FOREST IS FOREST (SC Orders: States, UTs to hand over possession of Forest)
FCAA 2023 : Pu Zoramthanga 1-0 Pu Lalduhoma
Ruatfela Nu
KHUH HAWNNA: TBCC mualpho tumhnihnaa ka tel ve nial nual avangin Ni,13.05.2025 a Council of Minister (CoM) thukhawmin Parlianment of India lo pawm tawh, Mizo mipuiin kan helh em ema kan khel luih luih, Forest (Conservation) Amendment Act, 2023 thinurthlak tak a pawm ve leh si lawi pawh ka lo ngaihtuah chang lo a. Tin, CoM thutlukna aia pawimawh zawk daih, Supreme Court of India Order, Ni, 16. 05. 2025 ami pawh tlemte ka status/story bak chu ka la bihchiang lo bawk a. Ni e, TBCC issue lian tak, Mizo Youtuber tam takin thupui bera an neih hnu feah; TBCC thil thleng tha lo tak takte chhui chiangtu tur, Inquiry Committee din turin concern department director hnenah ziakin ka thlen a. TBCC kaihhnawih article- sei tawk 3 ka ziak bawk. Mizoramah Issue kar khat daih a awm ngai meuh lo kan ti thin kha a nia, tunlai thil thleng chuan Youtuber te vangin thlakhat dawnte a daih a, Youtuber te thatna lai tak pawh a ni awm e.
TOKOLONG LEH LONDON THUHMUN: Social media site hrang hrang hi a va’n tha tak em aw! He platform-ah hian, Tokolong leh London-a chengte pawh kan lawn za thei a. Thil thleng a awma chawpchilha kan lo vei leh lungkham ve em em, thil hmanhmawhthlak nia kan ngaih ziaka kan inbun ruahte hi a chhuak nghal zel a. Kan thawl phah hawk thin. Print media hi chu zahawmin effective zawk mahsela nghah deuh a ngai thin. Eg- “TBCC mualpho tum khatna leh tumhnihna hi sawrkar thiam loh ve ve a ni” tih ka ziak pawh, Vanglaini mail-a ka thawn hnu karhnih dawnah a rawn chhuak chauh a. ‘Sawrkar ka khak na deuha an chhuah duh lo a ni ang a’ ka ti rauh rauh hman a. ‘Mi tin lawn theihna, mi tinin ka thu ber emaw kan tih tura haupzo, social media platform thatzia chu- khuai tangkai zia, ‘khawvel khuai zawng zawng hi thi ta vek se, kan ei leh bar dinhmun a chhe vek ang a, mihring pawh kan thi zui ve vek mai ang’ tihte mi thiamte zirchianna behchhanin kum 4 kalta vel atangin May 20 khawvel khuai ni (world bee day) denchhenin ziakin ka lo tlangaupui ve boh boh thin a. “I khuai humhalhna au hla avang hian khuaino ka ei tawh dawn lo” tia min hrilh mi 4 an awm a, hlawhtlinna sang tak niin ka hria. Min hrilh lem loa khuaino ei tawh lo awm teuh se ka ti kher a sin!
FOREST CHU FOREST: Ni, 16.05. 2025 khan Supreme Court of India-a Judge pathum (3) awmna bench, Chief Justice of India, Justice B.R Gavai kaihhruai chuan, India rama state leh UT zawng zawngte chu an ramngaw tha (forest land) Revenue Deptt kuta awmte chu Forest Deptt hnena hlan let leh turin a hriattir a. SC rorelna thu chhuak hi state tin Chief Secretary leh Union Territory-a Lt Governor te hriattir an ni a, kum khat hnua report theh lut thei tura Inquiry Team dina hma la vat turin a hriattir bawk. He SC rorelna lian tak lo irh chhuah chhan chu Revenue Department-a ramngaw (forest land) te mimal leh sumdawng pawl hmalakna atana pek a nih thin vang a ni. SC chuan Forest Land te Revenue Department-in mimal leh pawl kuta a pek chhuah tawhte pawh lak let leh theih a nih tawh loh chuan, ram an peka te’n, Compensate Forest Department-ah ramngaw siam that nan an pe tur a ni tih a hriattir bawk. State leh UT te’n SC order tihhlawtlin nan kum khat hun an nei a, tihlawhtling hman tak maw?
FCAA 2023 DUH LOHNA RESOLUTION KHA A HLU TAWLH TAWLH ANG: Kum 2023 July/August thlaa Parliament-in Forest (Conservation) Amendment Act, 2023 (FCAA) a pass khan, Mizo mipui kan mangang a nih kha. FCAA in Mizoram tana thil pawi tak a thlen theih avangin mipuiin khatih laia sawrkarna chelhtu, Pu Zoramthanga kaihhruai, MNF sawrkar chu eng emaw tal ti turin kan nawr a, kan tah-awh nasa a ni. Sawrkar chuan mipui duhna hriain leh, mi pangngai tan BJP in FCAA 2023 a pass chhan dik lo hulhual haider theih a nih loh avangin, khatih laia EF&CC minister, Pu TJ Lalnuntluanga chuan Assembly-ah FCAA duh lohna Resolution a pu lut ta a ni.
Kei, environment renchem leh humhalh kawnga extreme tak hian, MNF chief minister leh EF&CC minister te kha, NHIDCL kawng laih vungin kan thing leh mau chhiarsen loh a tihchereu a, a hmuna cheng nungchate a tihchimit a, an kawng laihna hmun apiang kan tuihawk luan kawr, kan luite hna nei leh kan luipui a tihchhiat vek pawha hma la duh loa puhin ‘Anti Environment-a te’ tiin ka bei na thei hle a, ka strike khum a, ka protest khum a, thalai/zirlai sanghnih sangthum rual huikhawmin environmental justice rally ka neih khum thul. Memorandum ka theh lut deuh fo bawk a, tuia thlak ang vang vang a ni thin mai pawh a. Chutiang vela kan inep laia an sawrkar tawp dawn lama FCAA 2023 duh lohna ‘resolution an pass’ kha chu a lawmawmin ram leilung fate’n a hlutzia kan hre tawlh tawlh dawn a ni.
FOREST (CONSERVATION) ACT 1980 SIAM THAT A NIH CHHAN: Kan hriat theuh angin Modi kaihhruai BJP sawrkarin 2023 a Forest (Conservation) Act, 1980 a siamthat chhan Mizoram chauh thlira kan puh chu, Mizoram a hmangaih vang ni loin, kan ram zimte hi sumdawnna kalkawng atana an duh vang leh, Mizoram ramhmul hausakna a awh/it vang te a ni a. Kan hriat reng tur chu FCA 1980 kha chuan, ramgaw humhalh chhungah phalna, Environmental Clearance (EC) leh Forest Clearance (FC) nei loa hna thawh a khap bur a, hman phalna neih/hmuh hnuah pawh hmanna hmuna thing leh mau an tihchhiat aiah hmun danga ramngaw siam lehna tur tangka sum tam tak chawi a ngai a. FCAA 2023 ah huan ram tana pawimawh leh venhimna lam inbunna turin ramri atanga KM 100 huam chhungah EC leh FC lak kher a ngaih loh theihna dan bilh tel a ni a. Hei erawh India sawrkarin a ngaih pawimawh bik project atan chauh a ni thung, Mizoram hian a dung zawngin ramri kan nei thui si a, kan ram zimte dung hi KM 100-in a khuh phak vek si a, kan mangang kan au chuah chuah a, kan au rawl chu ram roreltute’n resolution-in min chhang ta a nih kha.
FCAA 2023 DUH LOHNA RESOLUTION SAWIHO NI KHA: August 2023 Assembly thutkhawm hnuhnung ber kha chu house member te’n environment an ngaihpawimawhna hlirin a khat emaw tih mai tur a ni a. Rivers Protection Bill, 2023 put luh niin, sawihoa pawm a ni bawk a. Opposition leader, tuna CM ni ta Pu Lalduhoma’n “kan bill sawiho hian Tuirialah hnar a nei a” a tih ngei mai kha. FCA duhlohna resolution pawh Pu Duhoma hian pawmawm takin hetiang hian a sawi a: “Forest (Conservation) Amendment 2023 kan duh lohna kan entir hi kan tih theih tha ber a ni a, lungrual taka kan pass ka duh. Dan siam that a nih tur hi sawrkar laipuiin min hrilh lo a, pass a nih hmaa thawm neiha kawngte zawhin kan dodal tur a ni a” a ti. ZPM chu mipui hriata FCAA 2023 siam that duh lo hmasa ber an nih thu a sawiin resolution a thlawp thuin a tlip a ni.
Nagaland FCAA 2023 hi an Assembly-ah a hnawl fithla thak tawh tih hria ila. Meghalaya pawhin rel kawng an duh loh vangin rel kawng atana an compensation dawn tawh 200 crore zet an pe kir leh mek tih hre bawk ila.
PU LALDUHOMAN FCAA 2023 A DUH LEH LAWI SI:
Hei pui, tunah BJP dungthulin Pu Lalduhoma kaihhruai sawrkar, Council of Minister thukhawm chuan Ni,13.05.2025 khan Forest Conservation Amendment Act 2023 chu a pawm leh lawi si a, a ngaihna hriatthiam a har takzet! Pu Duhoma hi Anti Environment-a tih zawk tur em ni? Nge nia Mizo politician ho hian an party awmna an thlak thin angin, an rilru put hmang pawh an thutna azirin a dang zung zung tho? Pu Duhoma kaihhruai Council of Minister thukhawmin FCAA a pawm leh lawi si hi engtia ngaih tur nge tih hriatthiam theih loh a nih laiin, Supreme Court of India Chief Justice, Justice B.R Gavai hoa thukhawmin, Forest chu Forest a nih angin Forest department-ah hlan let vek tur tih order a rawn chhuah ve thung a. Helaia Council of Minister thukhawmin FCAA an lo pawm nen an insu buai ang em? FCAA 2003 an pawm (adopt) avanga Forest Clearance leh Sanctuary chhunga hma la thei tura an inngai a nih chuan an hresual ve hle ang. Tin, FCAA 2023 an pawm tak avang hian Mizoram zau zawk hi central sawrkarah an hlan (surrender) tlukah a ngaih theih a. He dan hmang hian kan ram chhungah India sawrkar hian ‘Defence Airport etc., sipai dahna turte an duh ang anga kut thlak theihna thuneihna an pe a ni.
100%: Kan ram hruaite hian, state dang hruaitute anga Pathian min pek theuh, mahni ram leilung leh a hausakna hi hralh thiang a ni lo tih an hriat ve loh pawhin, mihringte hi environment tel loa kan damkhawchhuah theih loh avangin leh, climate change avanga tui hna kangchat harsatna sutkianna awm chhun, tuihna siamtu ramgaw leh nungcha humhalh tulna avangin, Indian Judiciary hi 100% in Environment lamah a tang tih tal hria sela, Forest Clearance nei loa hmasawnna hna thawhte ching tawh lo se, tangka sum tam tak sen thlawn a uihawm thin si a.