C.Vanlal Ruaia
9862569310
Lehkhabu – Ram Kalsiam Mahmuaka Chhakchhuak ziah hi kum 2023-a published; Copies 1000 chhut; Rs 250 man; Gilzom, Electric Veng, Aizawla chhut a ni a.
He lehkhabu hi |henkhatna, |henhnihna leh |henthumna tiin a bu pum a then a.
|henkhatnaah chuan Thuziak tha (article) ama ziak tam tak leh midang ziak rawn dah khawmin Seminar Proceeding published angin a rawn dah khawm a. Heng Thuziak tha ho (articles) hi thu bengvarthlak tak tak leh experience tha tak neite ziah a nihna hi chhiartu tana hlawk tak a ni bawk a. Heng a thuziak tha lak khawm hi a vai chuan kan sawi seng lovang. He mi zinga 13-na Bible History leh a bul lam concept of Bible History te hi a bengvarthlak em em a. Kumin Presbyterian Sunde sikul zir lai nen phei chuan a inlaichinin beng a tivar hle a ni.
Tin, Thuziak 14-na Zalenna hlutzia a rawn ziak hi chhiar a nuam hle a, Ram thuthlung – Constitution in a rawn sawi zalenna, intluktlanna, inunauna (Fraternity), chuta tanga Citizen te Welfare state-a inhlangkai tura danin a tum ram/goal, mithiam ten an suangtuahna ram ngei mai kha a rawn tilang a ni. Bible inchi hnihvela chhahin ‘a thuzawrh = Chatuan nunna” ang hian Constitution pawn Welfare State a zuar a; mahse Mihring Siam famkim lo zingah chuan welfare state chu khawvel hmartawp ramte lo chuan thlen a har a nih hi.
|henhnihnaah chuan ram leh hnam veina leh fuihna thuziak tha tak tak kan hmu thei a. Tin, Mizoram hun-tawn kal chhoh dan te pawh a rawn khawrh chhuak bawk a. Kan ram lo kal chhuah chhoh dan thuziak tha mithiam tak tak te ziak 10 lai a rawn seng lut leh a. A sawi zau (Interpret) bawk a. Kan politic kal chhoh dan mi thenkhat idealogy te nen a rawn tarlang a, a review rualin siam that ngai (suggestion) a rawn pe bawk a ni. Ram hruaitute mawh phurhna tih te phei hi chu democracy tha siam tur chuan hriat mak mawh a ni. Ram hruaitute mawhphurhna sanzia hriatna hian inthlan pawimawhzia a rawn entir bawk a; tih mai mai chi a nih lohzia a lang bawk.
|henthumnaah chuan Lehkhabu (Books) hun hrang hranga published tawh tha a tih a thlan chhuah te an ni a. Lehkhabu Review na leh Commend-na a ni ber. Tin, heng a sawi zaunaah hian a ziaktu chanchinah a ngaihsan zawngte a rawn tarchhuak (highlight) tel bawk a. Mi hlawhtling leh chhuanawm a tih te pawh a tih theih awm e.
Tin, a review zinga pawimawh ka tih pakhat chu Prof. J V Hluna ziah ‘Chakma Homeland’ leh ‘Theihtawp Chhuahin’ tih hi a ngaihthlak a nuamin Prof JV-a social life-a a contribution te a ni. Theihtawp chhuah tih bua Assam Rifles Laipui bo an han zawn chanchin te kha a ngaihnawm bawk a. Tin, ND Tewari-an Remna sign tirha Rajiv-a inhawn laia Mizoramin thil tih (Proposal submit) nachang kan hre lo hi “you have miss a golden chance” a lo ti a. Kan ti sual thin reng a lo ni. Kum 1986-87 MLA 30 kan nih laia MNF leh Congress an tangrual tlat a. India-in Mizoram State Bill a draft laia PC MLA 8 ten Chakma ADC thiah an rawt kha a tlang thei ta lo a ni. Chakma home land leh Remna bu ah hian a chipchiarin chhiar mai tur a ni.
Tin, Politician tha tak mai F Manghnuna chanchinah hian ram tan a thatzia leh a politics’ ethic thatzia kan hmu thei a. Page 157-ah hian amah F. Manghnuna sawi, ni khat chu class chhunga a awm laiin hlim takin a au chhuak ta vak mai a ni awm e. “Aw ka thlarau tho la, I sualna kalsan rawh” tih hla chu sa chungin kawngpuiah a phar kual a, he mi atang hian siam thar ka lo ni ta” a ti, tiin. Hemi atang hian chuan Manghnuna misual insual hrat tia miin an hriat zawng zawng chu hmuh tur leh hriat tur a awm tawh lo’ tih leh, phek 156 para hmasa ber tawp a, F. Manghnunan AC Ray Deputy Commissioner a beng’ tih R. Vanlawma sawi chu a inhmeh vak si lo. Lehkha zirlai class-ah a piangthar a, politics a luh hnu, Union territory dawna Pawi lakher Region area-ah Chakma ADC piantir an tum lai a. AC Ray-a Room-a inhnialna kha a ni a.
Lehkabu tha tak tak kan sawi sen loh te Rambuai Novel TC Zonunsanga; Fangfar by Rohmingthanga; Kristian leh Politics by David Vunga; Davida chanchin (translated ) by R.Lalrawna te an ni. Lei la chhiar mai rawh.
Tin, Remna: An interpretation of memorandum of settlement in Mizoram, Pages 304 a ni a. Kum 2021 publication, Frazer Media publication Print. Research methodology a ziah, Chapter 6-a zawh a ni. Appendix, Index, Illustration leh Bibliography dah a ni. Forward chu Prof. Jamkhongam Doungel-a ziah a ni a. Mizoram hun hmasa Lushai chanchin, Chin Lushai conference 1892 Calcutta leh Excluded Area hnuaia awm lai, mizo lal (Chieftainship) hun leh Kulikawn pa ho, Mizo lal rorelna ningte Lung in tan chanchin te, Mizo Union hun Lushai Superintendent nena innawk na, Indopui 2-na avanga Atlantic Charter (15 June, 1941) denchhena Union Jack hnuaia British sawrkar Mizo Lal te hnena a thutiam (pledge) te, Mizo ten an man phak lohzia, Mizoram a kal sual tak dan te. Mizo Union leh Mac Donald te intauh dan ngaihnawm tak. Chutah India ram atanga chhuah leh tumin 1966-ah zalenna a sual leh ta nge nge a. Thisen chhuahna leh Tuarna chi tin reng, Mizoramin Remna 1986-ah a ziak a, tuarna a nasat ang hua Remna thuthlung nepzia te; remna ziah puitu Rajiv Gandhi inhawn laia Special Committee-a Mizoramin eng rawtna mah a tih loh thu te, Jamchong Assam Chief secretary sawi Golden chance kan hlohzia te, Remna siamtu Rajiv Gandhi LTTE hel ten thah tura an phiarruk dan chanchin, India ram politics makzia te a ni.
Fam Lalzova, R K Lalhluna & R Lalrawna ziah a ni a. Lalzova hi Ni 2, Dec. 1924-ah Vanhne-ah a piang a, a lemziah thiam avangin Lunglei SDO Wiscott phei chuan a ko nghe nghe a ni. Hlau chunga a kal hnuah, “Lalzo enge i duh, lehkha zir leh i duh em? I duh duh ka pe ang che,” a ti a. Lalzova chuan ka nu leh pa ka rawn phawt ang’, a ti a. A lo let leh chuan, “Aw, lehkha zir leh ka duh e’ a ti a. A ngaihtuah sak a. Boys ME school ah class vi a zir ta a. Boys ME school atanga a zawh chuan Calcutta lamah zir zawm tur C.|huamluaia chuan a hruai thla a, E B Bross te hnenah a awm a. Mahse a lung a leng a, lehkha a zir thei lo. Hla a phuah a, a chang leh lem a ziak a, chu bakah Seat a hmuh mai bawk si loh avangin a nu leh pa pawh rawn chuang lovin a lo haw chho leh a. Mahse lemziak lamah chuan eizawnna khawpin a thiam thung.
Kaphleia (1910-1940) kut chhuak Memorial Trust-in an published hi Research paper lam sources leh contemporary; closed related/ book review atan te pawh a la tangkai dawn a.
Lalzuithanga 1916-1950); Biakliana (1918-1941); Nuchhungi 1914- 2002); C Khuma (1914-1990); Lalhmuaka (1915- 2002); Rev. Zairema (1917- 2008) ho pawh hian an hun lai (contemporary history) chu a rawn tar chhuak ngei ang.
Heng bakah hian ‘Pathian a awm em?’ Rinfela Zadeng ziah. ‘Ramhuai ngam loh Krista Pasaltha Thangbawnga’ Prof Chawngkhuma Chawngthu ziah. ‘Tuna kan ram dinhmun hi’ PC Lawmkunga ziah. ‘Theuneu’ Laldawngliana ziah. Heng hote pawh hi kan sawi hman tak loh chhiar atana tha tak tak an ni.
Mahmuaka Chhakchhuak hi Writer tangkai tak leh lehkha chhiar zau tak a ni a. Tunah hian a article tam tak leh tangkai tak tak chu YOUTUBE ah chhiar theihin a awm a ni.