu Myanmar a cheng an ni bawk a. India-in Look East policy a kalpuiah pawh Myanmar chu pawimawh ber a ni bawk.
Look East policy hnuaiah India chuan kawngpui, zirna, pagodas cheithatna atan te Myanmar hnenah sum 2 billion chuang a pe tawh bawk a ni.
Chung aia pawimawh chu ramri chuan Mizorama Mizo leh Myanmar a China te ethnic cousin te cross-border connection nei Christian ni bawkte chu a daidang thei dawn a ni. Naga-te pawhin Myanmar-ah chi leh kuang an nei teuh bawk a, Myanmar atangin Nagaland-a lehkhazir an tam em em bawk a. Arunachal Pradesh-ah pawh Walong a sapel te chuan kum za tel ramri kanin chet an la tawh bawk.
Mizoram chuan Myanmar refugee 40,000 chuang a kawl mek a, Centre thu leh hla chu a dodal ngei dawn a. Nagland Chief Minister Neiphiu Rio, BJP te thawhpui pawhin formula siamin chinfel tur kan chinfel a ngai dawn a ni. Nagaland chu Myanmar nena inri a ni a, lehlam lehlamah Naga te an cheng tlat a ti bawk.
Myanmar nena ramri chu chengker tak tak leh ram ngaw chhah tak tak a ni bawk a, pin phui tumna chuan harsatna namen lo a tawk dawn bawk. “Ramri pin phui vek tumna chu theih loh tluk a ni, a chhan chu a tlangram chhengchhe lutuk a, Bangladesh nena ramri pin phui nen ang ngawta ngaih chi a ni lo” tiin Bertil Linter, Myanmar expert chuan a sawi bawk a. “Ping phui tur chuan kum tam a ngai ang a, pin phui pawh lo ni ta se tualchhung mite chuan hel dan an hre leh tho ang” tiin Bertil Linter chuan a sawi bawk.
Get real time updates directly on you device, subscribe now.
Prev Post