THU HLIMAWM LEH KEIMAH

Zoremi Hmar Zote

Naupang tê ka nih lai, ziak leh chhiar ka thiam tirh atangin lehkhabu chhiar hi ka âtchilh nghal deuh mai a, ka la hre reng mai, lehkhabu puitling ka chhiar hmasak ber chu Tom Sawyer kha niin, a dawttu chu Robin hood kha a ni a, suangtuahnain sherwood ngawpuiah Sazuk bawp kan khel ve mawlh mawlh a, London khawpuiah, Baker street-ah, Mr.Holmes te ho nen, misual hnu kan han chhui leh rih thin bawk kha a ni a, lehkhabu ziaktu kha ka ngaihsan an ni lo thei ta lo.
|hian ten zaithiam leh lem chàn thiam an star laih laih pawha PL.Liandinga tih vel, hmel chhe ve tak tak hmu tura Aizawl kal lo châk daih chi ka nih avangin, (ziakmi dang an hmel chhia ka ti lo, Pu PL-a hi a ni deuh mai!) eng eng emaw ziah vel mai mai hi chu kum kua vel ka nih atang khan ka chîng tawh a. Ka lehkhapuanah ka rilrua awm ve ang te ziah a, pawhthlâk leh te ka ching a, Mikado number 7 ang chi kha in la hre ve em aw! Hmang phak in awm tawh meuh lo mai thei a, chhah tha ve tak mai a ni chung khan, ka pain min hauh hlauvin ka thil ziahna chu ka pawt thla ta thin a, rei lo te-ah no 7 kha no 4-ah a chang vat thin.
Tichuan thu ka ziah tan hun tak chu sawi a har ta. Mahse article tih tham tur anga ka ziah tan hun chu kum 2002, pasal ka neih kum kha a ni a. TV te hi ka en ve peih vak lem lo va, chu ai chuan lehkhabu chhiar emaw, eng eng emaw ziaka awm melh melh kha, ka hun awl hnawh khah nan chuan nuam ka ti ta ber a. Khawhar hnemtu atan ka hmang tihna a nih chu. Chutia eng eng emaw ka ziah thin chu, a tir tê atangin thu hlimawm leh zãngkhai lam a ni nghal chat a. Kan room kha inhnuai a la nih lai a ni a, keimahin, thu ho te te ziakin ka nui bu tlut tlut thin. Engkim mai, ka thil tawn apiang mai kha zânah, phûr takin ka ziak ta thin a, ka ziah châk tawh lutuk vang hian thleng ka sil zo rang thei khawp mai, mahse a fai tho a nia!
Keimah lam chu tawk se, thu hlimawm leh keimah tih thu kan sawi dawn a ni a. Hetiang lam hawi lehkhabu hi kan ngah viau lo niin ka hria a, Pi Lalsangzuali khan a chêt chhiatna, amah a insawisakna, ‘ka inpuanna’ tih kha a chhuah a, ka hlutin ka ngaihsan zual phah nasa a ni. Ka sawi fo thin, Mizote hi fiamthu duh hnam kan ni, a chianna chu kan comedian ten lawm an hlawhzia te, fiamthua khawlaia chhaih nawmnah ching pawh ‘mi mâwl’ an nih tâk danah pawh hian phat rual a awm lo a ni. Mi pali nga vel kan awm khawm hlek chuan kan nui dar dar thei zel, hei hi chu a chiang.
‘Hmeichhia akâra fiamthu lam hawi, lâu deuh atanga tak ngan ngún mai thlenga han ziah kha, a tih chi dawn em mawni aw’ tih thu hi ka dawng zeuh zeuh a. Mahse ka tuina ber a ni a, ziah nuam ka tih ber a ni si tiin, ka tîm phah em em lo…mai pawh a ni lo, ka ziah belh teuh a, a bu-a chhuah tham, bu hnih lawih, ‘Chumchi lêng’ leh ‘zomors zuanzam’ ka ziak chu a ni ta mai a.
A ni rêng lah tak a, hnam dang zingah pawh thu hlimawm lam ziak thiam hmeichhia awm ve zeuh zeuh mah se, an tam lo khawp mai. Fiamthu hlimawm lam hi chu mipa chanah kan dah deuh em maw ni chu aw tih theih turin, kan ramah pawh hmeichhia, thu hlimawm ziak chu khawvar lam arsi ang maiin kan vâng pharh mai a. Ziak ve sup sup teh u, thahnem ngaih a nâ!
Tin, lehkhabu ziaktu chuan kawng bik, kalna bik leh kawh bik mumal kan nei tur a ni a, eng thu ziak thiam bik nge, eng thu ziak thin nge ka nih tih kha kan chiang turah ka ngai thlap. Mi hmeichhia te chuan love story lam, novel ang chi te hi an tuipui em em a ni ngai a. Ka chhiar ve fo tho na a, ka ziak thiam ve lo. Tum chu ka tum ve chhin tawh a, ka peih ngang lo va, a zuih ral tho tho! Hei tak hi a nia, Pathian themthiamzia, talent hrang hrang min lo sem thliai thliai mai hi, a ropui, lawm pawh kan lawm tur a ni.
Ka thiam em em chuang lo na a, kei pawh, ka tui ve tlat mai si a, ka ziak leh mai thin! Thil pakhat sawi duh ka neih chu, thu ziakmi na na na chuan eng lam hawi pawh ni se, a mual bova bo thlâwt thu chu a awm lo. Eng emaw thulh-ah. thupui thlan bik neiin article te min dil thut se, ziak thei mai chu kan ni vek ang, mahse keimahni nihnaah khan kan chian a ngai, miin thu ziakmi ka nih thu an sawi rual khan, eng lam hawi thiam bik nge ka nih kha an sawi thei tur a ni…tih hi, ka vawng reng thin.
Thu leh hlaa tui mi in lo awm chuan ka tihna a nih chu maw. Mi huanah va lût dûk dûk lovin, mahni huan enkawl tha ila. vawng fai ila a tha. Mi huana luh chuan a neitu kan ngam tak tak thin chuang lo. Humour writing ka tui chuan humour ngar ngar, Novel a nih chuan Novel, chutiang zelin. Entir nan Hruaitea (Lalhruaitluanga Chawngte) te ang hian cowboy bu lo ziak ta se, misual lam kha a khawngaih tlat dawn…an inkâp hman lovang, an inngaidam zel mai thei, a hriat miah loh. Chu ai chuan inpumkhatna lam te, hringnun awmzia, a mawi lai te, kan nunphung siam thatna lam ziak rawh se, a Lalna hmun, ama huan a ni…in hrethiamin ka ring.
Ka sawi thiam dan ber chuan ziaktu hrang hrang hi insawm khawm ila, hmun pakhatah kal ta theuh ila, kan thil tawn te kan ziah chhuah dan kha a hrang theuh mai a ni. Kohhran upa emaw, Pastor emaw chuan a nihna, a dinhmun luah mek mit khan a hmu a, Pathian ropuizia lanna mitin a thlîr a, chu chu a ziak mai a. Chutiang bawkin thawnthu lam ziak mi, hmangaihna lipuia suangtuahnaa lo lêu ziai ziai thin chuan, hringnun mawina emaw, hmeichhia leh mipa inkara hmangaihna lo piang thin nena hmehbelin, hmangaihna thawnthu duhawm tak mitin a thlîr thung ang. Tin, ‘ziakmi tunlai’ kan tih mai, Zirsangkima te kha chuan ‘kan vawiin nun’ milin a ziak leh mai ang. Pawi leh ta chu kei chuan tu tute emaw kha sawisain, dâwt tlêm pawlh belhin, a nuihzatthlak zawnga ka ziak leh bik tlat tur kha a ni. Mahse kha kha keimaha chu ka ni lawi si a…!
Kan thlirna mit a hrang theuh a, kan chhawp chhuah dan pawh a hrang vek ang. Chu tak chu a ni, literature hausakna chu. Eng lam hawi ziak mi pawh ni se, thu ziak thin te,hla phuah thin leh hla chham mi phuah thiam pawh ni rawh i, ‘Literature awmzia chu thu emaw, hla emaw, eng chanchin pawh ziaka dah tawh phawt chu literature’ an nih mai avangin, Bâwng ina Bawng rawng hrang hrang an lut khawm ang hi ni maiin ka hria. Bawng an ni vek a, an rawng erawh a inang vek lo, mahse Bawng inah tho an lût khawm vek ang hian, he huang zâu zetah hian kan leng vek a, thû bik leh thû lo bik emaw kan awm lo, luangno pet theuh theuh!
Thawnthu thui chi kan ngaihtuah rualin Mizo zinga thawnthu sei chi ziak thiam, mitthlaah an rawn lang sap sap a. Hla chhammi phuah thiam tih kan sawi rual pawhin mitthlaah rawn lang nghal mai an awm thin, Chutiang zelin thu hlimawm lam ziak thiam bik an awm leh a. Pawimawh ta chu, ‘ziah nuam kan tih ber chi kha ziah ngar ngar mai tur’ tih hi a ni. Ziah nuam kan tih, a boruaka kan chenpui theih leh, phûr taka kan ziah na na na chu kan ziak tha zel nge nge. Ka ti mai kei chu, thu tak hlu leh ropui tak tak te, thu ril pui pui leh thawnthu lungchhiatthlak emaw, khatiang lam kha ka ziah thiam loh va, ka tui loh miau chuan, a nuih tiza chi hlir hi ziak ila, ‘ka thlân thlengin ka nui lût súng tawh mai ang’ te ka tia.
Ka sawi hmaih phal hauh loh chu, thu hlimawm leh zângkhai ka ziah hian, ka ziah lai ngei pawh hian ka hlimpui em em a. Stress te kan tia mi tun lai tawng takin, kha tiang chi, nun nguai te, taksa lam a lo hah deuh tum pawha hah chawlh nan ka hmang thin a. Tu emawin a lo chhiar a, a hlimpui thu min rawn hrilh chùl a, chu chuan min tihlim em em mai thin bawk a, ka hahdam a, ka châwl thin a ni. An hlimpui poh leh ka hlim zual ve zel avangin, hetiang thu ka ziak thei hi ka lawm ngawt mai!
Hmeichhia, thu ziak lama tui in awm chuan, in hmeichhiatna kha tuma’n ngainep suh se. Mizo hmeichhe zingah thu ziakmi kan tam lo em em a, tan lâk a ngai. In tui a nih chuan eng line-ah pawh, tui ngar ngar mai tur. Ka hmeichhiatpui, thu leh hla lama tuiin lo awm ve hian, ka lawm em em zel tih kha min lo hriatsak teh u. Mahni mai baka mi dang tihhlim hi hringnun hian a ngeih khawp a nia. Hetiang lama tui, thianho zingah pawh a phawk pawl, thil reng reng a hlimawm leh zângkhai zawnga la a, ziak ve thin in lo awm chuan, rawn inlâr hmelchhe vat teh u!