Myanmar a hill town lar tak Pyin Oo Lwin main square ah chuan monk tarmit bunin mipui tam tak pungkhawm hmaah rawtna a siam a. Military ruler Min Aung Hlaing chu a insaseng tur a ni a, a deputy General Soe Win-an thuneihna chang rawh se a ni.
Min Aung Hlaing chu kum 2021 a mipui thlan Aung San Suu Kyi kaihhruai sorkar nawrthlutu niin chuvang chuan civil war turu tak chhuak mekin khawvelin a hrek a, Myanmar mipui nawlpui ten Min Aung Hlaing chu an huat rawn bawk.
Langsar taka Min Aung Hlaing sawiseltu monk chu Pauk Ko Taw niin Buddhist puithiam zingah pawh ultra-nationalist zinga t el niin a hma zawng chuan military junta thlawp bur a ni thung.
Mahse tun hnaiah Myanmar army Tatmadaw te chu Myanmar hmun hrang hranga hel pawl ten an tlawm deuh reng avangin Min Aung Hlaing an ngaihsan thin chu bang turin a duh a ni.
Thlawptu thian nei tlem tial tial
“Soe Win hmel hi en rawh u” tiin Pauk Ko Taw chuan a sawi a, “Sipai hmel dik tak a ni. Min Aung Hlaing hian a zo lo va, civilian role nei zawk rawh se” tiin a sawi bawk.
Pauk Ko Taw chu armed forces-ah thlawptu a ngah em hriat a ni lo va. Mahse, a thusawi chu junta supporter tam berte ngaihdan nia ngaih niin Myanmar military leader tena hel pawlte an ngam mang lo chu an la na a ni.
Thusawi nana Pyin Oo Lwin khawpui kher a thlang pawh chuan awmzia a neia ngaih a ni a. He khua hi British colonial hunlaia hill-station a hman niin Myanmar Defence Services Academy awmna niin army top brass te training lakna a ni.
Myanmar-ah chuan sipai leh monk te chu inlaichinna thuk tak nei an ni a. Burmese monk te hian tun hma atang tawhin politics an buaipui a, anti-authority activism lamah pawh sulsutu an ni fo. Kum 1930 chhova anti-colonial movemnet atanga kum 1988 leh 2007 a military rule thlengin langsar takin lungawilohna lantir ngam an ni. Monk tam tak zingah kum 2021 coup kha thlawp lo an awm a, a thente chuan an monk nihna hlipin junta dovin ralthuam an chelek a ni.
Mahse, monk thenkhatte chu general te nena thawkho thungin Buddhism leh Burmese culture chu pawn lam nawrna lakah humhim turin hma an la tur a ni tiin an thawkho thung.
Kum 2012-a Rakhine state-a local Buddhist leh Muslim Rohingya te inbeihnaah pawh khan militant monk pakhat Wirathu chuan Ma Ba Tha or Association for Protection of Race and Religion tih chu dinin a kalpui a.
He movement hmang hian Muslim-owned business chu hnawlin Burmese Buddhism chu Muslims ten an la chimral dawn tiin an sawi bawk a. Mahse, a tak takah chuan Myanmar population atanga chhutin Muslim chu 8% chauh an ni. Chu movemnet chu kum 2017 kha tihtawp a ni tawh chungin sipai te chuan an la thlawp reng thung.
Wirathu chu a tirah hnam leh chi anga buaina siam tiin lung in a khung tawh a ni a, kum 2020 khan lung in ah a tang nawn leh a. Mahse, kumkhat pawh a tan hma in sipai ten chhuah zalenin Min Aung Hlaing chuan sum tam tak leh chawimawina a pe zui zawk bawk.
February 2021-a Min Aung Hlaing-an Suu Kyi sorkar a paihthlak khan mipui thinrimna siamin democratic a let leh an ngiat a, chu lungawilohna chu hmehmihin a awm thung. Kum 67 a upa general Min Aung Hlaing chuan Buddhism champion puitu ti zawngin chet a la zui ta zel a ni.
Buddhist temple te sum tam takin a vur a, capital Nay Pyi Taw ah pawh khawvela Bhuddha lim lian ber dinna tur lungphum a phum zui bawk a.
Myanmar a top religious body, governing Buddhist council or State Sangha chuan sorkar paihthlak chungchang an sawi tlem hle. Member thenkhatte chuan general Aung Hlaing chu an sawisel duh lo anga ngaih a ni a. Mahse, senior monk pakhat Sitagu Sayadaw chuan langsar takin sipai a thlawp thu sawiin Russia-ah pawh Min Aung Hlaing a zui hial bawk.
Monk thenkhatte chu kal na zualin Wirathu follower Wathawa phei chu kalna zualin a home state Sagaing ah People’s Defence Forces te do turin amred militia group a din hial bawk. Mythological Burmese king Pyusawhti invuahin tualchhung mite militia a nawrlut luia puh an ni bawk a, chubakah civilian-te nghaisaa puh an ni bawk. A tlangpuiin sipaiho chakna hmunah zel awmin chuti taka awmze neia ngaih erawh an ni lo.
Wathawa hian kum 2022 vel atang khan chet la-in khawtinah mi 10-15 vel bak mihring a pawlah a la thei chuang lo tih a ni a, chu pawh an chenna in halsakah a vau thin vang an ti bawk a. A lak thenkhatte chu tlanbo zuiin chung te chu khuaa cheng te chuan an Wathawa leh silai keng monk te lakah an thukru tlat bawk.
Army tawlh hnung zel
Tun hnaia ethnic armed groups te nena inbeihnaah army te chu an hnungtawlh zawk zel a, hei vang hian anmahni thlawptute pawhin an lakah rinna an nghat lo tial tial bawk.
Blogger langsar tak pakhat chuan Min Aung Hlaing chu ‘laktlak loh’ tia sawiin a hnuaiah channa nasa tak leh thil zahthlak tak tak a thleng tia sawiin a bang ngam tur a ni a ti bawk.
Myanmar hmarlama Shan State territory zau tak chu Brotherhood Alliance, ethnic army pathum inhlawmkhawm ten an thunun tawh a, Shan State hi China nena inrina laia awm a ni.
Nikum October thla khan operation kalpui tanin Myanmar sipai sang tel tehmeuh chu an ralthuam te nen an inpe a. Chumai bakah Bangladesh border lamah pawh Myanmar army te chu an hnungtawlh bawk a. Brotherhood Alliance-a tel Arakan Army te chuan sipai hmunpui tam tak la tawhin Chin leh Rakhine State hmun zau tak an thunun mek tawh bawk.
Lambun an hlauh avangin Myanmar sipai te chuan kawngpui an hmang ngam bawk si lo, an neih chhun ang ang helicopter te chu supply pek nan an hmang a, chubakah indo thlawhna hmanga hel pawlte beih kalpui bawkin chu chu civlian ten an tuar bawk si a ni. Kachin State-ah chuan hel pawl ten tun thla chhungin helicopter pakhat leh combat jet an lo kahthlaksak bawk.
Myanmar sipaite chu indo hmachhawn tura inpuahchah an ni lo hrim hrima ngaih niin za tel teh meuh India ramah an tlanchhe tawh a, sang chuang fe an inpe tawh bawk a. Shan State-a Myanmar general paruk hneha awmte chu hel pawl ten Myanmar sorkar hnena an hlanlet hnuah pathum chu tihhlum an ni a, pathum dang chu dam chhung lung in tang tura tih an ni bawk.
Thlawptute hmelmaah?
Pauk Ko Taw-an huaisar taka sawiselna a kalpui chuan awmzia a nei ngei dawna ngaih a ni. Min Aung Hlaing a sawisel hnuah sipai ten man nghalin thu an zawtfiah a, mahse an chhuah leh nghal chuan sipai zingah pawh thlawptu a nei tha hlea ngaih a ni a. Rally a neih chungchang chu state media-in an chhuah a, mahse Min Aung Hlaing chungchang a sawina erawh an chhuah lo.
Gen Soe Win, Pauk Ko Taw an army command la tura a tur ber pawh a sipaite chet chhiat vangin a lawm lo hle tia sawi a ni bawk a. Mahse, a pu Min Aung Hlaing nawrchhuak tura hmalakna a neih erawh a awm lo tih a ni bawk.
Chutihlaiin Min Aung Hlaing chuan thuneihna sawhnghetin amah elpha thei deuh tur te chu a dahtha mai a. Nikum September pawh khan general amah thlak thei ber tura ngaih moe Myint Tun chu man thutin eiruk thubuaiah thiamloh chantirin dam chhung lung in tang tura tih a ni bawk.
Indona tualzawla a sipai tena chakna an chang lo zel chungin Min Aung Hlaing chuan official function la nei zelin a chetlak dan chu military commander ai mahin monarch chetin a che zawk tia sawi a ni bawk. Chu chu a confidence lutuk nge thil nihna dik tak a hrefiah lo zawk ni ang tih ni bawk mah se, tun hnai thla thum chhunga a sipaite hnungtawlh duai duai anga kalzel erawh a zo dawn lo tih a ni bawk. Myanmar sipaite chuan an thunun ram an hloh zel a, chutihlaiin ethnic armed group-te chu an lian zual tual tual thung a, an ram lak leh awpzui a zau viau tawh a ni.