By RK Dawla
Mb 9366095658
1. August thla laihawl kan thleng a. Ruahtui pawh tlêmin a pangngai chho hlek a. Leimin leh tuilian nasa vak lo kan hmu-in kan hre chho nual a. Hlo leh hnim thangduh zualpui pawh a zia chho tan bawk. Anmahni than thana thang, sàm or thlawh loh hlo tam berte chu an pâr chho tan a, vegetative growth pêlin reproductive growth an kâi chho tan tihna a nih chu. Reproductive stage-ah hi chuan, hlo kha an thang thui lutuk tawh lova, pâr leh chi chhuah kha hnapui berah an neih tawh vàng a ni. Tin, hlo enkawl dan tha ber chu an pâr hmaa sàm or thlawh hi a ni. Tichuan, chi (seeds) an chhuah mumal hman lova, a pung hnawk (invasive) nêp thin.
2. Mizovin hnim/hlo tia kan sawi mai hi tangkai lo an ni vek lova, leilung leh thlai tâna tangkai tak takte pawh an awm a ni. Hnim, sâng leh zâm thui thei vak lo, thûk tak taka zung kaih thinte hi lei nunna leh lei thatna vawnghim a, siam pung turin an tangkai a. Hlo thenkhat, an zunga bâwk (nodules) nei chite phei chu leia Nitrogen leitha titamtu tangkai (legume) an ni bawk. Tin, thlasik leh thal laia chawr hring chhuah thei hnimte phei chu, kan Mizoram leilung hian a mamawh êm êm zawk. Chutih laiin inthlahpung chak, zung buk tak leh pawnlâng taka vâkdarh chiam thin hlote erawh chu thlai tân chaw chuhpuitu leh dîpzâptu hnawksak tak an ni thung. Hengho hi pâr leh chi an chhuah hma ngeia control a tha ber thin.
3. Khaw tuihul leh boruak ro vânga leilung khawro hun, thlasik thlenna turin ni 80 vel chauh kan nei tawh a. November thla atang chuan, dan tlangpuiin ruahtui kan hmu mumal tawh lo thin a. Thlai enkawl kawngah pawh ruahmanna kan lo insiam lâwk a tul hle thin. Thlai kumhlun chinna hmun phei chu October thla atang hi chuan, hnim pawh sàm tawh loh a tha zawk. Leilung hnawnna vawnghim tura huan leilung hnim hringa khuhtir kha a tul tawh zawk thin. Thlasik hi nipui khawlumin a chhunzawm leh mai thin avângin, leilung ro lutuk hi thlai zung leh lei hrik tangkaiten an tuar nasa êm êm thin a. Hei vang hian kan sik leh sa mila leilung leh hnim enkawl kha kan thiam a tul hle.
4. Smart farmer ni tur chuanin, kan dinhmun mêk azira chêt mawp mawp kha a fuh ber lova. Kan hmabâk, lo thleng tur mila kan lo insiamrem lâwk thiam a pawimawh êm êm. Ram changkang zawkah chuan, thlasik leh thal tantir laia leilung khawro lutuk vên nân, hnim an zuahin thlai an ching thin a. Hei hian leithatna vawnhim leh vawn nun kawngah kawngro a su êm êm. Tui pêk tur neite chuan, thlasik thlai ching kher lo mah ila, November atang hi chuan kan huan leilung tih-hnâwn dan kan ngaihtuah a hun chho ta hle. Sik leh sa uchuak tak kan hmachhawn fo dawn a. Chutiang atân a invenna tha tak chu thlasik leh nipui tantirh laia leilung khuhtu hnim/thlai hring neih kha a ni. Thlasik laia leilung khuhtu tur hian thilto engpawh hmang dawn nia, tangkaina ngah leh zung thûk tak nei thinte an tangkai zual a. A theih ngang loh pawhin phûl lam chite hi an tha êm êm. Phûl-ah pawh lei bet lutuk lam ai mahin tlêma chawr sâng leh chawr buk thei deuhte kha an tha zual thin bawk.
5. Fur laiin ruahtui leh tuihâwkin kan huan leilung a tikalral thin a. Thlasik leh thal laiin khuhtu nei lo leilung kha nisa-in a chakna a la bo thin bawk. Fur ruahtuiin lei chunglâng direct-a a sawisa leh thal nisa-in direct-a leilung a em thin hi lei tikalraltu leh tichhetu langsar ber pahnih an ni. En liam mai mai a hun tawh lova, a chinfel dan tur kan ngaihtuah chhuah a hun tawh êm êm e – kan hmunhma theuhah hian.