Eng nge Free Movement Regime?

January 20 khan Assam police commando passing out parade neihnaah Union Home Minister Amit Shah chuan India-Myanmar boder 1,643 km chu pinphui a ni ang a ti a. Chumai bakah, Free Movement Regime (FMR) Myanmar sorkar nena ramri hnaia chengte intlawhpawh theihna tura ruahmanna chu ngaihtuah nawn a ni ang a ti bawk.

Eng nge FMR?
India ram chhung North East India tam ber hi Burmese hnuaia awm reng zawk niin kum 18000 vel khan British tena an nawrchhuah zawk a ni. Hnehtu leh tlawm zawk te chuan kum 1826 khan Treaty of Yandaboo an ziak a, chu chu tuna India leh Burma a hnua Myanmar tih tak inrina siamtu a ni ta a ni.
Ramri chuan hnam leh ziarang nei (ethnicity leh culture) intawm a bik takin Nagaland a Nagas te leh Manipur leh Kuki-Chin-Mizo community Manipur leh Mizoram chu a an remtihna la hauh lovin a then hrangta a ni. Hmun thenkhatah phei chuan ramri rin chuan khua leh chenna in te chu a then hlawk hial a.
Myanmar a Chinese sorkar inrawlh thuknaah hlauhthawnn a neih avangin New Delhi chuna kum sawm kalta khan Myanmar sorkar nena inthian thatna tha duhin hma a la a.
Kum khat dawn tihkhawtlai hnuah kum 2018 khan Narendra Modi sorkar Act East policy kalpuiah FMR chu kalpui zui niin August 2017 a Rohingya refugee crisis khan a tikhawtlai zui zawk bawk a.
FMR hmang hian ram pahniha cheng mipui te chuan ram chhung ve ve 16 km a thui visa tel lova an kal phalsak an ni a. FMR hian a tum ber chu border trade te custom station leh market te hmanga tihchangltun leh Myanmar mipui tena education leh healthcare facility tha zawk an neih theih nana puih a ni.

Eng vangin nge FMR ngaihtuah nawn a nih?
Manipur a ramri 10km tihloh chu India-Myanmar ramri hi tlangram leh ram ngaw a khat a ni deuh ber a. India security forces te chuan kum tam tak Myanmar a Chin leh Sgaing region a inbun hel pwl tena hit-and-run operation an neih thin chu an hmachhawn tawh thin. FMR awm hma pawhin cross-border movement zalen tak chu drugs leh wildlife kaihhnawih te dan kalha inpekluh nana hman thin a ni a.
Mahse, FMR hnawl chungchangbik hi chu Meitei leh tribal Kuki-Zo te May 3, 2023 a Manipur-a an intihbuaiin a hrin liau liau a ni. Manipur sorkar chuan Kuki-Chins tam tak Myanmar atangin an State ah an pemlut tia sawiin Assam a National Register of Citizens ang chi kalpuia ‘illegal’ immigrants te thliarhran a ngiat a.
Manipur sorkar ngaihdan chu Myanmar a civil war chhuaka refugee tam tak India rama an luhin a ti awihawm zual ta a ni ber a. September 2023 khan Manipur Chief Minister Nongthombam Biren Singh chuan Manipur a chi leh hnam anga buaina chhuak chu Myanmar khua leh tui te India ram lut tena an thlen angah puhin Ministry of Home Affairs chu FMR titawp turin a ngen ta a ni. FMR hi April 1, 2020 khan Covid-19 lockdown avanga hnawl lai lawkin a awm a, February 2021 ah Myanmar a sorkar paihthlak avangin pawhsei a ni leh bawk a. Mahse, Kuki-Zo organisation te chuan Manipur Chief Minister Biren Singh chu ‘ethnc cleansing’ an kalpuina lamah an community te chu ‘illegal immigrants’ leh ‘narco-terrorists’ a chhuahah an puh ve thung.

Raltlan pun dan?
Myanmar a civil war chuak chuan India rama raltlan a tipung ngei a. September 2022 khan Manipur thuneitute chuan Moreh area atangin raltlan Myanmar khua leh tui 5,500 atangin 4,300 vel chu an biometrics an lak hnuah an thawn let a ni. Manipur state sorkar in heng raltlan a chhinchhiah zat hi kum 2033 khan 2,187 an ni a.
Manipur ang lo takin Mizoram-ah chuan heng raltlan te hi tha taka dawng sawng thungin mi 40,000 vel lai Mizoram-ah an lut a. Mizoram sorkar chuan Centre hnenah heng raltlan te enkawlna tur sum hi dil zawkin Myanmar ram dinhmun that hunah thawnlet mai an nih tur thu a sawi thung.

Eng vangin nge Mizoram leh Nagaland in FMR an duhloh?
Mizoram Chief Miniser Lalduhoma chuan a sorkar chuan Centre in India-Myanmar rarmi [inphui a tum chu dang thei a ni lo a ti a. Mahse, ramri pinphui chu a duh loh thu a sawi. Ramri chu British in Zo ethnic te a daidanna a ti a. “Mizo te chuan ramri piaha Chin te nen inzawmna kan nei a, cheng ho turin rights kan nei a ni” tiin a sawi.
Nagaland sorkar BJP te nena thawkho chuan sawi a la nei lo nachungin Naga Students’ Federation te chuan Centre thutlukna chu an dem thung a. Ramri pinphui leh FMR tihtawp chu an duhloh thu sawiin helai region a buaina thlentu tur an ti a. “India hian Chindwin river, Myanmar leh Nagaland a Saramati tlang te hi Nagas te ram a ni tih a hriat a ngai” tiin thuchhuah an siamah an tarlang thung. Naga te chuan Free Movement Regime tihtawp hi an duhlo hle a, an duhlohzia an auchhuahpui nasa bawk.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More