January 1952 a ni a, Bombay khawpuia cheng nuai kua vel dawn te chuan khawvawt tak hnuaiah polling station ah India inthlanpui hmasa bera vote thlak turin an intlar a.
India thlasik na tak avangin khawvela inthlan lian ber chu khatihlai khan thawh 68 laia neih a ni a. Himachal Pradesh chu inthlang hmangsa berin kum 1951 kum tawp lamah a inthlang a ni.
Kum 2024-ah erawh heatwave thlen hun vang laiin India ram hmun tam berah Lok Sabha inthlan neih a ni dawn a, kum 1952 hnua inthlan hun awh rei ber a ni bawk. Indian Meteorological Department (IMD) te chuan tun hnai lawkah April leh June ah above-normal temperature in India a tuam dawn tiin heatwave awh rei zawk a thleng thei an ti a. April-June chu Lok Sabha inthlan vanglai ni dawnin mipui te kawtthler leh hmun hrang hrangah election rally leh campaign neia an chhuah vanglai tur a ni bawk.
Ni 44 zet awh inthlan kalpui chuan mipuite hriselna atan pawi a thlen thei tiin tun hnai lawkah National Disaster Management Authority (NDMA) te chuan Election Commission (EC) hnenah an thlen nghe nghe.
Kum nga chhung vel zet chu India Lok Sabha inthlan chu khawvawh lai, thli ro zawk tleh hun laia neih thin a ni a. Mahse, chu chu kum 2004 Lok Sabha inthlan khan a thlak danglam ta a ni.
Kum 2004 Lok Sabha inthlan
Inthlan hun chu Lok Sabha kal lai mek thiah hnuah EC remruat a neih thin a ni. Inthlan hmasak ber kha kum 1952 February ah neih zawh fel a ni a, kha kha a hnu zela inthlan hun bituk nana tehfunga hman a ni.
Inthlan hmasak ber atanga pasarihna thlengin Lok Sabha inthlan chu February leh March inkarah neih thin a ni a. February 1962 khan ni sarih chhungin zawh fel a ni a, March 1971 khan ni kua chhungin leh a rei lo ber chu January 1980 khan niin ni thum chhunga zawhfel a ni.
Mahse political crisis te Centre a coalition sorkar buai te avangin a hun a inthlak danglam zui ta fo va. A hmasa ber chu kum 1984 a Indira Gandhi thah a nih avangin khami kum December thla khan inthlan tihhma a ni a. Kum nga dan zel angin inthlan leh hun chu November 1989 tur a ni.
India in summer laia Lok Sabha inthlan a hmachhawn hmasak ber chu June thla laihawlah kum 1991 a V.P. Singh kaihhruai Janata Party sorkar a tluk khan niin Prime Minister Chandra Shekhar a Budget pass tum hlawhchham hnuah neih a ni a. A hnu leha inthlan pawh dan angin April 1996 ah neih a ni ta a ni.
Kum 1998 khan inthlan hun hma kum thumah United Front sorkar a tlukchhiat avangin inthlan neih a ni leh a. Politics a thil chiang lo avangin 13th General Election chu September 1999 khan neih leh a ni a, kha inthlan kha BJP kaihhruai NDA sorkar chhunga buaina in a hrin a ni.
Inthlan leh 14th Lok Sabha chu October 2004 tur a ni a, mahse, politics thli tleh avangin rorel lai ten an dinhmun thaa hria in Atal Bihari Vajpayee kaihhruai BJP te chu economy thang tha leh thenawm Pakistan te nena inremna awm thei dawna a lang chu remchang chuhin a hun hma in thlan duhin parliament thiah niin khami kum April ah inthlanna neih a ni ta a ni.
Khatih lai khan BJP ten State pathum inthlanah chakna an chang bawk a, economic reforms siamin, consumer spending a sanga monsoon a thaa khawkheng lakah a him bawk a. BJP te tlin ring lutuk chuan ‘India Shining’ campaign tiin an bei nasa hle. Opinion poll hrang hrangah pawh Vajpayee PM candidate a puang tu BJP te chuan chakna hneh takin an chang dawn tih a ni bawk.
14th Lok Sabha chu thawh liin ni 21 chungin April leh May ah neih a ni ta a ni. Shining Campaign chuan hlap let zawkin BJP te chu kum 1999 a seat 182 an lakah seat 138 chauh an la thei ta a. Kum 2004 inthlan kha nNDA policy duhlohna lantirna zawk a ni ta a ni. Guajrat leh Uttar Pradesh ah ‘divisive policy’ kalpuiin Godhra riot hnu lawka India Shining chuan lawm a hlawh lo a ni.
Inthlan tih hma kha Vajpayee khan a duh lo va, inthlan sawn hma a nih chuan an chak zo dawn lo tia atan laiin a Deputy Prime Minister L.K. Advani leh BJP president Venkaiah Naidu te chuan an nawr lui tia sawi a ni.
Kha mi kum inthlan kha khawlum lutuk hnuaia neih a nih avangin sawisel a hlawh hle bawk a. Khami kuma Delhi a temperature record sang ber chu 46 degree Celcius lai a ni bawk a. EC chuan States te chu voters te tui in tur te, tawm hulna tur te pe turin a hriattir hial a ni.
EC chuan inthlan hun hi exam schedules, religious festivals, public holidays, India regional climate hrang hrang te thlir chungin thutlukna a siam thin a. Kumin pawh hian election cycle chu June thla thlengin festival pahnih Holi, Baisakhi leh Tamil New Year (Puthandu) te hisapin thutlukna a siam ta a ni.
Tun hnai Lok Sabha inthlan pali chu heatwave thlen hunlai veka neih a ni a. Kum 2004 India kha kum 2024 India nen a in ang tawh lo, heatwave a nsa zual tawh a, a daih rei zual tawh bawk. IMD te chuan heatwave te chuan ni 10 atanga 20 thleng a awh thei tiin an sawi bawk. Nikum April khan Maharahstra ah rally neih laiin heatwave vangin mi 10 in nunna an chan a ni.
EC data a voting trends enpawhin kum 2004, 2009, 2014 leh 2019 summer election ah inthlan thawh hnuhnung lamah vote tla a chhe zel tih a langfiah bawk a.
April leh May ah heatwave thlen nasatna thin Rajasthan, Odisha leh Maharashtra te chuan inthlan an hmachhawn dawn a. Inthlan thawh sarihna June 1 a niehah Bihar, Himachal Pradesh, Jharkhand, Odisha, Punjab, Uttar Pradesh, West bengal leh Chandigarh te chuan inthlan an nei ve thung ang.
EC chuan polling booth tinah tui thianghlim in tur, tawm hulan tur leh oral rehydration salts (ORS) mamawh tawk chhawp vek turin a ti a. NDMA te pawhin television, radio leh social media te hmangin khawlum kaihhnawih natna awm thei te mipui an hrilh hre dawn bawk a.
Campaign te pawh chu dar 11 hma leh tlai lam dar 4 hnuah neih ni se cotton clothes te hak ni se tingpui leh coffee in tam loh ni se tih te chu tun inthlan atan pawha party thenkhat tena an hmalakna a ni tawh a ni.
Tun hma kha chuan nipui laia inthlan huaihawt chu ngaihtuah phak loha ngaih a ni a, tunah erawh politics ngelnghehlohna thin avangin duhthlan tur awm lovin a hun a inherah buatsaih a ni ta tawp zel a ni.