RK Dawla
Mb 9366095658
1. November thla laihawl a ni a. Thlasik rim a nam takzet ta a. |iauchhum leh zan rei daifim pawh a tihtham ta viau. Mizoram leilung hun tawn hi chi hnihin kan then thei ang a – ruahsur chhung (May-October) leh ruahsur loh chhung (November – April). Tichuan, ruahsur loh hun thla ruk kan pal tan chiah tihna a ni. November leh December thla bikah hi chuan, zan daifim a tamin, tiauchhum atanga leilunga hnâwng inthlilût pawh a tam bik a. January atangin boruak hnawng a tlemin leilung a khawro tak tak tan dawn a ni. Engpawhnise, November thlaah pawh hian dàm her a nih loh chuan, chuti lutukin leilung kha tiauchhumin a tihnâwng tâwk thin lo tlangpui a. Chutih laiin, tiauchhum liam tamna thin hmunah chuan, thing hnahbuk atanga dài far kha a tihtham thin thung. Leilung hian a hnâwng kente thlasik atang hi chuan, a hloh nasa telh telh a. Hei vang hian leilunga kan thlai chinte mamawh phuhruk tham turin tuipêk a ngai thin.
2. Sik leh sa lo danglam zelah hian, khua a lum telh telh a. Khawlum telh telh hian leilunga danglamna a thlen langsar ber pakhat chu, leilungin hnâwng a kente a kum têlin a tlem telh telh tih kha. Tin, lei hànna hi mineralisation vangin a riral reng a, a hnawhkhat leh turin thlai zung atanga tuichhuak (root exudates) leh thil tawih atangin a insiam thar leh thin. Khua a lum telh telh hian, leia mineralisation a chak telh telh a. A hnawhkhat lehtu lam a pangngai reng si a. Hei tak hian lei thatna tlêm telh telh (soil degradation) a siam zel a. Ram lum (Tropics & Sub-tropics)-ah kan awm avang leh kum chanve khaw ro + kum chanve hnâwng kan nih vang hian, eng ang scale pawhin farming hi kalpui ila, kan tihdanglam theih loh climate change mil tura kan insiamrem a pawimawh telh telh ang. Nimin lawkah Mizoram khawchhak lamah Tlangram lova buh thar tam news kan hria a. A lawmpuiawm viau rualin, kan ram hruaitute an han lawr tuam tuam erawh a fuh ber lo mai thei. A nihna takah chuan Jhumm hi farming hlawk lo ber pawl a ni a, promote a hun tawh lo, kan tunlai khawvel sik leh saah chuan. Kawng lehlamah chuan, kan plantation siamchawpte ai chuan, khuarei thlirin, natural ecosystem a tichhe nêp zawk ngial nâ a, a hahthlak ang hû-in a hlawk lo lulai êm mai a. Mihring lo pung zel leh mihringte duhâmna lian zel vang hian, insiamthar mumal hman lêk lova, natural forest kan khuainuai hun a thleng thuai dawn a. A thlâkna tur tihtakzeta kan zawn a hun tawh zawk a ni.
3. Mizoram hi a zau lo êm êm. Mihring kan la tlem deuh avangin kan la lang khat lo mai mai a. Hei lo hi ram dang kan nei lova, kan nei tawh bawk hek lovang. Tin, nakin lawkah chuan, family planning ngaihtuah ve miah lo, Bru leh Chakmate hian kan ram hi an la sât-hêk lo a nih pawhin, an area-ah ram leilung fa, Zo hnahthlakte kan chêp zel ang. Chutih hunah phei chuan, Mizote duhthuthâla kan chêt theihna hi a zau tawh lo hle ang. Bru leh Chakmate hi enkawl kan thiam loh zel chuan, Mizo hnam tân hlîng an la ni thuai ang. Anni issue lah hi politics khelh nân tak kan la hmang lehnghal a, hei hi chu a fuh hauh lo. Lehlamah keini aia fing zawk, vai kan tihten min rawn belh nawk nawk zel bawk a. Keini aiin an dawhthei zawk a, an taima zawk a, an hriam zawk si. Vawiina kan District Capital hrang hranga Vai Dawr tam tawhzia ngaihtuah hi chuan, kum 20 a liam leh chuan, relkawng kan nei hi kan la chhuanlam hle lovang tih a sawi theih loh. Chim ral kan nih loh nân, technology leh knowledge thar leh tha ber ber nên, Mizo thalaiten ram intodelhna tur kan buaipui a ngai a ni. Tuna kan kaldanah hi chuan, kan politician-te public-ah an tam lutuk a, kan thalaiten huau-huau kan uar bawk si…Enge kan hmabâk tih hi chhût awlsam tak a ni. Kohhran leh politics ruihchilh lutukna thlarau ata Zofate hi chhanchhuah kan ngai e, Pathian tihna tak tak leh ram hmangaihna tak tak kawngah kan harh a ngai zawk e.