SUSTAINABLE, INTEGRATED FARMING IN MIZORAM – 28

RK Dawla
Mb 9366095658
1. July thla laihawl kan thleng a. Mizoram pumah ruahtui kan dawn dan a rualkhai ta deuh. A tam zualna hmunah chuan leimin leh tuilian thawm kan hre tan leh ta a. Kum dangte ngaihtuah chuan, ruahtui kan dawng tam lutuk lo nâ a, kan dawng hma deuh thung a. Favang chhovah hian enge kan an zel dawn ni? Mithiamte chhût lâwk dan chuan, 2027 (nakum) hi khawkhen nasat (El Nino) kum ni turah ngaih a ni a. Chu chu favang ruahtui tlem hian bul kan tan mai ang em tih hi ngaihtuah tham tak a ni âwm e. Tui lâk tur nei emaw nei lêm lo, fur ruahtui ringa thlai ching emaw pawh ni ila, direct emaw indirect talin fur ruahtuiah kan innghat vek a. Fur khaw hnawng hian Mizoram sik leh sa leh mi chengte nunphungah nghawng nasa tak a nei kum tin a. Ni zung chakna hmanga lui/kawr tui emaw lei chhungril tui pump chhuah kan uar chho telh telh dawn niin a lang bawk. Engpawhnise, tui kan tihte rêng rêng hi, kan ramah chuan, ruahtui emaw ruahtui sawhkhâwk atanga lo insiam a ni fai vek a.
2. Ram zîm tê mah nise, kan ram hmelhmang leh sik leh sa a danglam darhsarh êm êm a. Khaw pakhat ram huamchhungah ringawt pawh 1000m aia sâng te, 400m vela sâng te kan nei nawk a. Tlang te tak tê pakhat ringawtah pawh nikang leh dàm a awm hrang a. Hectare khat lek chhungah pawh nikang lam leh dàm lam a huam kawp vanga chin theih thlai kha a hrang ta thin a. Phai ram zawlte ang a, ram zau tak tak, sanzawng thuhmun tlang leh ni eng hmuh dan thuhmun kha kan nei tam thin lo. Thlai thuhmun ching tân pawh, nikang leh dàm lam chu tui pêk a ngai zing hleiin, lei a khawro hma hlei thei hle a. Lei mûr inrem dan (soil texture) chhût miah lo pawhin, hectare khat chhungah environment diverse tak kan nei thei tlat a. Pathianin a bik taka kan tâna a siam, duh taka min luahtir kan ram leilung hi kan mil thiam a tul khawp mai. Chuvangin, kan ram leilungte hi, mi ram anga enkawl tum tlatna rilru paih a, a nihna ang taka hman tangkai kan thiam hunah kan ram hmalam hun a êng ang.
3. Tun hnai chhovah, tourism lamah Mizoram a thang chak hle a. Infrastructure ropui din dawn ila, hnam dangte hmuhnawm tih-khawp siam leh din tur hian kan state sum dinhmun leh kan leilungin a zir lutuk lo mai thei. Mahsela, heng tlawhtu kan neihte hmuh châk thin chu, kan fur khawthiang leh sikni êng mawiten, kan tlâng hriam tak tak leh a kâra luikawrte a tuam mawi dan zawk hi a ni fova! Kan inchei changkan tumna leh building ropui nia kan ngaih te, kan reality show te ni lovin, hman atanga kan vantlang nunho dan ze mawi tak leh khawpui chhung traffic ze mawite hian an mit leh an beng a fah zawk daih hi! Lunghlu leh rangkachak laihchhuah sawi tur nei lo mah ila, Zawlbuk leh Lal rorel hunlai atanga kan inrochun, kan civic sense vawnthatte rawn tawnhriat châkna an neih hi a hlu nêp rêng rêng lo. Phai rama piang, lui leh dil tui tawp tak nghênga khawsa seilian tâna kan tlangkar luite tui thianghlim bik dan turte hi mi tamzawk hian kan ngaihtuah ngai lo mai thei! Keinin ngaia kan neih tam tak hi ram dang mite tân chuan, thil mak leh hlu a tam ta ve ang. Hêng kan neihsa, Pathianin a thlawna min pêkte hi kan chawilar thiam a tul khawp mai. Shillong peak leh Elephant falls mai mai pawh, khuti zat khuan an tlawh ni tin a. A aia mawi leh hlu zawk tur kan ngah êm mai.
4. Farming khawvelah pawh hian a ni tho mai. Kan thei leh thlai neihsa, pi leh pu atanga keimahni leh kan leilungin a lo hmelhriatsa tawhte hi an chhelin, enkawl an hahdam ber a. Balhlaah pawh zobalhla kher hi chuan, natna leh rannung tuar thei tak a ni! A bul vel hnimin a dîp pawh haw lo teih teih tak a ni! Thiam takin vawrhlar thei ta ila, G9 leh vaibalhla chuan eng kawngah nge a tluk tehlul ang ni? Chutiangin kan ram leilung pawh hi a ni tho. Tlang pang awihpang pawh, rem leh rem lova terrace talh kan tum a. Kan laih dan thin lah chu, a ecological lo êm êm lehnghal a. Lei chunglang paih bovin, a hnuai lei chhia (sub-soil) kha mâm leh rual takin kan han hui cham parh vel ta a. Thlai chinna tlâk tak tak tura cheibawl zui harsat dan chu project enkawltute leh farmer-ten kan chiang viau ang chu. Chuvangin, a awih ang ang te, a zawl ang ang te, a khawkrawk ang anga chhawrbawk dan kan thiam hunah kan ram chu RAM NUAM a ni ngei ang tih hi rinhlelh rual a ni love!