By Laiu Fachhai
Mizorama kohhran pawl tam zawkte kal danah chuan, tualchhung kohhran (local church) tinah Pasitawr dah thei a nih loh avangin, tualchhung kohhran enkawlna rawngbawl hna chu, Pathian Thu zirtirna thlenga huam tirin, Kohhran Upate kutah dah a ni. Chuvangin Kohhran Upate chu Pathian Kohhran thianghlim enkawlna rawngbawl hna an thawh theihna turin nemnghetna (ordination) thianghlima nemngheh an ni. Thlarau lam mit atanga thlir chuan, Upa nemnghetna hi Pasitawr nemnghetna aia a hniam zawkna a awm lo. Nemnghetna thianghlim an ni ve ve a, dam chhung daih tura nemngheh an ni ve ve. A hun, a hmun leh an rawngbawl hna huam chin chauh a danglam a ni.
Kohhran hruaitu (Pasitawr leh Kohhran Upa) rawngbawl hna hi kohna sang, chunglam atanga kohna rawngbawl hna thianghlim a nih avangin, Pathian Thu chuan a ngai pawimawh em em a, chuvangin kohhran hruaitu ni thei tura nihna leh tlinna (qualification) pawimawhte chiang taka ziahlan a ni. Tunlaia Kohhran Upate kan ruat danah hian, Pathian Thu ina an nihna leh tlinna tur a duante kan ngai pawimawh tak tak em tih in enfiah nan han tarlang ila:
“Tu pawh kohhran hotu hnathawh duh chuan hna tha thawh a duh a ni tih hi a dik a ni. Tichuan, kohhran hotu ni tûr chu sawisêlbo, nupui pakhat nei, insûm thei, rilru fîm, mi zahawm, mi inphal leh zirtîr thiam a ni tûr a ni. Zu in chîng lo, kut thlâk mai chîng lo, mi nunnêm, inrem duh mi leh tangka sum ngaina lo mi a ni tûr a ni; zahawm taka chhûngkaw khawsak rêla, fate kîlkawi thiam mi a ni bawk tûr a ni; mahni chhûngkaw rêl fel thiam si lo chuan engtin nge Pathian kohhran a enkawl theih ang? Ring thar mi ni suh se, chuti lo chu a chapo vang a, Diabola angin thiam loh a chang ve dah ang e. Pâwn lam mite ngaihsân a ni bawk tûr a ni; tichuan, hmingchhiat hlawhin Diabola thangah a âwk dâwn lo nia” (1 Tim 3.1-7).
“Upate chu sawisêl kai lo, nupui pakhat nei an ni tûr a ni; an fate pawh ringtu, nawmsakbâwl lama sawisêl kai lo leh luhlul lo ni rawh se. Kohhran hotu chu Pathian chhûngkaw enkawltu a ni a, sawisêl kai lo mi ni rawh se; mahni thu duh, thinram, zu rui mi, kut thlâk hmang, bawlhhlawh taka hlêp duh mi ni suh se. Mi inphal, thil tha duh, insûm thei, mi ngîl, mi thianghlim, mahni inthunun thei ni rawh se. Kan inzirtîrna thu rinawm tak hi man fuhtu a ni bawk tûr a ni; tichuan, zirtîrna dik a zirtîr thei ang a, hnialtute a timualpho thei bawk dâwn nia (Tita 1.6-9).
He nihna leh tlinnate hian Kohhran Upa rawngbawl hna thawk tur chuan thiamna sang, neihnunna leh hnathawh (position) te a pawimawh ber lo a, nungchang (character) a pawimawh zawkzia chiang takin a tarlang. Tichuan nemnghehnain Upate kohkiah mawhphurhna lian leh sang a nghah a, Pathian kohhran rawngbawl hna thianghlim thawk turin a serh hrang hlawm ta a ni. Chuvangin pawlitik bansan a, Kohhran Upa rawngbawl hnaa luh pawh a phu ngawih ngawih a ni. Tunlai kan ram dinhmunah erawh chuan, Kohhran Upa rawngbawl hna tih tak zeta thawk tawh tura pawlitik bansan ai chuan Kohhran Upa an nihna atanga pawlitika zuanglut a, kohhran rawngbawl hnaah inthlahdah ta te an tam zawk emaw tih theih tur dinhmunah kan awm. Eng pawh ni sela, Kohhran Upaten pawlitikah an luh chuan, heng thilte hi hria a, an zawm tlat a pawimawh hle.
Kohhran Upa rawngbawl hna thawk lote chu hremhmunah an kal ang tihna a ni lo. Kohhran Upa nih si a, Upa nihna ina a phut nungchang neih lo leh Upa mawhphurhna hlen loh erawh chu sual a ni. Chuvangin Kohhran Upa nihna leh pawlitisian nihna kawp mektute chuan, Upa rawngbawl hna thawk tura kohna sang an chhan tawh rau rau chuan, Upa nihna ina a phut tlinnate neih tum zel a, Upa mawhphurhna hlen zel an tum tur a ni. Pawlitisian dangte pawh, Upa nih an duh chuan, ngun taka an ngaihtuah hmasak a pawimawh hle. Upa nihna ina a phut nungchang leh mawhphurhnate hlen tura an inpek theih chauhvin Kohhran Upa rawngbawl hnaah chuan an lut tur a ni.
Parti pawlitik inerna hrisel lo leh parti dang mite chu a chhe thei ber leh dawt hlira inpuhna pawlitik khawvelah hian, Kohhran Upa pawlitisiante chuan thlarau lama hruaitu an nihna hre rengin, an danglam ngam tur a ni. Anmahni tualchhung kohhran bikah pawh parti hrang hrang zawmtute an awm tih hria a, parti pawlitik an atchilh tur a ni lo. Upa rawngbawl hna an thawhpui parti danga awm pawlitisiante thinlung taka a tawngtai sak thei dawn lo leh an inah te lenga chaweiahte an sawm thei dawn lo a nih chuan, an rinna leh an Kristian nunin hliam a tuar ai chuan, pawlitikah an luh loh an tan a tha zawk ang. Chuti lo chuan inpumkhatna leh inhmangaih tawnna Pathian Thu an kohhran mite an zirtir thei lo ang.
Kohhran Upate hi biak inah leh Kohhran program-ah te chauh Kohhran Upa an ni lo. Hmun tinah leh mi tin atan Pathian rawngbawltu an ni. Chuvangin Kohhran Upa pawlitisiante chuan kohhran kawr leh pawlitik kawr an nei hrang tur a ni lo. Kohhrana an tawngkam hman dan leh pawlitika an tawngkam hman duh dante a danglam tur a ni lo a, an chetziaah pawh kohhranah leh pawlitikah a inang zel tur a ni. Inthlanna atan pawlitik khelh (campaign) hun leh hmunah te, sawrkar ofis-ah te, Assembly session leh Committeeah te, lui kal hunah te leh an awmna leh an zinna apiangah Kohhran Upa an nihzia an hre reng tur a ni. Kohhran Upa an nihna chuan an awmna apiangah leh an thiltihna apiangah an nun a phuar tlat zel tur a ni. Chuvangin thu sawiah te, chêtziaah te, hmangaihnaah te, rinnaah te thianghlimnaah te ringtute leh ring lomite entawn tlakin an awm zel tur a ni (1 Timothea 4.12).
Kohhran Upa an nihna hre reng a, inthlanna dan (election rules) bawhchhe lo zawng leh Pathian duh dan anga dikna leh rinawmnain pawlitik an khelh a pawimawh hle. Sawrkar sum hmanna Utilization Certificate (UC) lem siamna leh eirukna chi hrang hrangah an fihlim tur a ni. Chutilo chuan dikna, rinawmna leh thianghlimna Pathian Thute huai takin an sawi ngam lo ang. Zahna (respect) chu ngen thei leh phut thei chi a ni lo. Hlawh tur a ni. Kohhran hruaitu nihna leh tlinna nei tha Kohhran Upa pawlitisiante chu mipuiin an zah ang.
Kan State hi India ramah chuan Kohhran Upa pawlitisian nei tam ber State kan ni hial awm e. Chuvangin kan State hi State dangte entawntlaka siam turin Kohhran Upa pawlitisianten mawhphurhna sang tak an nei. Dikna, rinawmna leh thianghlimna te nunpui a, ram rawngbawl hna hi Pathian rawngbawl hna a nihzia hria a, pawlitik khelmualah leh ram rorelnaah te Upa an nih zelzia hriain, Upa mawhphurhna an hlen zel tur a ni. Chutilo chuan Kohhran Upa rawngbawl hna thawk tura anmahni kotu leh ruattu Lal Isua leh a Kohhran hming an tichhe palh dah ang e.