Mahmuaka Chhakchhuak
LEHKHABU ZIAK RAWH
Lehkhabu pakhat pawh la ziak lo i ni ang, a nih loh pawhin lehkhabu lo ziak tawh thin i ni thei e, he kumtharah hian lehkhabu ziak ngei turin ka ngen duh che a ni.
Chetan Bhagat hi i hriat tawh ngei ka ring a, India khua leh tui tan chuan hriat loh rual a ni lo e tiin sawi ila a tawk rih mai awm e. He pa pui roh hian a lehkhabu pasarihna – Half Girlfriend tih bu a tihchhuah dawn, ala tihchhuah hma thla khat velah khan Flipkart chuan Times of India phek hma berah 2.4 crore sum thapin chah lawk theih a ni thu an chhuah a. An advertisement atana sum senral hmu chhuak turin Bhagat-a lehkhabu hi copy nuai nga an hralh ngei a ngai tih pawh an hre vek. Chu lehkhabu chu an vawikhat chhutah copy maktaduai khat an chhuttir a nih kha.
Ropui tak hi a ni ringawt
Chetan Bhagat hi chu nang leh kei atan hi chu khi-ah, khi-ah a ni ringawt a, el phak rual a ni lo. Nimahsela he kum 2026 lo thleng turah hian lehkhabu pakhat tal chu ziak ngei ngei ang hmiang.
Engtin nge lehkhabu chhutna man tur hi ni ang, Keimahin ka ziak thiam si loa tuin nge min ziah sak ang tih vel, a harsatna lam hi lo indelh behtir rih lo la, chu ai chuan a hlutna lam hi i thinlungah dah lian la, a tha lam zawk hi lo hmu lian zawk turin ka duh che a ni.
Ziah ngai tak, ziah ngei ngei tur pakhat chu nangma chanchin emaw, in chhungkaw chanchin kha ziah tur tul tak a niin, i tu leh fate tana Ro hlu tak tur a ni. Chumi tur chuan kum upat kher a ngai lo a, pension hnuah kher a ngai hek lo. Chanchin ropui neih pawh thil tul ber a ni chuang lo a, in chhungkaw tan, in chhungkaw pual liau liau atan lehkhabu hlu ber tur a ni dawn ni.
A tulnain a urthluk hi a awm a, vei taktea veia vei chhuah a awm bawk thin. Chutiang tak chuan kumthar lo thleng mai tur, kum 2026 atan hian lehkhabu pakhat tal buatsaih turin han vei phawt mai la, kawng zawh zel tur chu a awm chho ve zel mai a nia. Ziakmi fel tak tak an awm, Lehkhabu chhutna khawl tha tak tak nei an awm bawkin i kawng hruaitu tur mi fel tak tak an awm tih hi hrereng la, a hmasa ber atan i thinlung khan “Kum 2026-ah hian Lehkhabu pakhat tal chu ka buatsaih ang” tih hi vawng nghet hmasa phawt mai rawh.
I DINNA NGAIAH DING RENG SUH
Nokia CEO thusawi hnuhnung ber chu “We didn’t do anything wrong, but somehow, we lost,” tih hi a ni a, Mizo tawng chuan “Nokia hian tihsual engmah kan nei lo a, nimahsela engemaw hloh kan nei a ni” tih a ni.
Kan dinna ngaiah hian lungawi a thut veng veng hi a awl viau. I thianthate, i ngainat em em thinte ngei pawh khan i hriat loh laiin an lo hlat daih thei che a. Nangmahin tihsual engmah neiin inhre lo mahla emaw, an pawi sawi loin inhre mahla i thianthate nen ngei pawh in lo inhlat daih thei thin. A chhan lian tak pakhat chu nangmah khan inthian thatna i tihngheh tawk loh vang a ni thei a, chubakah in inthian thatna chu ngaia i neih vang a ni thei.
Inthian thatna emaw engemaw vanga inkungkaihna te hi Ui leh a neitu inkar anga inzawm reng tura ngaihna hi a dik lo a, khawvel dan a ni hek lo.
US President Richard Nixon leh a mi rin ber H.R. Haldeman inkara harsatna lo thlengah khan Nixon-a thiam lohna pakhat awm chu a thianpa chunga rinna a nghah kha ni loin a thianpa kha amaha rinna nghat turin an inzawmna a siam tha tawk lo kha a ni thei.
Nupa kar a ni emaw thian inkarah emaw thawhpuite nen kan inkarah hian rinawmna hi a pawimawh ber rualin inrinngamna tura inzawmna siam that reng a ngai thin. Ngaia neih a, bawp khawkherha thu veng veng hian reiloteah boruak tha lo a lo thlen mai theih thin avangin Nokia CEO chuan tihsual engmah an nei lo chungin Nokia chu an tlakchhiat phah ta si a!
He kumtharah hian circle hrang hranga i thawhpuite nen in inkarah boruak tha lo a awm lohna atan leh midangin boruak tha lo an lo thlen theih lohna turin in inzawmna tinghet lehzual a, inrinngamna in neih lehzual theihna turin nangmah ngeiin bul tan ang che.
Hotu i nih pawhin i hnuaia mite chu thupek hmangin hneh tum lo la, anmahni duhthlanna ngeia i laka an rinawm theihna turin rintlak i nihna lantir zawk ngei ang che.
I awmna hmunah awm reng loin i hmangaih hnenah chuan i hmangaihna lantir la, i ngainat hnenah pawh i ngainatna lantir ngei rawh. Chu chu nangmaha an nghehna tur hmanraw pawimawh tak a ni dawn si a.
CHIN tHAN tHA LO BANSAN RAWH
Mihring hian bansan tur, sim tur hi kan lo ngah duh viau mai. Meizial zuk, Sahdah hmuam leh Zu inte hi kan bansan tur langsar takte a ni a. Heng bakah hian mi fakna aia a chhe lama mi sawi chinte leh mi tihhmasawnna aia mi tihhnualna tur tawngkam kan hman awlsam thin em emte hi sim tur pawimawh takte zinga mi a ni bawk ang.
Mahatma Gandhi inthunun dante leh Vanapa inthunun dante kha zir tur a tam hle. Mahni mize tha lo sim leh bansan hi mi tinin kan harsat theuh a ni a, hnampui hote pawh hian an lo harsat ve vek tho mai. Barrack Obama pawh kha US President a nih hnu thleng khan meizial zuk ruk ala ching a, sim har a ti ngang ni tur a ni.
He kumtharah hian kawng khata hma kan sawn theihna atan kan chin than tha lo thil pakhat tal bansan/ sim turin tun atang hian inbuatsaihna nei ang hmiang. Tumna tak tak nena kan inbuatsaih chuan kan thei ngei ang.
Sawiseltu sawiselna aia a sawiseltu huat zawk tlatte, hmaichhana infak vak vakte leh thil tha lo ti tura infuih (pawrh) kan chinte hi bansan ngei ngei tur a ni. Chutih rual chuan hruaitu langsar tak mah ni ila Lincoln ang khan naupang thurawn pawh a that chuan kan zawm mai tur a ni.
Kum 40 pelh tawh hnua mahnia ngaihdan pawh nei ngam lo khawpa tute emaw thlekna lam lama thle mai mai mi kan nihna pawh hi kum thar lo thleng turah hi chuan bansan ngam a, mahni ngaihdan dinpui ngam nih a pawimawh hle….
I bansan leh sim tur chu nangmah khan i hre ngei ang, he kumthar lo thleng mai turah hian thil tha lo pakhat tal bansan turin inbuatsaih rawh le.
NI TIN HUN HMAN DAN ZIAK tHIN RAWH
Ni tin hun hman dan chhinchhiah hi Diary ziah tihna a ni maiin mi tam tak peih loh a ni. Pranab Mukherjee kha kum 34 a nihin Rajya Sabha MP a ni a, kum 1971 atang phei chuan Congress Ministry apiangin chanvo pawimawh tak tak a chelh ziah. External Affairs, Defence leh Finance Minister mai bakah President a nih chhung zawng pawh khan nitinin diary a ziak zel thei a. A fanuin chung a diary ziahte chu chhuahsak a tum a, a ni chuan a thih hnu atan rem alo tihsak a.
Thil a chhinchhiah theih em avangin “Walking Enclopaedia” tih hiala sawi a ni thin. Kum 2009 – 2012 chhungin Finance Minister a ni a, kum 1982 – 1984 chhungin he chanvo hi alo chelh tawh bawkin kum 2019-ah India civil mite hnena chawimawina sang ber pek thin ‘Bharat Ratna’ chu alo dawng tawh bawk. Kum 2012 – 2017 chhungin India President a ni a, West Bengal atanga hetiang dinhmun thleng thei hmasa ber a ni.
Kum thar hi hian mimal taka i hlawkpuina tur leh hma i sawn theihna turin diary ziah hi thil pawimawh tak pakhat a ni a, kawng tam takah a tangkaina a awm. Pu K. Lungruala, Mission veng, Aizawl-a awm hian ‘Dr. Silvera Chanchin’ alo buatsaih tawh a, tunah ‘Ramhlun kan Vanglai’ tih bu a buatsaih leh mek bawk a, hengte hi a diary vawn that atangin chipchiar taka a ziah theih phah a ni. Ramhlun kan vanglai buah phei hi chuan an sawm pawh ni hauh loa Chief Minister meuhin a ina chaw a rawn ei dante pawh a ziak a, thil chhinchhiah tlak tak tak chhiar tur a awm.
Keimah ngei pawh hian kum 1997 atang khan diary hi ziakin hun ka lo hmang tan tawh a, ka hun hman tawh dan chhui kir nan bera hmangin keima hun hman tawh dana hriat duh ka neihin diary hi ka keu thin.
I THEIH BAKAH CHUAN TUM NGAI SUH
William Shakespeare thawnthu ‘Macbeth’ hi thawnthu ngaihnawm tak a ni. Sipai General huaisen pahnih: Macbeth leh Bangquo chuan Scotland ram tan ral an do a, an hneh a, hmelmate chu an nuai chimit vek mai. An hlawhtlinna chu Scotland lal Duncan chuan zanriah kil meuha lawmpui a tum a, an zanriah kil zanah chuan a nupui thurawn angin Macbeth chuan Duncan chu a that a, amah chu Scotland lalah a insiam ta a.
A duhthusam ang ngei chuan Scotland ram lal a ni a, a nupui phei chu a hawi pir viau ngei ang le. Nimahsela, Macbeth chu a hlim hauh lo a, zanah a mu thei lo a, a khawnbawlte a ring zo hek lo. Thlamuanna a nei lo a, chaw lah a ei thei hek lo. A tawpah phei chuan a khawnbawl zawng zawngin an phatsanin an nupa chuan mualpho takin an thi zui bawk a!
Rapthlak tak a ni.
Kan theih chin kan chian a, kan theih bak, kan phu loha chan tha chan kan tumna hian harsatna min thlen fo thin. Mi kuta sahrang hmuh len hi a awl viau a, mahni dinhmun leh midang dinhmun kan khaikhinin lungawi har kan ti thin. Mi thawhrimna hre duh loin an hlawhtlinna kan hmu lian a, kan itsik a, rilru chhe tak tak kan neih phah bawk thin.
Hna thawk rawh, i theihnaah chuan thawkrim la, rim taka i thawh phawt chuan tute emaw hmangin chung lama mi khian a tanpui hrim hrim ang che.
Politics hi mi tlemte hamthatna tura mi tam tak buaina an tih thin hi tun hunah pawh a dikna hmuh tur a tam. thenkhatte chuan chu mahni tanghma ngai takin ram leh hnam tan rawngbawlna an lo nei tawh thin. Thuneihna hmangsual ram hruaitu pawh an lo awm zauh zauh tawh thin bawk a.
Dik tak leh fel tak atanga sum leh pai lakluh a nih loh chuan a luanralna hi alo tam duh viau thin bawk a. Thawhrimna atang ni loa hausakna hian rei a daih tak tak ngai hek lo. He kumtharah hian i vawn reng atana ka duh chu hausakna leh ropuina hi thawhrimna atanga neih hi a tlo ber a ni tih hi.
Nangmah inhrechiang la, i theihna hriain i theih bakah chûan tum ngai suh ang che. Mualphona leh zahnain a zui vat palh ang che.
LEHKHA CHHIAR UAR RAWH
Khawvel mifingte, Sumdawng hlawhtlingte leh Ram hruaitu thate hi lehkha chhiar uar mi an lo ni vek mai.
Abraham Lincoln khan an awmna bial, mel hnih biala lehkhabu awm zawng zawng chu a chhiar zo vek a. Barrack Obama pawhin kum khatah lehkhabu 40 aia tam a chhiar ziah thin. Warren Buffett pawh hian ni tinin lehkha phek 500 tal a chhiar ngei ngei thin a, JF. Kennedy pawh khan a chaw ei laite pawhin chanchinbu phek 7 hi a chhiar ziah thin. German Philosopher Karl Marx pawh khan a damchhung hun hmun thuma thena hmun hnih chu lehkha chhiar nan a hmang ngei ang an ti bawk.
Lehkha chhiar thatna hi chi hrang hrang sawi tur a awm ang a, hetiang hian tlemte han sawi ila:
# Mihring thluak hi Pathianin tha lutuk tak maia a siam a ni a, chutiang thluak tha tak chu hman loh erawh chuan engtihna mah a ni chuang lo. Lehkha chhiar hi thluak sawizawina tha tak a ni a, thluak hman rim nasat apiang a hriam thin. Albert Einstein chuan “Thiamna leh finna chu kan thil chhiar leh zir zawng zawng zinga la chambangte hi an ni” a ti.
# Social mediaa tawng thei tak takte leh mi rêl ching tak takte hi lehkha chhiar tlem an ni thin. Lehkha chhiar mi chuan sawi tur leh sawi loh tur an hria a, thil sawi mai mai an ching ve ngai lo.
# Lehkha chhiar mi chu mi puitlinga ngaih an ni thin. Mi puitling nihna hi kum upa vanga neih ngawt theih a ni lo a, lehkha thiam vanga hlawhchhuah theih leh Degree neih ropuia neih theih ngawt a ni ngai hek loa eng mi pawh nisela lehkha chhiar taimaa râwn tlakte hi mi puitling an lo ni zawk thin. College pawh chhuak lo mi puitling tak tak an awm a: Bill Gates, Steve Jobs, Oprah Winfrey, Sachin Tendulkar, JF. Laldailova te pawh hi College chhuak lo mi puitling an ni.
THIL TAM TAKAH BUAIPUI LOIN THIL PAKHAT CHAUH BUAIPUI RAWH
Pryanka Chopra hian “Kristian convent school-ah ka zir chhuak a, ka pa chu Islam sakhaw ringtu a ni a, Hindu chhungkuaah ka seilian a, Inan Temple kan nei a, ka tawngtai thin a, ka hre kawp vek mai” tiin a sakhaw rinna chu a sawi a. Eng ber chu nge a nun pui tur nia eng rinna ber chu nge a dam pui tur chu ni ang tih ngaihtuah ngai tak a ni awm e.
Hetianga rinna nghet tak nei lem loa sakhaw hrang hrang rin dan pawm hi kawng thenkhatah chuan a thatna lo awm bawk mahsela keini ngaihah chuan a ho viau thei. Rinna mumal lo tiin emaw Sakhaw tihbik nei lo tiin emaw a sawi theih mai ang.
Sakhuana thil lamah chauh niloin mihring mihrinnaah ngei pawh hian kawng zawh mumal nei loa nitin hunbi ngaia tho a, midang ang bawka tukthuan leh zanriah ei kim ve thlap thlap tho hi alo awm theih dawn khawp mai.
Mi hmuh danah chuan mi pangngai tak angin lang ve thin mah ila chhungril lamah phawrh leh chuan tur awm chuang loa nun tak nei lo leh kawng zawh
ber sawi tur awm si lo hian mi fel tak nih ringawt te pawh hi awl tak tur a ni.
Kum thar kan thleng ta. He kumtharah hian kawng zawh mumal nei loa la then kual mai mai, thli chhemna lam apianga thle mai mai ila nih chuan i kawng zawh tur thlang fel thei ngei turin ka duhsak a che.
Sorkar hna thawh hi Mizoram angah hi chuan hna duhawm tak a ni a, nimahsela hausakna a ni lem lo. Aizawl pa hausa tam takte hi sorkar hnathawk an lo ni vek lo a, mimala sumdawnna beitute an lo ni deuh fur hlawm.
Eng kawng pawh zawh dawn la, i hriat reng tur thil pahnihte chu hengte hi a ni a: Thawhrimna leh Rinawmna hi. He thil pahnih hi eng kawng pawh zawh dawn la i hriat reng tur a ni ang.
Tichuan, i kawng zawh tur pawh chu tidêmdûm loin pakhat chauh thlan tum la, i thlan tawh chu thlauh leh tawh ngai lo turin nghet takin vuan la. Vawn mai ni loin tuichilh ngei bawk ang che. JF. Laldailova’n ‘Thil reng reng kan atchilh chuan kan hlawhtling ngei ngei thin’ a tih angin i hlawhtlinpui ngei tur chu thlang fel ngei ang che.
THIL LO THLENGAH BUAI LOIN THIL THLENG AVANG CHUAN NANGMAH INSIAMREM TUM ZAWK RAWH
Google CEO Sundar Pichai hi a hming chu i hre viau mai thei e. Kum 1972 khan Madras-ah piangin IIT Kharagpur chhuak a ni. A thusawi pakhat chu hei hi a ni: “Restaurant-ah hian nula pakhat kawrah Chukchu a rawn vak zawt zawt a, chu nula chu a rak chûl a. A beng perin nula pakhat dang kawrah chuan a vak leh zawt zawt a. Chu nula pawh chu a rak leh chûl a.
Chu nula pawh chuan Chukchu chu a beng per lehin waiter kawrah chuan a vak leh zawt zawt a, waiter erawh chuan rak chûl loin ngawi rengin alo man thung a. Tichuan, a kawr atangin Chukchu chu a paih ta a.
Chukchu pakhat vangin nula pahnih chu an rak chûl a, tu thiam loh nge ni ang? Chukchu nge nulate zawk chu. Eng vangin nge waiter chu a buai ve si loh?
Traffic jamah i tang a, traffic jam vangin i buai nge i inthunun theih loh vangin i buai zawk. Ka nun tibuaitu chu harsatna ni loin harsatna lo thlena ka hmachhawn dan dik lo zawk chu a ni. Kan nuna engkim hi a dik avanga hlim kan ni lo a, kan nuna engkim kan thlir dan zawk hi dik sela kan hlim mai alo ni” a tih hi keini pawhin kan hriatreng atan a tha.
He kum tharah hian i mimal nun kha a ngai rengin nge i hman dawn a, hmasawn turin i inbuatsaih zawk dawn tih ngun takin ngaihtuah la, hmasawn i tum a nih chu he thu hi theihnghilh ngai suh ang che: I thil tawn apiang chu dawnsawn dan thiam tum la, harsatna lo thleng pawh ni sela inhnehtir tum ngai suh ang che tih hi.
Mimal nun, nupa nun, chhungkua leh khawtlang mai bakah sorkar kalphung zawng zawngah hian kan duhthusamin thil a thleng vek dawn lo a, kan beisei angin thil tha hlir a thleng dawn hek lo. Chung zawng zawngah chuan vui leh sawisel hleihtheih loh te pawh a awm ang a, sawiselin awmzia a awm loh hunte pawh a awm ang. Lo thinrimin lo inseh ruh teuh suh ang che.
In thenawmte in a kang hluah a, emaw Lirthei chesual i hmu emaw a nihin rak hlut ai chuan engtia hmalak nge tha ber ang tia ngaihtuahna fim hmang turin inbuatsaih la. In kang a awm chuan Fire & Emergency Service Department phone vat nge mahnia tuia lo phuh tha zawk ang tihte ngaihtuahna nei thei turin chi ai loh hram tum ang che.
Thihna ngei pawh thil pawi tak a ni. Chutih rualin thihna avangin kan lo buai em em a, nungchang hloh khawp emaw chhia leh tha hre lo hiala lo awm chu a dik hauh lo ang. In chhungkuaah thihna alo thleng a nih pawhin eng nge tih hmasak tur ni ang, pindan bang thiah, chhungte hrilh nge thil dang tih hmasak turte chu ngaihtuah thei turin fim taka awm kan tum hram a tha.
MIDANG NGAIHDANIN NUNG LO LA, NANGMA’N NGAIHDAN NGHET TAK I NEIH CHU NUNPUI ZAWK RAWH
Khawvel film sum senso tamna ber tia sawi thin James Bond film-a changtu pa Daniel Craig chuan James Bond film-a chan leh ai chuan American TV series Piurify-a chan a thlan zawk thu sawiin James Bond film-a chan leh ai chuan kut tan pawh ka thlang zawk a ti mauh mai!
Keini lo ngaihdanah chuan James Bond film-a changtupa nih chu thil ropui tak leh mipa tana thil chakawm tak turah kan lo ngai thin a nih laia a changtupa ber Daniel Craig chuan chutianga chan leh ai chuan kut tan ka thlang zawk a ti mai chu a tawng uchuak nge a rilru tak tak a sawi zawk tih hre kilkel lo mah ila a mak hle mai. A chhan hriat a chakawm a, kan bangbo hle a ni.
Midang ngaihdan tur thlir lutuk vanga thawmhnaw lei teuh teuhte, midang ngaihdan tur nia rin avanga lemchan thiam riaute hi alo theih dawn viau thin. Chungte chuan kan ze tak tak a hliah thin avangin kan ze lem chu ze tak emaw kan tih phah a, hun a rei hnua ze tak hriatin mak kan ti leh thin si a!
Kristian kan nihna atangin leh Mizo kan nihna atanga thlir pawhin ze tak lantir hi kan tih ngei ngei tur a ni a, lemchan chuan belhchian a dawl ngai lo tih hi kan theihnghilh loh atan pawh a tha.
He kum tharah hian i ze dik takin nung la, lemchangin nun hmang ngai suh ang che.
NIHNA LEH CHANVO AIIN HRIATRENGNA |HA A HLU ZAWK
Boris Yeltsin (1931-2007), President of Russian Soviet Socialist Republic chuan Dec. 31, 1999-ah khan “Russia hian kum sangbi thar a lut dawn a, politician thar, hmel thar, hriatna thar leh chakna thar a nei dawn a. Chu hun thar lo thleng tur atan chuan mi chak zawkte’n ram hruaina hna an thawh theihna turin hruaitu a nihna chu a chawlhsan thu a puang a.
Hetiang bawk hian David William Donald Cameron, British Prime Minister pawh pawh chuan kum 2016-ah mipui ngaihdan a lak avangin Prime Minister dinhmun atangin alo chawl tawh a. Amah lah chuan a nupui bulah ‘Mipuite duh dan hi zah leh pawisak a ngai, October thlaa Conservative Party Conference hma-in ka kiang ang’ tiin a sawi mai a. Chuti chuan May 11, 2010 atanga Prime Minister thutthleng a luah chu July 13, 2016-ah chuan alo thawhsan ta a ni.
Ram hruaina hna hi hna sang leh zahawm tak a nih rualin mi tam takte chuan an lo mualpho phah tawh bawk a. Hruaitu hna hi zuam ngawt chi a ni lo a, inzir chawp chunga ram hruaina chi lah a ni hek lo. Veina leh inpekna tak tak nena intukluhna chi zawk a ni.
He kumtharah hian eng dinhmun zahawm, sang leh ropui nge i chelh, i dinhmun chu mualpho hlau tak chungin i chelh hram hram nge phur leh tha tho takin i chelh. Mualpho hlau tak chunga i chelh a, tute emaw mitmei veng tak chunga chelh i nih chuan i mualpho tak tak hmain chawl zawk mai rawh – I hahdam zawk ngei ang.
Hmunphiah hna emaw Computer operator hna emaw Board Chairman emaw i nih a, i hna chelha i tui lo emaw, hlawh lakna atan mai maia thawk i nih chuan bang vat zawk rawh. Nangmah chu hmasawnna ni loin ei hektu i ni thei. Hna zahawm tak hi a thawktu zawk inthlahdahna avangin zahawm tak a nih loh phah thei tih hi kan rama hun rei tawh tak atanga kan lo kalphung (Nghet?) a ni tawh thin.
Nihna leh chanvo chu nangmah nekcheptu che nge nangmaha nangmah lantir theihna tur tih ngun takin ngaihtuah la, phuartu nia i hriat zawk chuan bawm tawta tang reng loin i thla pharh la thlawk chhuak zawk mai rawh. Chutah chuan hriatrengna tha i nei thei zawk ngei ang.