English thiam hle a pawimawh

K. Hmingthankaia

Nupui fanau ka neih duah tawh hnu leh, ka upat ve fe tawh hnu thleng khan English class kal that leh hi ka la tum ru ut ut fo thin a ni. English thiam chu kawng tinrenga tangkai, hmasawnna leh changkanna bul, min ti huaia min ti confi-tu, thawvenna, thil tih theihna leh thil tih hlawhtlin theihna a nih bakah, ram hruaitu nih ve theih te kha ka lo beisei ruk ve deuh thin vang a ni ber. Mahse, tunah chuan ram hruaitu eng level pawh, unit hruaitu leh VC/LC atanga MLA, Minister, CM thleng pawh hian engmah senso leh tha sen hah pawh ngai lovin, a hnawnin min rawn hnawn, offer dawn pawh nise, ‘nai nai nai, nai tak a ni’ ka lo tih tawh dawn avangin, ka tan chuan saptawng thiam chu tul pawh ka ti leh ta chuang lova. Mizotawng chauhva ka damlai ni hmanral chu ka lo tum leh ta zawk a nih hi. Kei tehlul hi ram hruaitute zinga tel pha ve turin ka quality-in a phak loh bakah, ka chim chinin english hman ngaihna khawp boruak ka chim pha ve chuang lo hrim hrim bawk. Amaherawhchu, engemaw lungawilohna leh thinurna neih vang erawh chuan, eng inthlan ber emaw chu tute emaw runluih duh vang leh, an hmuh tur vote hnihkhat tal ti heu tur talin, dahkham chawi leh tlak huamin ka la ti ve duh tho mai thei bawk.
Aw le, kan ram hruaitute leh kan official thenkhatte phai lama an kal changa central hotute leh central lam official-te an dawr lai hi i lo hmu ve thin ngei anga. Hnamdang an dawr, an biak lai hian chiang taka an hmai, an mita an en ngamlo thin hi engvang nge ni ang le? An hmai zawn leh an mita en chu sawiloh, an lam pawh an hawi tha ngam ngai lo hi in lo hmu ve thin em? Hei hi a chhan ni ber awma keia lo ngaih ve dan chuan, Saptawng, English an thiam tawk loh vang ni berin ka ngai thin. English thiam lutuk lo pawh, vaitawng, hindi tal thiam ho hi chu an la ziaawm deuh chuan ka hre thin. Hei hi tunlaia kan ram hruaitute leh kan official-te chauh ka tihna a ni lo, hman atanga kan awm dan kumhlun tawh a ni.
Tun ZPM sawrkar hi chu a ziaawm ber an la ni hrih zawk hial mai thei a ni. Hnamdang leh vai pachal lam hawiin, an hmai leh an mit taka sincere leh serius taka en kal ngam an awm ta nual zawk mai. Chumai a ni lo, vairamah hnamdang press mite hmachhawn ngam leh vairama press conference hial ko ngam ZPM Minister leh ZPM MLA-te zingah an awm ta hial mai, ropui tak kan ni tan ta. Chutiang bawkin kan official thenkhatte pawhin saptawng an thiam hmel ta hlawm khawp mai bawk.
Amaherawh chu, mi thenkhat hi chuan hnamdang leh vai ho hmai tak leh mit taka en chunga an thil sawi ngun taka an ngaithla lai emaw, anmahniin uluk taka en kal chunga thil an sawi lai emaw hi hmuh tur a tam lo thin khawp mai. Phai lama an kal chang ni ringawt lovin, kan ram chhung ngeia eng hnamdang pawh an lo kal chang hian, kan lo dawnsawn dan leh, press conference emaw, meeting emaw an neih te hian hnamdang thu sawi laia an hmai taka en ngam lo leh an thu sawi uluk taka ngaithla ngam lemlo hmuh tur an tam thin khawp mai. A then phei chuan chhuanlam atan ti niawm takin phone an lo khawih char char loh leh eitur an lo buaipui thin bawk. Hei hi hmun dang atanga hnamdang lo kalte hmaah chauh ni lovin, kan rama awmsa hnamdang hnathawkte hmaah leh anmahni kan va dawr chang pawha kan awmdan tlangpui a ni thin.
Hetianga an awm thin chhan hi tawng an thiam loh vang pawh chu a ni vek kher lo mai thei bawk. Amaherawh chu, mi tupawh kan dawr chuan an hma zawn tak, an hmai leh an mit taka kan en loh chuan kan thil tih leh kan thu sawiah kan chiang lova, kan confi bawk lo tihna a ni a. Confi lo tak chunga eng thil pawh tih leh sawi hi a hlawhtling mawh hle a, tu lakah mah a tla na ngai lova, mi a convince theih tak tak lohva, a effective lo thin a ni. A thuhrimah, engang level meeting pawh nise, tute nen pawh nise, meeting leh official thil tih laia phone lo khawih nuap nuap emaw, eitur lo tih sek thin hi a mawilo mai ni lovin, keimahni leh kan hnam la hniamzia tihlanna a ni. Hnamdang lakah a zahthlak a ni. Kha meeting thu leh hla leh, khata tel vete kha engahmah kan ngailo tihna a ni. Tunlaiah phei chuan TV lamah a lang vek tawh thin si a. TV-a mei zu put put thin hmuh tur pawh hi an la awm leh zauh thin, mawilo tak a ni. Keini hmuh ve phakah chuan, official thil tihnaa khiti anga khawsa thin khi hnamdang zingah hmuh tur an vang thin khawp mai.
Keini Mizote, a bik takin english medium sikul chhuak nilote chuan hnamdang tawng, a bik takin english hi a ziak chuan hrethiam vek mah ila, kan aw phawi te a dan bakah, kan leili leh kan dang te a nal ve loh avangin, hnamdang zingah kan tawng tha ngam ve thin lo ni berin ka lo ring thin. Tin, vaiho lei roll leh lei tawt english hi hriat thiam har kan ti thin bawk niin ka hre thin bawk.
Hetiang dinhmun hi kan ni tih hriaiin, Central lam hotute pawh hian kan hotute thu zuk sawi ve thin pawh hi ngaihhnathiamna nen an lo man thiam ve mai thin a ni anga, te ka lo ti ve thlarawk zela. Tin, TV lama langlo lamah hian tawng thiam official-ten an sawifiah emaw, official letter-a lo awmsa tawh emaw, official letter-a chhut zui leh emaw a nih tho thin vanga min rawn khawngaih tih hlawhtlinsak leh mai thin te pawh a ni ange, te ka lo ti ve mai mai thin. An awmdan vel TV atanga lo en ringawt hi chuan, an awmdan vel leh an thu sawi dan vel hi chu a tlak nat vak duh hmel thin loh khawp mai te ka lo ti mai mai thin a.
Aw le, mahni hnam tawng bak tawng dang thiam loh hi a zahthlak miah lo, tu mawh mah pawh a ni hek lo. Kan thiam lo a ni ve mai. Keini tan phei chuan a zahthlak lo lehzual, hnam hnufual tribal kan ni tlat. Nimahsela, khawvel changkang zelah hian, kan ram leh kan hnam bakah, kan chhungkua leh mahni mimal theuh pawh changkan leh hmasawn, hausak leh nihna sang zawk nih kan duh ve zel si chuan, hnamdang tawng, a bik takin english kan thiam nal hle a lo tul ta hle si a nih hi. India rama awm tan chuan hindi pawh english ang thoa thiam a ngai hle bawk.
Tunlai khawvelah mahni ram chhungah chauh, mahni hnampuite nen chauh kan dam khawchhuak thei ta lo. Eng thil pawh ti dawn ila, kan tunlai khawvelah chuan a hmasa berin tawng thiam a pawimawh hmasa ber phawt zel tawh.Tunhma zawngte khan tawng kan thiam tawk loh avangin kan ram leh hnam hian a nih tur ang leh, a chan tur ang hi engzat tak changlo tawhin, a nih tur ang tak hi engang tak lo nih loh phah tawh tak ang maw. Kan chhungkua leh keimah ngei pawh hian tawngdang ka thiam loh vang hian engang taka kan nih tur ang ni ta lo ni ang i maw. Ka hlawhtlinna turte, ka hmasawnna turte, ka hausakna turte leh ka nihna tur tha zawkte hi tawngdang ka thiam loh avang hian engzat tak chan tawh ang i maw.
Chuvangin, kan ram leh hnam leh kan chhungkua leh keimahni mimal theuh hmasawn nan chuan tawngdang zir thiam nal hle hi a pawimawh hmasa ber tawh tih hria ila. |awngdang thiam loh chuan engmah hi a sut kuak theih tak tak tawh loh a ni tih hriain, tawngdang zir hi i uar sauh sauh ang u. Tin, tawngdanga tawng te pawh hi zak miah lo ang u. Kan ti thang anga, kan ngam ve tawlh tawlhin kan nal ve tawlh tawlh mai ang.
Chutih mek laiin mi thenkhatten, saptawng kan uar leh lutuk, kan tawng a luahlan dawn tih vel an lo sawi ve sek te hi ka awih thlawt lo. A hnam ang zawng phei chuan saptawng thiamlo ber hnam kan ni hial mai thei asin. Naupang saptawng kan uartir lutuk, tihte hi sawi sawi tur a ni lo. Naupang saptawng kan uar chhohtir zel avang leh, saptawnga tawng kan ngamtir leh kan hlauhloh chhohtir zel tak avang zawk hian, hei, tunah chuan kan ram hruaitute zingah leh kan official-te zingah hnamdang laka tangkai tak tak leh chhuanawm tak tak, innghah ngamna tur kan lo nei chho ta zel zawk a nih hi. Mimal theuh pawhin hma kan sawn phah zel zawk a nih hi.
Naupangin kan tawng an thiamloh phah dawn tih te phei hi chu e, a teuhlo lutuk. Mizo chhungkuaa an awm chhung emaw, Mizoram chhunga an awm chhung emaw chuan engtikahmah Mizotawng a theihnghilh lo ang. Mizo chhungkuaah leh Mizoram chhungah hian Mizo tawng hriatlohna tur khawpa saptawng hmang kan awm thlawt lo. Mizoram pawnah pawh awm mah se, a theihnghilh tak tak chuang bawk lovang. A chhan chu maw, khawvela hnam zawng zawng hi keimahni awmzia ang zelin Pathian siam kan nih hi. A bik taka a hran theuha Pathian siam kan ni. Tumahin mahni hnam tawng an theihnghilh thei tak tak lo. Mizo dik tak ni si, Mizo ka ni tih pawh hrelo khawpa hnamdang zinga seilian pawh hian, Pathian siamdana a hnampui, Mizo zinga a lo khawsak leh meuh chuan reiloteah Mizotawng pai miah lovin a thiam leh thuai mai thin asin. Lo chik ve mah rawh, hnamdangin Mizotawng an rawn thiam ve ai hian, Mizo thisen dik tak, mahse, Mizotawng thiamloten Mizotawng an rawn thiam leh hian reiloteah a ri a dik thlap mai bik asin. Kan upa ber pawh hi Mizotawnga tawngpui tur nei miah lova ramdang, India ram pawna kum 50 chuang fe a awm hnu, tun thleng hian tumkhat, karkhat chiah chamin Mizoramah a lo la chhuak a ni. Mahse, Mizotawng Bible a la chhiar theia, Mizotawngin a la ziak theia, Mizotawngin kan la inbe thei asin. Tawng tuallenga english hmang pawh ni hleilo leh a hnam nawlpui ang phei chuan english thiamlo ber leh hmang nasa lo ber pawl ni hial mai thei, keini tribal hnam Mizoram chhunga awm reng chung hian, Mizotawng an thiam lo ang, lo tih vel hi kei chuan ka ring thlawt love. Chuvangin, saptawng hi tun ai hian uar sauh sauh ila, tumahin Mizotawng kan theihnghilh phah dawn chuang lo.
Thil pakhat, ni 23 January. 2026 a Mizoram Education Reforms Committee chu an Chairman Education Minister hova thukhawm chuan, English medium school naupangte tan kar khatah vawikhat tal Mizotawnga tawng ni hman ni rawh se, te chu an la ti ta deuh deuh a. Eng ngaihtuahna nge ni ngai. Karkhat thlakhat kumkhat chhung hian Mizotawnga tawngna hun hi ni engzatnge an neih? Sikul kawngka an rawn pelh chiah atanga darkar engzat hi nge Mizotawnga tawngna hun a neih? He Mizoram chhungah hian Mizotawng thiam lohna hun tur khawp a awm thlawt love. Mizotawng hi thiamloh luih pawh tum se, tun dinhmunah chuan a theih thlawt chuang loh vang. English medium sikula kal ve tho vai naupang zawk pawhin Mizotawng chu an thiam theih zet zet em zawk hi.
Tute emaw thil sawitur dap kual vel hian thu nilo lo hi an sawikuala, a then lah hian kan lo chawtak khukpui nghal hluai zel thul. Thil chhut chiang lo leh zir chiang chuang mang hlei lo hian thu lian deuh deuh te hi kan titlu leh ringawt thin. Heng, saptawng sawisel thintute hian anmahni leh an fate tan chuan saptawng thiam hle nih hi an chak theuh leh an duh vek a ni tho. Saptawng thiam chu an ngaisang theuh tho. Tin, saptawng sawihnawm vel thintu engemaw zat hi chu, saptawng ngaisang leh thiam chak, mahse, thiam silote, an faten saptawng thiam hle se tih avanga sap sikula kaltir chak, mahse, kaltir silote kan ni duh thin khawp lehnghal.
Saptawng thiam hle se tih vanga saptawng sikula kaltir na na naa, Mizotawng hman ni awm rawh se, lo tih leh vel hi thil tul lo lutuk a ni e. Khawvel tukverh zau zawka kan dah ve theih nan english hi kan tuallai tawng pakhat ni ve thei hial zawk turin i uar sauh sauh zawk ang u.
Naupang atanga puitling thleng hian a tu mai pawh hi he hun hnuhnungah hian lehkha chhiar duhlohna thlarau sualin min man tawh avang zawk hian, Mizo tawng dik, mawi leh tluangtlam pawh hi kan hre tawh lova, a hman hun leh hmun nen lam kan bo zo tawh zawk a nih hi.
Khawvelah hian tawng tam tak thiam an tam em em a, an hnam tawng chauh pawh ni lo tawng dang tawng tuallenga hmang pawh an tam.Chu’ng mite chuan an hnam tawng an tibo bik kher lo. Mizorama Nepali tam zawkte pawh hi an pi leh pute atanga Mizorama awm tawh, piang leh seilian an ni. Mizotawng pawh an tawng tualleng pakhatah an hmang ve mai. Mahse, chumi an nih avanga Gorkhali tawng thiamloh phah ta an awm lo. Mahni rama mahni hnampuite nena mahni hnam tawng ngei hmanga khawsa ho reng chunga, Mizotawng a ral dawn, a ral a hlauhawm, lo tih ve sek hi chu, thu va-uk, awihawm loh lutuk, aadhaar card leh sakawlh hlauh ai pawha nep zawk niin ka hria.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More