SELF-DETERMINATION (Kan Athuai kha)

Dr Keihawla Sailo

Kum 1962 khan Shillong MZP khan mahni thu thua awm tumna (Self-Determination) neiin, Pu A Thanglura Assam MLA paurau kha kan hnial a.
Pu A Thanglura chuan,“Congress ka dinna chhan chu, Pu Nehrua (Prime Minister) khan, ‘Nangni tan chuan Scotland ram awm dan, Scotish Patern khu a tha ber,’ a ti a. Independence te zawng ti duh suh u, in lu in tauh keh in tauh keh mai ang. Mautam tam lai khan Assembly Hall-ah mittui parol teuhvin thu ka sawi a; Chief Minister Chaliha pawh mittui Parol-in a chhuah kha,” a ti a.
Scotland ram chuan Self-Determination an nei a, mipui tam zawkin Independent ai chuan United Kingdom-a awm zui zel an thlang ta a nih khu.
Keini ho khan 1966-ah khan Independence kan puang ve tawp mai kha chu kan at huai a ni. Pu Lura zilhhauna kan awih loh avangin keimahni leh keimahni kan inmantirin kan inthat pheng phung mai a nih kha. Tharum thawh avangin kan khua zawng zawng deuh thaw min sawikhawm sak a, kan tuarna kha a rapthlak ngawl tawt a nih kha.
Pu |hena, Chief Minnister khan theihtawp a chhuah a, mahni duhthuin kan awm leh thei ta a nih hi. Ani khan Railway kawng pawh hi, Bairabi thleng chauh turin hnahma a la a, Bairabi bak chu a duh map lo, inchimralna tur a nih zia a hria.
Chutih laiin Zofate Insuihkhawmna tur hnahma lain, Champhaiah Insuihkhawmna tur khawmpui lian a huaihawt.
UNO pawhin 2007 khan hnam tualtote tan Self-Determination kan neih theih nan UNDRIP (United Nations Declaration on the Rights of Indegenous Peoples) a lo puang ta a. Chu Thupuan anga awm turin Pu R Thangmawia hruai ZoRO chuan hma a la ta a ni. Pu Thangmawia pawhin Geneva-ah kan Champion pui theih nana hma a lak laiin a boral ta hlauh mai a. A sulhnu chhuitu kan awm ta lo hi a hnam anga vanduaina a ni. A hming lek chuan a sulhnu chhuitu chu kan awm naa, a hmalakna anga kan kal thiam thlawt lo hi a vanduaithlak ngawt mai.
Tunah hian a tawngka maia sawi lova, a feha feh chhuah ni tin a hun a, feh chhuak thei kan awm ta si lo hi a va runthlak ngai tak em.
Self-Determination nei thei tura UNO-in kawng zau taka a hawn huau laia, chu kawng zawh tura hmalakna awm map lo anga lang hi thangtharten min la dem dawn a ni. Tun hun hi World Politika kan inzeh luh ve theihna hun a ni e. Pu Thangmawia kha a va ngaihawm ta em!! |halaite u, thanharh a hun.
Tun September thla atanga theihtawpa tan kan lak loh chuan, ka sawi tawh thin a, ka sawi nawn leh dawn, ‘|hangtharten min la dem dawn’. Nghah chhuah mai chi a ni lo, a thawha thawh chhuah ngai chi a ni tlat.
UNO thupuan angin Self-Determination kan nei thei. Kan unaute Manipur, Myanmar leh Bangladesh rama an tawrhna rapthlak tak hi UNO-a sawi chhuah hun remchang a ni a. Tun hun hi Self-Determintion kan neih theihna hun rangkachak a ni. Ka chauha sawi lovin, ni tin feh chhuah a hun.
“Aw! Unau, a Politik Lalram zawng hmasa la, thil dang zawng zawng tah chuan a awm”, tih Fiaratui kulh a inziak khi han chhiar ve teh.
Pu Thangmawia tha chhangdal chu Pu Rozathanga a ni thin. An boral ve ve ta si a, an hnung zui theitu kan awm ta lo hi a va pawi em!
Kum 28 mi lek ka nih laiin, Samthang rama Fiaratui kulhah he thuziak dengkhawng tak hi ka ziak a. Ka pension hmain rawng hnawih tharin, kan ramhnuai laia kan Pulpitah ngei khang hun lai te kha ka han tlangaupui a.
Chutah ngei chuan , “Thliarkar Dang Ngaihdan Dek Che Tham”, tih bu, khua atanga ramhnuai km 4-ah kan han tlangzarh leh a nih kha.
Tun hun hi khawvel Politik huang ngeia Zofate kan inzeh luh ve nana hun tha a ni e. He hun tha hi kan chan a hlauhawm ta hle mai.
Tun bak hi chu a ziah pawh ka ziak peih tawh lo mai thei a ni. Pu Thanglura hlauh hun kha a liam a, tun hi UNO-in hun tha a hawn hun lai tak a ni e.
Kan Pathianin phal se chuan, Pu |hena, Pu Thangmawia leh Pu Rozathanga te LIM lianpui AR lammualah din luah thei ila an phu ngawih ngawih. Mahse chu zawng Pathianin a phal si lo.
Self-Determination hawn chhung hi i bawhpelh lul lo ang u.

SELF-DETERMINATION
(Thawh hnihna)

Pu. A. Thanglura, Assam MLA fakna leh kan athuaina kan hlim lang hlek tawh a, kan athuaina kha chu pho lang zui tawh lo ila, lo tuipui deuh te chuan lo chhui zui nawn awn awn sela, tha tura an ngaih chuan.
Lammuala an lim tar atana ka sawimawite kha tihsual nei lo, a tha lam zawnga ram kalsiam hruai an tumna kawl eng pup tawh, an boral san tak avanga an uihawmzia tar lanna mai a nia. Tuten emaw an ngaihsan viau ai chuan Pu. A. Thanglura lim ngei pawh tar tel ve atan a itawm viau zawk daih in ti ve lo maw? Mahsela kan Pathian chuan milim leh a anpui reng reng siam zu phal lova maw le! Vanapa lim leh mi dang dang lim, vai an ni emaw Mizo an ni emaw an lim din Lalpan a phal lohna huang, a hnuaiah hian i lo zir teh ang u.
History hi chuan mi thatna lam ai mahin an sualna lam sawi lan hi a uar zawk mah emaw tih mai tur a nia. Keini pawhin kan hotute, an hun laia kan ngaihsan em em te ngei pawh kha, ram leh hnam hruaina zel atana a dik zawk sawi lan nan a nih phawt chuan an dik lohna lai sawi chu hreh map lo ila. A tha zawk tur kan zawn hlawhtlinna tur a nih dawn phawt chuan an dik lohna lai uar deuhin i sawi lang zel ang u.
Pu. R. Thangmawia leh Pu Rozathanga te kha vawi 20 aia tam UNO-lamah an feh chhuak a ni. Kei angiang pawh vawi khat ka feh chhuak a, ka kal ve tumin kan hnam thil pho lanna dawr ka siam a, Mizoram Calendar copy 100 lai ka sem ral vek avangin ka dawr a lun ber. UNO leader puipa te 2 Mizo lukhum ka pe ve ve a, an lawm ve hle.
Kan thlenna Hotel kawtah Hnam tualtote punkhawmna, mi 1000 lai awmnaah thu ka sawi a, ka tawng chu Swis nulain French tawngin a let a, ka lam zui bawk. Chu chu Keihawla Sailo youtube-ah pawh a en theih reng a ni. Ka thusawi chu, khawvel Indopui laia Mizo tlangval 2000 vel lai German donaa France rama an zu tel vena kha a ni. An bialnute lunglen thu a ni mai.
Chu lo pawh chu, UNO Office Hall-ah puanveng ngatin ka lam leh, chu erawh Video-a latu ka nei lo. Chumi tum chuan Asia khawmualpui atanga kalte zingah kan in lam chhawk a. Chuta ka thusawi chu- “He Indonesia atanga lokal nula hian a lam zawh veleh lam ve turin min ti a. Ka pian ahnu lamah ka la lam ngai lo reng reng a, UNO thlazar hnuai a nih avangin ka’n lam ang e,” tia ka’n lam ve ta mai chu an nui ham ham mai a ni. B.A kan zir lai pawha All India Radio-a hla 13 lai khung ve tawh kha ka ni reng si a. (Hriat belh duh tan– Youtube– Keihawla Sailo UNO Lamtluang)
Vawi khat chauh kal ka ni na a, ZoRO ai chu ka awh zo ve ngiangin ka hria. Switzerland rama kum 20 lai awm tawh, Puia Sailo zawt mai rawh u. Chutiang chuan Pu R. Thangmawia leh Pu Rozathanga te hmalakna ka chhunzawm ve a nih chu.
Tun July thla khan tlangval fel tak, a hming pawh Lalnunfela Chhangte a zu kal ve a. Kal thei ka ni tawh si lova, ani hi ka document te ka pe a. A dang tam zawk ngial erawh ZoRO ka hai san dawnin ZoRO office ka pe a.
Fela zu kal thei chuan min ti lawm hle a, hnara hlit phawi ang huaiin ka thaw a vengin ka lawm a, Geneva-ah ni khatah chaw vawi khat ei thei chauh zelin a zu tamchhawl tih ka lo hriat chuan a hnam angin a zahthlak ka ti hle. ZoRO hming a lansarh tawh teh lul nen, a hnam anga kan tawiawm thei lo kha zahthlak ka ti hle. Sum leh paia tawiawm a ngai a nih chu!!
Thu a zuk sawi ve a, ZoRO aiawh a nih avangin mi mit a chungah a fu hle a. A thusawi erawh duhthu a sam lo deuhva, ka draft sak ang kha telh hman se ka ti ngei mai. Sawi tur Subject a sawi kim lo kha pawi ka lo tihpui vawng vawng a ni. Kal a tul tawh zia a zu zir chhuak a, a hnam anga kan tawiawm chuan Self-Determination hi kan puitlin thei mahna!!
A hnam anga tun huna kan tawiawm loh chuan thangthar ten Zofate, tuna ZPM te, Congress te, MNF leh BJP te hi min la dem ang. Amah tawiawmin amah ai maha fel zawkte pawhin puibawm thei se a duhawm. Tun hi hnam anga kan tanrual a tul hun lai tak a ni. Kan tanrual loh vaih chuan thangtharin min la dem dawn a ni.
Ka lehkhabu, “Golden History of Lushai Hills” hian khawvel a deng ta em ni? Chapchar Kutah khan Foreigners 100 hnenah ka sem a ni.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More