ZPM sawrkarin ‘Forest Conservation (Amendment) Act 2023’ hman a duh chhan chu chief minister Lalduhoma’n a sawifiah a. Sawrkar laipui chu kan inhlauhsiak a, kan ngai sual lutuk deuh nia a hriat thu sawiin, Mizoten inhumhimna chi nga kan nei tih a sawi.
Thawhtannia ZPM party office-a inkhawmah chief minister chuan, kum 1927-a Indian Forest Act kan neih chu Bristish ho min siamsak a ni a. India mipui tan leh tribal-te tan a tha vak lo tih a sawi. India a zalen hnu ah keimahni kutchhuak forest humna – Conservation of Forest Act chu India sawrkarin a siam a. He dan hi Mizoramah pawh UT kan nih atangin kan hmang char char tawh tih a sawi a ni.
He dan hi TN Godavarman chuan Supreme Court-ah a khing a, SC thutluknaah hian community forest, private ram, sawrkar ram, revenue ram pawh a vaiin he case hnuaiah chuan ‘forest’ tih a lo ni ta tih a sawi. “YMA leh khua in ram humhalh, reserve area kan neih thinah khaw zauhna tur emaw hmasawnna thil dah tur awm ta se, Godavarman case-ah chuan clearance lak a ngai zel. Kan sawrkar hnuah pawh buaina kan tawk a, sawrkar hmasaten clearance an tih fel loh Lengpui-a NIT hmun chungchangah cheng vaibelchhe 20 chawi turin min ti a, kan mangangin central-ah nasa takin kan ngen a. A vaiin min ngaidam lo mah se, tam tak min ngaidam a, tunah chuan hna an tan leh tawh a ni,” Lalduhoma hian a ti.
Mizoram-in Inner Line Forest Reserve leh Riverine Forest Reseve kan neih chhungah khua, leilet leh huan tam tak a awm a. Congress sawrkarin NLUP an kalpui laia mi tamtak forest area-a ram an lo pekte kha Godavarman case-ah hi chuan, a neih theih tawh loh rawn ti ta se, a buai vek thei dawn tih a sawi a. Tuna Bana Kaih Scheme hnuaia Zau policy an kalpui leh, Chief Minister Rubber Mission hnuaia rubber chin, kuhva, oil palm chin dawn pawhin, clearance pek an nih loh chuan thiltih a harsa leh vek dawn tih a sawi a ni.
“Mizoram tana tha tur India leh khawvel huap pawha company thate rawn inbunna tur investment policy thar Special Investment Zone kan duang a, ram leh kawng atan clearance min pek theih loh chuan hei pawh hi a hlawhtling thei dawn lo. Tuna a taka buaina kan tawn chu, Tualpui leh Aiduzawl inkar kawng awm sa laih zau tum a ni a, Murlen Sanctuary atangin buffer zone-ah km.10 huamchhungah a awm an tih avangin laih zauh theih a ni lo. Champhai atanga laih tura ruahman a ngaih phah a ni,” a ti.
Brahmaputra Board nen Mat Irrigation Project cheng vbch. 177 senna tur an buaipui mekah leilet neiten tui an hnianghnarna tur leh Mat khuapa Thenzawl chawmna tur chu clearance pek theih loh chuan a hlawhchham leh dawn bakah Vairengte leh Sairang inkar kawng four lane-a laih tur, a huna laih tan theih loh chhan pawh forest clearance hmuh har vang a ni tih chief minister hian a sawi. MoRTH minister hnena an ngen angin, compensate hi Forest leh mimalin an la kawp thei hlauh a, hna an tan thei tih a sawi a ni.
“Godavarman case hi sawrkar laipui pawhin hnawksak a ti a. Dan thar – FCAA 2023 hi an siam ta a ni. MNF sawrkar lai a ni a, guideline leh rules kan la hmu si loa, a dan ringawt han thlir khan kan inhlauh siak ta a, a pawi ang, tiin zirchian a la ni lo nen, resolution pass-in kan do a ni. Guideline a rawn chhuak a, kan han zirchiang a, he dan hi kan mamawh zawk niin kan hria a, House-ah lungrual takin kan pass a ni. Assembly speaker-in ‘Remti lo in awm em’ a tih khan tumahin ‘remti lo’ ti an awm lo,” a ti.
He dan an sawi hlauhawm chhan ber, international border tanga km.100 bialah hian a vaiin forest clearance exemption an pe ngawt loa; linear project – kawngpui, rel kawng, gas & oil pipeline, power transmission line leh strategic security and public utility vantlangin an mamawh thilah chuan, hma an la a nih pawhin an hnathawhna chin bak kha ram pek an ngai loa, heng hmalakna en hian, mipuiin nitina kan chhawr leh mamawh an ni tih Lalduhoma hian a sawi.
“Silsury atangin Bangladesh panna tur kawng laih kan tum a, Dampa Sanctuary atangin buffer zone-ah km.10 huamchhungah a awm, tiin, clearance min pe duh lo. Sawrkar laipuiah FCAA hmang hian linear project-ah min dah sak turin kan thlen a, min pawmpui tawh. Hemi rual hian kawngpui pasarih, FCAA hmangin linear project-a puan sak tura kan thlen pawh min phal sak tawh bawk,” a ti.
IGGL-in Mamit district atanga gas pipeline a phum mekah hna a muang hle a. Prime minister hnenah a sawi a, forest clearance fel loh avanga hna muang chu a vei hle a, a lehkha ngeia bawhzui turin a lo ti a, hna pawh a kal leh thei tawh tih a sawi a ni.
“Indo a thleng lo a nih chuan he danin a phalsak china hmasawnna hnathawh hi a chhawrtu tak tak tur chu mipui kan ni a, indo a lo thleng palh ta a nih pawhin emergency an puang anga, an duh duhin an ti danglam dawn tho,” chief minister hian a ti.
Rare earth chungchangah Ministry of Mines nen August 28 khan an thukhawm a, Burma ramriah a awm ve mai thei, tiin an sawiho tih sawiin, “Keimahni zawkin hma rawn la chak thei ula, dapchhuak thuai ila tih hi kan duhthusam zuk thlen a ni. An rawn zawng anga, license fee an chawi anga, mimal ram a nih chuan compensate an pe ang. Mi thenkhat thil sawi duh dan ang hi chu a ni lo,” a ti. State list entry 23-ah state ta a nih zia a inziak vek a, ‘Mineral Exploration Trust Rules 2025’ pawh an duangfel tawh tih a sawi bawk.
He amendment hian state sawrkar thuneihna sang zawk a pe a, state chhungah tu pawhin thil rawn ti dawn se, state sawrkar rawna tih vek a ngai tih sawiin, “Sawrkar laipui kan ngai sual lutuk hi a dik lo, a pawng a taka min tihchhiat tuma hma la tur anga kan sawite hi a dik loa, kan ram thatna tur zawka ruahman a ni. Kum 2009-ah Congress sawrkarin Forest Right Act an adopt a, kum 2019-ah MNF sawrkarin duh loin an hmang loa, Forest area- a tribal chengte humhalhna dan a ni. 2024 June 18 khan ZPM sawrkarin kan tinung leh. FCAA hian he Forest Right Act hi a rawn ti chak sawt bawk,” a ti.
Mizoten himna chi 5 kan nei tih chief minister hian a sawi a. Bengal Eastern Frontier Regulation chu state kan nih khan Mizoram State Act section 43-naah khan hman chhunzawm zel turin a chuang a. Paragraph 7-naah, ‘A ram neitu ni lo chuan engmah an nei thiang loang’ tih awmin, state sawrkarin phalna a pek loh chuan BEFR 1873 hian min hum tlat a, hemi hnuaiah hian inner line permit pawh la issue reng a ni tih a sawi. India constitution-a 7 Schedule State list entry 18 leh 23 naah leilung hausakna chungchanga himna min pe a; Article 371 G-ah pawh kan himna a awm tih a sawi.
“Kan ram tana tha lo tur leh hlauhawm tur chu ZPM party leh a sawrkarna fawng chelhtute hian kan ti hauh loang tih ring ngam ang u, hlauh kan inzirtir nasa lutuk hi a pawi a, hlauh tur dik tak Pathian hi hlau ber ang u,” Lalduhoma hian a ti.
Get real time updates directly on you device, subscribe now.
Prev Post