Global debt chuan a san ber lai tawngin second quarter June 2023 ah khan $307 trillion lawih a nih thu Institute of International Finance (IIF) te chuan an sawi.
Tun hnai kum sawm chhunga global debt punna chu $100 trillion chuang niin quarter sarih ngawt a zawn zata a tlak hniam hnuah gross domestic product (GDP) a global debt share chu 336% ah a kai chho a ni.
Eng nge global debt?
Global debt chu sorkar mai bakah private sumdawng leh mimal tena sum an puk leh leiba an neih sawina a ni. Sorkar chuan tax leh revenue hrang hrang a neih atanga a phur sen loh sum hman tur a neih nan sum a puk thin a. Chumai bakah sorkar chuan tun hmaa a sum sen tawh leh puk tawhte rulhna turin sum a puk belh thin bawk a. Private sector tak hi chuan investment tih nan sum an puk ber thung.
Eng vangin nge a san?
Nominal term leh GDP share anga global debt sang chu tun hnai kum sawm chhungin san lam a pan tial tial a. Panemic lai khan economic activity a awm mumal theih loh avangin a ngaiah awmin sum puk a tlahniam hrim hrim a. Mahse, tun hnaiah global debt level chuan san lam a pan leh ta a ni.
Global debt sanna 80% vel chu advanced economies heng US, UK, Japan leh France atanga chhuak a ni a. Emerging economies heng China, India leh Brazil-ah te pawh leiba a pung vek a ni.
Kum 2023 kum chanve hmalamah khan global debt sanna chu 10 trillion chuanga belh a ni a, interest rate sang zelin chu chuan loan demand a khawihin a nghawng na hle a ni. Debt level hi sang zel tura ngaih a ni bawk a, a chhan ber pawh kum tina money supply a san zel vang a ni a. A awmzia berah chuan kumina global debt sang hi thil pangngai niin, global economy tan chanchin lawmawm lo tihna a ni lo. Economy-a saving sang pawhin debt level a tisang thei zawk a, a chhan pawh saving sang zelte chu investment tih nana hman a nih thin vang a ni.
Leiba sang ai maha ngaihvenawm zawk chu GDP share atanga a tlakhniamna zawk chu a ni a. IIF te chuan FDP share atanga chhuta global debt hniam chu price inflation vangah an puh a. Sorkar tinte chuan leiba tihhniam a nih theih nan central bank-te chuan currency thar siamin chumi hmang chuan sorkar leibate chu market-ah sorkar bond te leiin hma a la thin a ni. Mahse, pawisa thar siam print belh chuan thil man tisangin chu chuan sorkar leiba pek nan economy-ah indirect tax a tisang tel ta thin a ni.
Ngaihmawh tur a ni em?
Global debt sang zel chu leiba rul thei dinhmunah din a ni em tih chu ngaihven hmasak ber tura sawi a ni a. Sorkar leiba pun nasat chan ber chu politician tena populist programme an kalpui vang a ni thin a. Central bank-in interest rate a tihsanin sorkar tan leiba a neihte chu phurrit a nih zual phah ta thin a ni.
Khawthlang ram angah chuan interest rate a hniam avangin sorkarin an sum puknaah te interest nen pe theiin an awm thin a. Mahse, kuminah chuan central bank tena pandemic hnua thil man sang tihhniam tuma hma an laknaah interest rate an tihsan avangin harsatna a awm ta thung a ni.
Analysts tam takte chuan sorkar tam berte chuan an leibate chu a vaiin an rul thei ngai dawn lo an ti mek a. IIF-te pawhin international financial infrastructure chuan domestic debt level sang lutuk chingfel turin theihna a nei lo an ti bawk. Hei bakah hian private debt level sang pawh ngaihmawhawm tiin sum puk chu saving tha chhawmdawltu a awm si loh chuan nakina harsatna thlen thei a ni an ti bawk.
Chutiang atana entirna tha ber nia an sawi chu kum 2008 a khawvelin harsatna a tawh nasat em em global financial crisis kha a ni a, kha harsatna nasa tak kha US federal Reserve-in easy creit policy a kalpui takin economic boom a siamin a hrin an ti bawk.