Sangtea Khawlhring
Global Divorce rate 2025-in a tar lan danin khawvelah nupa inthenna rate chu 1.8 a ni a, nupa inthen tam berna ram chu Maldives niin nupa tuak sang khat zelah 5.52 an inthen. India ram hi khawvela nupa inthen tlemna ber a ni thung.
Khawvel puma nupa inthen dan chhuitu ka hmuh awm chhun Lovetoknow chuan eizawna hrang hrang zingah nupa inthen tam dan khawvel ram 48-ah mi 74,000 te ngaih dan a laknaah chuan, eizawnna chi hrang 20 te chu zir bing a ni a, lam mi (Choreography) zingah inthenna a tam ber a, 43.05% Message Therapies 38.22% sakhaw rawngbawltu 5.6% Military hna thawktu 3.7% (sawi vek lo mai ang) te an ni.
Sakhaw hrang hrang zinga nupa inthen dan pawh hetiang hi a ni – Protestant – 34% Muslim-33% Jewish – 30% Catholic- 28% Hindu – 12.4%
Times of India-in India rama nupa inthen dan a tarlanah chuan, Mizoram chu kan sang fal hle a, khawvela nupa inthen tamna rama pahnihna hauh mektu Kazakhstan aiin kan sang hret a 4.8% kan ni mek. Times magazine-in comment a pek dan chuan kum 35-45 inkarte zingah nupa inthen an tam ber a, Kristianna chuan nupa inthen thuah awmzia a nei teh vak lo niin a sawi.
Mizoramah Sorkar hriatpui hnuchham chawmna (Orphanages Home 13 a awm mek a, heng Home-ahte hian an enkawl zawh tawk tura an ngaih aia tam naupang an awm deuh vek a, Home naupang 90% chu an nu leh pa inthen vanga awm an ni. Chu aia thui deuh tarlan a chakawm viau na a, a chhiartute lamin ‘Thui’ an lo tih palh takin duh tawk i la.
He ti taka Mizo Kristian zingah nupa inthen kan tam a, kan society-in a tuar takah chuan mithiam ten nupa inkawp rem ni thei dan tur an sawite chu tawi têin han sawi i la :-
TITI DUN TAM: Kan eizawnna avangte, naupang buaipui avangte, khawtlang leh kohhrana kan inhman avangte leh chhan dang vangte pawhin nupa kan titi dun hman lo a ni thei. Mi hrang daih pawh kan inhmuh tama kan inkawm ngun chuan kan inngaina thin. Nupaa insiam tawh hnu phei chuan chhun lama kan hun hman dante, kan vei zawng thilte, kan lawmna leh kan rilru hahnate, kan hma thlir (future plan) kan neihte, fate enkawl dan tur leh an mizia sawi dun fote hi tih ngei ngei tur a ni a.
INZAH TAWN : Tun hma kan nu leh pate kha hming puma inkoh deuh fawk fawk ching, mahni nupui/pasalte kianga tawlh hrut hrut chu tlawma lak ching an ni thin a, kha zia kha chhawm zel a awl khawp mai, khang kha thil tha tak a lo ni lem lo. Nupa chu hawihhawm (polite) takin kan indawr tawn zawk tur a lo ni a, kan chenpui, kan chhungte leh thenawm khawvengte pawhin kan inngaihpawimawh dan leh kan inzah tawnzia chu hmu se, nupa inzah tawnna hian chhungkua a ti nghet thei.
MAHNI THU DUH: A tu zawk zawk pawhin kan thu neihna ni awma kan ngaihah mahni thu duh a awm thei.
Pa zawkin “Pa ber ka ni a, hei hi chu ka thu thu, Nu ber mah ni la mana ka lei i nih kha, naupang ho pawh ka fate in ni a, in ngaih dan rawn tur che u ka ni lo” a tih tlat emaw Nu ber pawhin a thu neihna ni awma a ngaihah eng kimah thu tawp siamtu nih tum tlat pawh a tha chuang lo. “Tui neia ka kan chuan ka kang a ni mai, a thaka ka siam chuan ka thak a ni mai” a tih fo chuan boruak chhia a chhuak vat a ni mai.
THIL IN|AWM: Chhungkaw dinhmun azirin nupa inkar nget siamtu a inang lo thei. Middle class chung lamah chuan sum leh pai/ro thilte hian nupaah hlet tha lo a siam duh viau. Kan hlawh zatte hi dik takin inhrilh i la, kan pawisa hman dante, kan saving neih zatte pawh dik takin inhrilh i la, a tu zawk zawk pawhin thil lei duh (tuak) kan lo nei a nih pawhin inngaihpawimawhsak i la, eng pawh lei i la inhrilh i la, ‘A va mawi em, i inhmeh ngawt ang’ te han in ti i la, a dawngtu tan a nuam ve a, chu chuan nupa a ti pumkhat thei.
CHHUNGTE INNGAIH PAWIMAWH SAK: Nupa innghirnghona awm fo thinna chu “I chhungte/Ka chhungte i chu ti bik” tih a ni fo. Nupa kan inneih hian keini chauh kan innei lova an chhungte kan nei tel tih theihnghilh loh a tha.
(a) I chhungten mamawh an rawn ngah bik.
(b) I chhungte an rawn zin ngun bik lutuk.
(c) I chhungte thil i lei sak nasa.
(d) I chhungte an rawn zinin chawhmeh i siam tui sak thei bik.
(e) Ka chhungte i be tha duh lo, i lo ngaihsak tha duh lo, tih ang chite hi awm lo se, kan kawppui chhungte chu an lo rethei zawk deuh a nih pawhin zah takin, hawihawm takin, an titite ngaihthlak sak i la, kan phak tawk chinah duhsak bawk i la chu chuan nupa a phuar nghet thei.
CHHUAHVAH DUN : Chhuah vah dun, han tih hian hmun hla taka zin dun emaw, dawr leh Restaurant changkang taka thil ei dun a kawk kher lova, kan chhungkaw dinhmun ang zia zela nupaa tei chhuah dun, chhungte tlawh, khawhar in kal, inkhawm tura kal rual, bazar dun, thingpui dawra thil han ei dunte pawh tih ve zeuh zeuh a tha.