MNF POLITIK LIVIR PART – 2 (Ka Tawnhriat chu!)

F. Lalremsiama
Chaltlang
8415994340

l Vawkreka fate an thau bing zung tih ang mai, India North East thumak (Enigma) chu! Sawithiam tawk harsa mahse Mizo takin, Mizo ka ni miau a ka sawi leh bawl bawl ang, Mizo chhiar atana ziak ka ni alawm.
l Vawkreka chu tunge? Ele, Assam ram leh India rama Thuneitute. A fate, Vohbik thau bikte chu tute nge? I hre loa maw? I mawl mai e a! Phai vaiho leh AZ Phizo-a Naga te maw le! Shillong tlang atangin a lang chiang zual asin. Tribal Scholarship Tlangmi dang zawng zawng aia hmu tam bik daih Naga Zirlaite kha. Politik tih leh Shilu Ao-a ho, NHTA (State) 1960 daih tawha an pek Naga hote bawk kha. India do ngar ngar chunga chhawrtu nasa bertu ni leh bawk si!!
l Mak dang Shillong-ah bawk, chhum zingah, 1971-ah Meghalaya a piang! Thaibawih hnam, Khasi – Jaintia leh Garo, hmeichhia rokhawmtu nia chhungkua leh Hnama an lalna ramah chuan, Silaimu pakhat takngial pawh hmetpuak loin State zuk nei thei a le!! Hlado nei hlei loin, Shillong tlangah kum 16 zeta hmasain State Tlangtlir! Garrison Ground-ah 1971-ah. Kei (SP overall charge hnuaiah) Garrison Ground pumpui leh a vel kualchhuakin, VIP Rostrum te nen venghimtuah ka awm a. Hemi kum tawp hma hian Mizo District SP-in Aizawl-ah ka chhuak. Nuthaiho (Petticoat Private Sorkar Ltd.) parchhuang ta mai chu kalsantira duhsak ka ni hlauh asin le!!
l A makzaual huatthlala zual ka hrilh leh zel dawn che hi. Hnam tlem te te, ram chhengchhe zawk daiha Zetkawltuk nen kan innih rual zel Union Territory-ah leh State puitlingah. Zah tak a-hnekin kan la lawm ta zaw mah mah a. UT leh State man kan pek intamhleih nasatzia hre lo ang hrim in! Hnam huaisen Mizo kan ni (Kan inti a ni mai lo, kan huaisen tak tak). Zawhte thi awrhtir ngam Zalenna Puangtu (Signatories) zat chiah ka hre ve lo. Ka hriat chian engemaw zatin min la dampui. An hnuaiah Hnam Sipaia inchhal, “India Sipai chala chilhnawm ngam” an nei teuh bawk. Hruaitute Hisap a fuh lo, a tlahlang kalsual pawh a tam. Hnam rilru erawh a nung thar a, a zual zel tho tho.
l State pangngai ang deuh lek tho nei turin kan tuar nasa lutuk. A chhan lian ber pawh Vawkreka tho!! Kan thi tam lutuk. In leh lo kan chan nasa lutuk. India sipaiin Hnam huaisen leh rinawm kan nih an hre fuh thei lo. Min tih-retheiha min tih mualphoa kawng tinrenga min tlawmtir an tum. Pawngsual pawh an hmanraw lar tak a nih kha! Hel tum hauh lo |halai leh Patling an underground teuh. Pawisawilo an sawisak hlum fo avangin.
l North – East Maknaah kan awm ngei, mahse kan danglam bik – Siamtu remruat, kan special!! Look East, Act East – (Asian Highway, hman hmana sial hmasak, ka zawh belul hman – Dibugarh-Tinsukia_Sadiya). “Seven Sister States” in ramri kual diat, Foreign ramri nei deuh vek bawk si. Geography a ramhlawm tlangkhat, climate angkhat, mihring cheng hnam hrang te te, |awng leh nunphung inpersan deuh nuaih vek kara Zofate |awng pakhat tlanglawn nei thei leh Zekhat (Homogenous), Foreign ramri lehlam mite nena inzawm, inneih pawlh leh in unau tawn kan ni. “Divide and Rule” policy vang ni hranpa lo pawha darhsarh, in awmpawlh nuaih bawk si North-East hi enkawl thiam pawh a awlai lo. Kan inrawlh a ngai. Strategic dinhmun ngaihtuah pawhin Central Sorkar tupawhin min ngaihsak leh duhsak tulzia hre tawh rawh se. Tuman tisual leh tawh suh se!!
l Ka khat ûl. Chawlhna tuikamah Thawklak ka ngai tlat. Part 1 aia hla fe, “Pu Telela leh a thian tlemte, Kulikawn Arsi Eng” hote ka thlir a. Indopui II leh Mizo hmangaihnaa Chhantu, Bawrhsap AR Mc Donald makzia vel chuan ka inchhemdai thei hret. Pu R.Vanlawma hnena kum 1946-a Mizo Union, Political Party din phalsaktu, Mizo High School (Ka Alma Mater) din phalsaktu bawk, a zinkual naa Mizo phurrit, nghawngkawl leh Hnama, anih ang anga phurhchhawk thintu, Lal inluling lutuk bantu, sipai mizote ranvulh man loa eiralsak ching laka chhantu, intin, thlatin cheng khat Note thar diai semtu: “Ropuiliana ka hmu!!”
l North-East Enigma leh Paradox laia ding Assam ram Vawkreka pawh hmer telin Assam ram kehdarh (Disintegration) Politik boruak lumlet kaihtawi ziak a tul leh thut, tihfiah nan. Assamese State Language, Language riots-in Assam a bual-Bengali=Addl. State Language- a kaihlai zela Tlangram a kangkai. Home Minister Lal Bahadur Shastri-a “Three-Language Formula” tha hluan in buai a thelh rem zo lo. Congress NEPA leh BJP NEPA ngei pawh an innghahna bulpui a nih zel hi tun thlengin, a that vei nen!!
l Enge lo chhuak? Hill State Movement. Mizo UMFO a EITU. Chinese Aggression karah, Tura Conference chu kan Mizo Union-in a boycott. Ti dikin an lang!! Mizo State Demand a piang zui. Hill State Demand laia Chairman (President) Pu HK Bawihchhuaka zahawm taka kiangin midang hruai atan a inhnukdawk. Zonunmawi ka hmu ka ti thin!
l Scottish Pattern te, Pataskar Commission report te tuman an pawm lo. MNF pawh a piang tawha Prime Minister ngei sawipuina (Negotiation) neihpui an duh. Titi-ah chuan Protectorate (Bhutan te, Sikkim angte Status)-a sirtluk pawh huam mai thei nia sawi a awm. India Independent lai 1947 atanga kum sawm(10) hnua Indian Union-a awm telve zel leh chhuahsan duh chuan chhuahsan theih tih niin, Pu Khawtinkhuma te, Pu Saprawnga te mizo mipui aiawh intiin an intulut tia sawi a awm naa Ziaka dah lehkha engmah hmuh tur khawiahmah a awm lo niin a lang. Mc Donald sap zawrh Crown Colony te lah hun leh niin a liampui.
l MNF leh Mizoram boruak-ah cheng turin kan thopazuan tulin min nang, kalna kawng dang a awm lo. Khawvel lehkhabu ropui ber Holy Bible-a inziak “Keini zawng kan thil hmuh leh hriatte hi sawi loin kan awm thei lo” tia Lei Lal Roreltute hmaa sawitu, Peter-a chhete talin, leiram thil sawia dungthul ka thlang ta mai! Bible leh Petera kan sawi tak azarah, 1977-a ka CRP tur thlah nan ka nupuiin Holy Bible min kentir a. Sam 91 hi innghahna atan leh thlamuanpuina atan chhiar thin turin min chah a. Ka chhiar ngun thin, ka vawngfai vek(by-heart) a ni ta ber. He Sam 91 pumpui hi tun thlengin, en loin ka sawi thei vek. Lo en ve teh.
l Kan sawitur hi Mak inthuah inzui zut zut a ni pek. Mizo mipui leh pa vengva tawk, “Kei inti rual” Civil Servants thankin (Pension te), Mizo mihlun leh neinung, khawtlang nu leh pa nih tling tam takin MNF an hawi ta duak ang maia lanchhuah tir lai velte kha a ni dawn.
l Hriat tha te, sawihmaih phal loh ka nei leh tlat. Mi 3 chanchin dangdai! Pu Lalduhoma, Pu Lalsawta. Hna thatak thawk mek, Congress-in an Party-a an sawm chhuah 2 leh kei MPSC atanga MNF sawmchhuah. Kum 1990 chhoa MNF POLITIK LIVIR-a vir lut awmho ta mauh te chu!
l Keini pathum zingah ka upa ber naa ka virlut tlai bera ka mawl bera ka kawng a ding ngil bera ka thleng tawi ber. Pu Lalsawta “Zoram Khawvar nghaktu bulpui” leh Pu Lalduhoma te hi tunge virlut hmasa ka hre phak lo. Pu Sawta Politik kawng hi a kual nual ve naa Pu Duha kawng ang em em a kual kikawi rei a ni ve lo. Mizorama Cabinet Minister Term 2, Kum 10 ni phak, Mizoram Congress Party (MPCC) President pawh ni phak a ni. Pu Lalduhoma zet chu, a ropui hmaa a tluang pur pur, Lok Sabha MP, MPCC President nih nena chelhkawp hial khan, a lo tihluatah, Mizoram tana Remna leh Muanna a virpilh vang nge, Siamtu remruat a pil thuai a, a reh titih vang vang, mahse beidawng loin a kual zela a MLA a, a Chief Minister ta ruau mai. A chhuanawm takzet, i lawmpui zel rih theuh ang u!! Hei hi kan Politik!
l Kum zabi 21-naa Global Village mi nih inhre chungin kan chenna i ti zim sinsen lo teh ang. Khatia MNF Party boruak a that viau lai, Party dangte aia mipui beiseina innghahna ni reng chung si a 1993 MLA inthlanna Seat 14 chauh kan chang hram mah a lungawithlak loh nen, chhim MLA panga(5) lai Congress Party-ah thlengtlawr zuanin an chhuah leh phei kha chuan Hruaitute duhkhawp lohna in MNF Party a nuai buai chho ta a ni. Mak ang reng, vanneihthlak tak chu beiseina a nghing chhe lo. Tumah kan zam chuang lo. Aizawl khawpui aiawh seat 3-ah, Chief Secretary hlui Pu Lalkhama IAS(Retd) hoin, Pu Lalsawta MCS Officer hlui leh kei IPS(Retd) thlan tlin kan ni a, min thlamuanpui ve tlat zuk nia! Pu Lalduhoma a tling ve lo tlat.
l Kan mawh kan hai bik lo. Assembly House chhung Zalenna, chin lem nei loah khan kan lantir. Kan chiauhiar, kan hram ring. Sorkar an che tawp si, nuamtawl bawk si, hleihnei tak maiin ro an rel a, term tawp rak thlengin beih an nuam em em. Ruling tantu uchuak deuhten, “Ui ke tang rak, Nu Tingbo an” min ti mawh hek lo. Keini lahin MDC chhuanawm, Pu Kaibuaia thawm thatzia sawi nan “Hukthlawnloa” Sakei huai hminglem kha hlawhchhuah ve kan lo tum ve phet bawk si. House inkhawm TV Live-a tihchhuah kha kan hlawkpui khawp mai. |halai zingah leh Pa valai, nu valai min lo hmu duh (Star) ve kan nei nual. Pu Lalsawta leh Pu Hminga (Pu Hawla keuh dawm in hrithla) pawhin an thawhhlawk lehzual. Sorkar Deptt. diklohna nekchepin thudik felfai nen (insider information hmangin) min chawmtha bawk si. Dehkhirh ve tak chu kan ni.
l Contemporary Politics, evolutionary Politics, Competitive Politics kan sawi a nih hi. Vuivai Phunnawi kheuhbeuh thusawi kan ni duh lo, a theih loh hulhual! Mizo Integrity (Hnukkhawih)-ah kan luhpui dawn che u hi. Geo-Politics kan thleng rih lo ang. Tactical, methodical Game leh Materialist Economic Politician thlemnaa bumluh kan ni hauh lo tur a ni ang. Sialsuk Hlaphuahthiam, Pu Laltanpuia Hla in, “Lungrualna hi Ram leh Hnamtan, Himna Kulhpui ber a lo ni e” a tih hi i vuan nghet sauh sauh ang u aw.
l En rawh, chhum zing karah kei chuan fiah takin ka hmu. Kan chhoh en ngailoh, Naga, Khasi, Garo, Arunachal Kaltuk leh Bodo (Plains Tribal) te lam pawhin min lehpel thui lutuk tawh: Governor an ni sup sup, Central Minister lian leh pawimawh an nihtir thliah thluah.
l Upain Leiba leh Saihlum a nget thei lo an ti. Central Civil Service-ah Mizo kan han (NIL) rei ta lua. “Vawkreka BA rulh a hun lutuk tawh!” Tharum (Violence) nena thin chi a ni hauh lo, BJP-NDA-NEDA ah luha hlawhchhuah tur a ni hlek lo! Hnamdang hausate, miliante thil ti thei te nupuia kan hmeichhiate phalrai ka phal lo. A tenawm, a zahthlak lutuk! Chanchinbua rawn zuartu kha ngawi chipcham hmak rawh se!!
l Lengpui Airport/IAF pek thu chingchivet-ah ka rilru a chingchivet – Part 3-ah aw- Pathian zarah?

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More