By Hera Ralte
Mizoram mipui tam zawkin kan ei leh kan rin ber chu PHE Department kaltlanga kan tui hmuh hi a ni awm e. |henkhat chuan lui tui leh tuikhur a mi te, ruahtui chhekkhawl ring te pawh engemaw zah chu kan awm ang. Chumi rual chuan kan tui tlan, kan tui ei hi a thianghlim tawk tih kan finfiah thin em? Tih hi zawhna pawimawh tak a ni.
Tunhnai chauh lo-ah pawh PHE Department-in tui an lakna ber lui tui a nut nasat avanga tui pump theih loh an neih thu kan hre fo a; a chhan ber pawh tui a nut nasat avanga pump theih loh nilovin, a thlitfimna lama harsatna an neih vang a ni tih an sawi thin.
Ram thang mek zelah lei kan lai lo thei lova, dan ang takin leivung paihna te pawh siam a tul reng a ni. Chumi rual vek chuan tlang rama cheng kan nih avangin ram ngaw tihchereu avang leh lei laih avanga ‘Man made disaster’ hi thleng leh tawng reng thei kan ni bawk a; kan lui tui te hi fur ruahtui tlak apiangin a nût ve deuh chang chu a awm lo thei lovang. Mahse, mipui tana harsatna siam lo tura ruahmanna fel fai leh tha tawk tak neih thuai erawh a pawimawh tih a hriat.
Kumina Tlawng lui tui nut zawng chu a tehna – Nephelometric Turbidity Unit (NTU)-ah 400 chuang te a ni tih chanchinthar lamah kan lo hria a, chutih lai chuan Department lamin tuinu thlit fim theihna tura treatment plant an neih te chuan 10 NTU aia sang an thlifim thei lo niin an sawi a; hei hi chu Sawrkar pawhin ngai pawimawh se a duhawm hle. Kan hmanrua leh treatment plant te a hlui deuh tawh a nih chuan a changkang zawk leh tha zawk ngaihtuah kan mamawh tawh tihna a ni.
Hetiang dinhmuna kan Water Treatment plant a awm mek lai leh tui nu pawh a thlit fim hleih theih loh lai hian, mit lawnga hmuh theih loh plastic them te, Rannung leh hlo thah nana kan hman damdawi thi thei lo te hi a thlit fim zawh a rinawm loh hle bawk.
Tuna tui tih thianghlim nan hian eng damdawi chiah nge hman a nih hi mipui nawlpui chuan kan hre kher lo mai thei. Hriat kher pawh a tul lova, Sawrkar chuan mipui hriselna atana a him lo chin chu hman a phal lovang tih a chiang a; an hman pawh a rinawm loh. Mahse, tui tih thianghlimna hmanga tui tih thianghlim tawh hi a tha tawk viau tih uluk taka enfiah leh endikna hi kan nei tawh reng em?
Pi leh Pu te atang tawhin khua atana Tlang leh Mual bawh thin kan nih avangin kawr ruama khua awm chu chhiar tham lek a ni a; kan thli zawng zawng kawr ruam lamah liamin, kawr ruama lui tui kan ring leh deuh vek a; kumtin kan tui tlanah bawlhhlawh leh leivung paih vangin kan buai bawk a, kan tui tlanah a luanglut thin tih a chiang.
Department enkawl ni lo, khawtlangin a enkawl water supply scheme/system te pawh khaw thenkhatah chuan a awm nual bawk a, hengte pawh hi lui tui ring tho a ni. Heng bakah hian tuikhur ring te pawh kawr ruam ami tho a ni hlawm a, Ruahtui chhekkhawl erawh a chhekkhawlna azir leh ruahtui tla azir a ni deuh ber ang.
Kan tui dahkhawlna te a thianghlim tawkin, chumi atanga kan lakchhuah chu ei tlakah kan ngai nghal mai em? Enfiahna tha tawk tak hmanga a thianghlim tawk tih kan finfiah chiah em? Tlang hrileng a awm apianga khaw pum a darh chhuak thuai thin te, ram pum tuam khawpa hrisel lohna hrang hrangin min chim chhan te pawh hi a chhuidawn theihna chen a awm ang.
Doctor ten Tui chhuanso ngei in thin nise an tih hi a tha ber a, amaherawhchu mi zawng zawng tih theih a ni si lo. Khawsak harsa tana ruahtui khawlna siam a harsat ang bawkin, ni tina chhungkaw tla tawk tur chhuan so pawh tlema awm thei deuh lo tan chuan a harsa a ni tih hi i hria ang u.
Nunna atana mihringin kan mamawh leh ni tin khawsakna atana alo a kan awm theih loh a nih avang hian ngaih pawimawh hlawh se a duhawm hle a. Sawrkar-in sum tam tak senga mipui hnena a sem bakah pawh hian eizawnna atana hman te pawh hi enfiah fo a that a rinawm.
Tunlai khawl changkang tak hmanga enfiahna kan nei lo a nih pawhin, tui nut zawng tehna chauh ni lo, mihring tana pawi thei thil thlitfim zawh loh a awm leh awm loh enfiahna tal te pawh hi nei ila; ruahtui khawl leh tui renchem a pawimawh ang bawk hian tui thianghlim hi a pawimawh fe zawk tih hi hria ila a duhawm ngei mai.