PU M. LALMANZUALA HI – Vanlalruata Sailo

Pu Manzuala hi han tlangzarh ve leh hrim hrim tula ka hriat avangin, a chanchin tlem leh Mizo mipuiten a thu leh hlaah te hian eng nge hlawkna kan neih tawh tih te leh, a phu tawkin ngaih pawimawhna (recognition) kan pe ve em tih lam tlem han sawi ila.
Mizote zingah chuan chanchin ngah pawl tak a ni a. Politics, Sawrkar, Kohhran, Tlawmngai Pawl, Khawtlang Nun leh Sport lam thilte thlenga ngaihdan neia sawia ziak fo thin a ni. A bik takin kan pi leh pute nun dan mawi sawi tam leh nunpui tum tlattu a ni. A autobiohraphy, a thu ziak leh a sawi atanga langsar zual deuh deuh te, a mah biang biakna atanga a thu sawi thenkhat te nen ka’n tlangzarh ve ang e.
1. Naupang a nih lai atanga chanchinbu chhiar ziah thin a ni a. Tlangval lai atanga ni tin Radio leh Tv ngaithla-a en ziah thin a ni a. Library-a lehkhabu chhiar tlak ni-a a ngaih chin chhiar deuh vek thin a nih bakah Bombay atanga lehkhabu chaha hralh chhawng thin a ni. A tih chhan chu a lehkhabu chah thlen apiang a chhiar theih thin vang a ni.
2. Tun hma kum 30 vel atang khan chanchinbu hrang hrangah hun rei tak chhung chu a article chawlhkar khatah vawi khat tal chu an chhuah ziah thin a. Radio leh TV-ah a thusawi a chhuak zing viau thin bawk a. Seminar-ah vawi tam tak Resource Person-ah a tang tawh thin. Social Media-a ngaihdan ti chhuak zing ber pawl a niin, ama Youtube channel-ah hian video 200 dawn lai a dah tawh a. Video pakhat siam nan hian Rs. 4000/- lai a senna a tam bawk.
3. Lehkhabu sawm(10) chuang zet a ziak tawh a. Mi dang lehkhabu ziah tlangzarhtu-ah a tang thin bawk. Hetiang mi ni chung si hian kan khawtlang/society-ah hian ngaihpawimawhna/recognition kan pe ngai lo hi eng nge a chhan ni ang tih ngaihtuah chungin heng point hrang hrang hi lo ngaihtuah zawm ila..
* He tiang mi a ni chung hian Mizoram Academy of Letters, Mizoram Writers’ Association-ah te tun thlengin member a la ni lo. Member ni tura sawm an awm loh vang a ni ang. Mizo Language Development Board din chungchang sawihona-a mithiam 40 vel rual sawm khawm zingah a tel ve ngai lo va. Mizo Language Development Board din a nih hnu-ah pawh sawihona-a sawm a ni ngai lo. All India Radio-in an kum 90/60 tlin ropui taka an lawm tum pawh khan sawm a ni ve lo.
• Pachhunga University College-a zirlai hmasa ber pawl niin, College Magazine Editor hmasa ber a ni a. He College atanga IAS ni hmasa ber, Chief Secretary ni hmasa ber a ni bawk a. PUC hian tun thlengin an hun pawimawh hmannaah an la sawm ngai lo a ni.
* St. Paul’s School, kum 1953-a Bro. Godfrey-an a hawn khan admit hmasak ber a ni a. Pawl 4 atanga pawl 10 thlenga terminal exam thlenga pakhatna ni tluan chhuak a ni a. St. Paul’s School chhuaka IAS ni hmasa ber, Chief Secretary ni hmasa ber a ni bawk a. St. Paul’s School-in hun pawimawh an hmanah vawi khat mah sawm a la ni lo bawk. Hei hi a chhan ber ni-a a hriat chu, tuna a enkawltu Monfort Brothers te hian St. Paul’s School hi kum 1975-a anmahniina an din ni-a an sawi a, an ziak vang niin a hria. An zinga a va tel ve chuan St. Paul’s School chanchin dik tak a sawi a, an mualpho an hlauh vang niin a ring.
* Kan Politician te hi, an tih tur dik tak Ram leh Hnam tana thawk lo va, mahni leh mahni party tana thawk deuh vek; ram hmasawn nana pawisa a hmanna tura hmang mang lova, a tam ber a hman lohna tura an hman avanga India rama state pachhe ber kan ni a. Chu vanga Central Sawrkar-in a ngaihnêp ber kan ni. Ram leh hnam tana pawimawh ber Ei leh Bara leh a tel lova kan awm theih loh thilte-a Intodelha min awmtir hi an tih tur pawimawh ber a ni. He tianga ti tura Chief Minister/Minister, Party President te Open Letter a thawn thin chung pawha engmah an ti duh lo hi, mak a tiin ram leh hnam tana pawi nasa tak sawitu-ah a ngai a ni.
Party pakhatin Deputy Chief Minister ni a, a hnu-a Chief Minister nizui tura an sawmna pawh, pawma a zawm hnu-ah Ram leh Hnam tana thawk lova, Mahni leh Party tan maia thawk an ni tih a hriat atang leh Hruaitu ni tur chuan Dawt sawi huna dawt sawi, Lemchan huna lem chan, Vote lei huna vote lei a tul tih a hriat atang chuan a chhuahsan ta mai a ni. Ani chuan Nihna hi ram leh hnam tana thil tih nan a duh a, Nihna hrim hrim chu engah mah a ngai lo a ni.
* Kan kohhrante chu Lal Isua zirtirna pawimawhte min kaihhruai nana hmang lo va, kan nuam tihzawng Zai, Lam, Thusawi, vanram kai nana an ngaih pawimawh ber Biak In Inkhawm program-a an hmang daih mai te hi dik lo a ti a. Natna tihbaiawm pui puiina a bawm nasat ber kan nih te hi an mi kaihhruai dan dik loh vang a ni tiin kohhran hruaitute pawh Pathian thu chu a nuna kan nunpui nana min kaihruai turin Open letter te pawh a thawn tawh thin a ni. An tih dan an thlak duh miah lohna chhan chu, hetiang kalphung hian thawhlawm a titam a; chu chu intihropui, intih thuneih nana an hman theih vang chauh ni-ah a ngai a ni.
•‘Allergy’ chi hrang hrang, kum 7 vel a neih hnu-ah, kum 1978 khan ‘asthma attack’ a nei a. Hetiang atana yoga exercise ni tin minute 15 vel a tihin ni 10 hnu-ah a dam a. Tun thleng hian tawng thu chhe lo, vanneihthlak takin asthma leh thawhah pangngai pawh a nei ngai tawh lo.
* Kum 1986 khan a tlangval laia thingtuai rit lutuk a put avanga a kawngna benvawn(chronic), Lungleia a zinna Circuit House room-ah a rawn chhuak a. Che thei miah lovin a awm a. Helicopter-in Aizawlah an phur hawng a. Yoga exercise ni tin minute 15 vel bawk a tihin a ni riat ni-ah a dam a; kawng nâ a nei ngai tawh lo.
* Computer a hman tam luatna lamah ‘slipped disc’ a nei a. Chu pawh chu chawlhkar khat vel, yoga exercise ni tin minute 10 vel bawk a tihin a dam phah tawh bawk a ni.
* Kum 2006 khan ‘cervical spondylosis’ a nei a. Doctor-ten ‘major operation’ nei ngei tura an tih chu, a Yoga teacher, Vijoyalaxmi Hota-in yoga exercise ti tura a tih anga ni tin darkar khat leh a chanve, chawlhkar thum a tih hnu-ah a dampui bawk.
* Pile(taina) hi, ‘Vajrasana pose’ -a thutin a dam ngei ngei a. Chaw ei khama hetianga thut hi chaw paitawih(digest) nana tangkai tak a ni.
Sinusitis hi hnâr kawrawnga bawlhhlawh awmin a siam a ni a. Tui lum pip pep, al lip lepa thuahin a dam mai bawk.
* Swami Satyananda Saraswati din, Bihar School of Yoga, Munger te, Institute of Naturopathy and Yogic Sciences, Jindalnagar, Bangalore-ah te a zu châmchilh thin tawh a. Yoga Swami te chah chhuakin a inah leh sikul thenkhatah te Yoga Class a buatsaih tawh thin bawk a ni.
MAHSE…
He ti khawpa Yoga tuipuia, tangkaipuia, tawnhriat ngah hi, Ayush hotute hi chuan an hmelhriat loh a ni ang, International Day of Yoga leh an thil tih hun dangah pawh an sawm ve ngai lo a ni.
* Chhiat ni that ni te pawh hi, thinlung taka inuia intuarpui thei leh thinlung taka inlawmpui thei chin chiah kalna turah a ngai a. Chapo vanga, Tam chu ropuinaa ngaia a tam thei ang ber kan inkokhawm ringawt thin hi chu lemchanna-ah a ngai hmiah mai a ni.
* Heng thute hi lehkhabu, chanchinbu, social media, youtube te thlenga a auchhuahpui vek tawh te an ni a. Dik a tihte hi dik lo ti a, dik lo a tihte hi dik ti kan awm hriat a nih si lohva, a ngaihdan tawmpuia tihdan dik leh tha zawk neih tum kan awm si lo hi mak a tiin pawi a ti tak zet a ni.
* Pu Manzuala kan nêl loh viau chhan hi hriatthiam a har hle a. Mi dik leh huaisen, a thianpa Pu Hrangkiauva, Govt. Higher Secondary School Principal-a pension ta ngaihdan hi miina an nel loh chhan chu niin a hria. Pu Hrankiauva gate bula an din dun laiin mi pahnih hian Pu Manzuala chibai an rawn tum a. Pu Hrangkiauva chuan, “Pu Manzuala hi Mizo mi tam takina misual ni-a an ngaih a ni a. In chibai chuan mi ngaihah misual in ni ve thei dawn a. Inngaihtuah chiang rawh u”, a ti a ni.
* Pawisa eiru ngai lo, Thamna la ngai lova, pe ngai lo, Hleihneih zawnga thil ti ngai lo, Dawtsawi ngai lo, Dan bawhchhia hrem ngai chu, chhungkhat, thian tha kal kân lova, an phû tawk hremna pe zel thin a ni a.
Lal Isuan, ‘Pathian anpuia siam vek kan ni a. Keimahni theuhah hian chu Pathian anna, Pathian zia chu a awm a. Rinawmna te, Dikna te, Felna te, Inngaihtlawmna te, Tlawmngaihna te, Huaisenna te hi chutiang zia-ah chuan a awm vek a. Nangni hian chu zia chu in lo theihnghilhin in lo muthilhsan tawh a. Kei hian chu zia chu ka theihnghilh lo va; ka nunah hian a lang a.
Chu zia neih thartir leh tur che u a, lokal ka ni,’ a ti a. Chu zia chu mi dangina thusawi leh dan siam chawp hmanga min neihtir theih a ni lo va; mahniina kan sual chhuah theih leh kan sual chhuah tur a ni. Chutiang atan chuan hmun fianriala ngawi renga urhsûn taka inngaihtuahna hun, Saptawnga ‘meditation’ an tih, neih a ni.
Isua thlalera ni 40 leh zan 40 a awm hrang kha chutiang tih nana hun hmang chu a ni. Chu chu mi dangten kan entawn atana a tih a ni.
Pathian anpui kan nihna kan harh chhuahpui leh nan chuan, Kohhran leh Biak in ten tih ve tur an nei lo va, an awm a tul lo tihna a ni.
* Hetiang Isua zirtirna laimu awmna Gospel of Thomas leh a dang tam takte chuan Kohhran(institutions) leh Biak in te chu thil tul lo tawpa a dah a ni a. Kum 325 AD-a Constantine-a hova Bishop rualten Nicaea Inkhawmpui an neih khan, an thupui chu mi THUNUN a ni a. Mi thunun nana zirtirna hlauhawm an tihte kha an paih a. Mi thunun nana tangkai tura an ngaihte kha an remkhawm a. Chu tianga an remkhawm, Nicene Creed leh Thurin dangte chu Mipui leh Ringtute Thunun nan an hmang tan a. Hun lo kal zelah Kohhrante hian chu tiang tihphung chu dan leh Thurin te siam belh zelin tihphung nghetah an neih ta a. Lal Isua zirtirna laimu leh a nihna dik tak tel lovin min kalpui char char ta a ni.
* He tiang ngaihdan a neih ngheh tâk atang phei hi chuan a thian hnai leh chhungkhat hnaite pawhin an hlat lehzual ta a. Mahse, Politics kalphung dik lova tel ve ai chuan Thudik tana Maltlat a thlang ang khan Pathian thu-ah phei chuan tih dan dik lova tel ve chu a duh lo hulhual a. Thudik nunpuitute an rawn awm ve hma chuan Maltlat nuna nun a thlang zel zawk dawn a ni. Lal Isua zirtirna laimu kha a nihna ang angin a pawm tawp mai a. Pathian anpui kan nihna nunpui nan Kohhran te, Biak in te hi thil tul lovah a ngai tawp mai a ni.
* He tiang mi hi kan ngaina lo va, thil sawipui emaw, tihpui emaw atana kan duh lo a nih chuan, a chhan chu eng nge ni ang le? Politician thenkhatten an zinga a tel ve loh chhan chu, ‘Vanrama tih tur, leia mi tihpui a tum vang,’ an tih thin hian thu tam tak a sawi a ni mai em?

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More