HAWH U, INCHIBAI I UAR ZÊL ANG U!

V. Kûngtea
Awmhar Cabin

Inchibai hlutzia leh ropuizia hi i lo ngaihtuah ve ngai em? Kan inchibai hian kan inlâwm (welcome) tih a entîr a; chu lovah, inremna/inngaihdamna a lantîr bawk a, thian a siam a; mi a lêm a, a inchibaia-te hmuh an nuam a, inpawhna thûk tak a neihtîr bawk a ni. Hnam tin hian inchibai dân kan nei hrang thlih thliah a; keini, Mizote inchibai dân hi a zahawmin a mâwi ber a tih theih hial âwm e. Kut ding lam ngei mai insuiha kut thing meuhva han inchibai meuh zawng a lo nuamin chibai azawngah kan inchibai ber âwm e. A ngaih thatthlâk êm asin! Mizote hi inchibai uar ber hnam kan ni hial lo’ng maw? Lehkhathawnah takngial pawh ‘Suih loh chibai’ kan inbûk hrâm hrâm thîn a ni lo’m ni kha? Mikhual tharlâm nêna intawhin kan inchibai hmanhmawh a, hlawhtlinna kan chanin lawmpuina chibai kan inbûk a, pian champhaphâkah pawh thil inpêk mai duh tâwk lovin kan inchibai a, krismas/kum tharah kan inchibai a; hnampui Sâphovin ‘worship’ an tih leh ‘wish’ an tih pawh hi keini chuan ‘chibai (bûk)’ kan ti fel êt a, ‘(in)chibai’ hi kan chhawrin ren tin a lo daih a nih dâwn hi.
Mizote thinlungah ‘chibai’ hian hmun a va chang ril êm ka ti thîn. ‘Chibai’ tih thumal lo chhuahna pawh hi a ril a nia! Mizote hi pi leh pute chenah chi (salt) ngaina hnam kan ni a; mahse, pipute hunah pawh khân chi hi a vân êm avângin a nazawngin an (n)ei thei bîk lo va; khual chhia/khual tha an neiha bai chi al an hlui chin tawh chu an duhsak hle tihna a ni an ti. Chuta tanga ‘chibai’ tih tawngkam hi lo piang ta niin an sawi. Mi rethei deuhte phei chuan an hunpui ber kûtni vângthlaah pawh chi ei tûr nei lovin an hawi an hawi a; chuta tang chuan a ngaihna hre lova hawi mai mai sawi nân ‘kût chi lo hawi’ tih tawngkam hi a lo chhuak a ni an ti bawk.
A thei fate’n chi an neih loh châng te hian, hmun hla takah pawh chi teng tûrin emaw, chi teng lam tûrin emaw, pa ber an chhuak nal nal thîn e, an tih chu! Chuti khawpa chi ngaina chu an ni a, thangtharte khawvêlah pawh pipute zûl zuiin ‘chibai’ hi induhsakna lantîr nân kan lo hmang ta zêl a nih hi. Ka pu (paternal grandad) Upa V. Pianghrima (L) pawh khân chî a lo ngaina ve viau ni fahmiang, “ ‘Aw’ aiah ‘I’ ka duh zâwk,” a ti fiamthu thîn a ni âwm e. Chumi awmzia chu, “Chaw aiah chi” tihna. “ ‘Chi nghei ai chuan chaw nghei ka thlang zâwk,’ a ti e,” an ti thîn. Dem mi pawh a ni lo ve. Mi, fuke kim, ruakhau leh tlâwntlai tha takin inchibai (emaw, mi va chibai) nachâng emaw a hriat loh chuan mi chut, mi mâwl, mi hawih lo, ningkhâwng hre lo leh changkâng lo nih an hlawh a; kan inchibai ringawt pawh hian ngâwi rengin thu tam tak kan sawiin thil ropui tak kan ti tih hi hriat reng tûr. |awng thei lo, bengngawng leh mitdelte pawh hian (mi) chibai nachâng a hriat phawt chuan – chu lo liam!
Aw le, kum a tâwp dâwn aruaiah kumin chu kum nga dana kan neih thin inthlanpui (state legislative assembly/vidhan sabha general election) kan lo hmachhawn leh dâwn ta reng mai. Party hrang hrangin candidate an nei a; chûng party candidate-te chuan tlin theuh tumin ru sum leh ro sum an thlâk a; an thiam leh theihna zawng zawng an chhuah a. Party dang an sawisêl a, an awmna party theuh an sawi mâwisiak a. A lehlam zâwng taka thlîr chuan party-a inhmang ve lêm lote tân pawh a boruak hian a tinuam hranpa ve rêng rêng. Chutah, MPF/MSU leh NGO thenkhatin political platform an siam a; candidate-te’n an vei zâwng sawina hun siamsakin chûng party hrang hrang candidate-te chu inhnaih tê têin an thuttîr a; an thusawi hun a thlen apiangin an sawi a, an sawi zawh vêleh an thutna ngaiah chuan an thu leh thîn. Hetah hian a ni, ka hnuk tiulhtu leh ka mittui titlatu, hmuh nuam êm êm ka hmuh thin ni. Vawi khat mai lah a ni lo. Chûng party candidate-te chuan an candidate-puite nên hmêl hlim tak inhmuhin an inchibai thin a nih chu. A va Mizo tak êm! BJP candidate a nih avângin an va kawmserh phah lo va, INC candidate a nih avângin an va dêu chuang lo; MNF candidate pawh an hmu sakhi hek lo. ZPM candidate pawh an thisen zawmpui ang maiin an en a; “An dang chuang lo ve, politics-ah; party tin hi,” tiin zai khat sain thlûk khat an intâwm thei zêl a, tu mah inen hranna an nei lo. Party hrang ni siin thinlung hmun khat an pu a; chi, Mizopa bai ngei mai leh chibai an sem a; a petu tân lah a nuam, a lo dawngsawngtu tân lah hnar phal rual va ni hek suh. Lungrualna Tlângah an chêng a ni hawt e.
Tu pawh tling se, an inthîk dâwn lo tih an hmêlah a hmuh theih a; political field-ah inbei thîn mah se, a mimal takin an inhuain an inngur lo va; politics khawvêl thil ni lovah chuan kha mite kha inthenawm, inkawmchhak, inkawmthlang, chhiatni, thatnîa inau tawn thîn, Mizo chawhmeh, bai leh tlak pawh insuah fo thîn an ni. Chi liah tûr leh eng ilo an chham châng pawhin an inpûr tawn fo va; inkhâwmnaah pawh ‘ani nên hi chuan khuang khat intâwm ngat kan ni’ ti thei thiaute an ni a; keini’n pâwn lam atanga kan lo thlîr (judge) thin dân nên chuan inpersan tak a ni. Inhniala inkah bawrh bawrh angin an lang nâ a, an thinlung an tawngkam erawh ‘chîa al, khawngaihna tel’ (cf: Kolossa 4:6) a ni fo zâwk asin. Hei hi alâwm mi puitling zia chu. An va entawn tlâk êm! Mizo nun mâwi tak: tlâwmngaihna te, thuhnuairawlhna te, inngaihtlâwmna te, zaidamna te, zâwldawhna te, aia upa zahna te, hawihhâwmna te, ngilneihna te kha a la bo lo ve. Politics an sawiin Mizo nun zia an mangnghilh lo va, Zo nun ze mâwi an lantîr hrâm hrâm zâwk thîn.
He Zo nun ze mâwi tak hi an sawi tuipui râl ram leh El Dorado luanna ram nuamah te khian hmuh tumin suangtuahna thla zârin ka zawng vêl chiam thîn a; mahse, Zofate thinlungah chauh lo chuan ka zawng hmu zo lo. Khawvêl hnam zawng zawng zîngah keini Mizote chauh hi a neitu dik tak kan ni a; hnam dangte’n nei ve thîn bawk mah se, a lem, a suak leh a anpui mai a ni. Hla siamtuin a lo ti mathlâwn lo ve, “Keini zawng kan chan bîk hi kan vânnei hle. I lâwm ang u.”
Eng mi pawh ni rawh. Mi hausa i ni emaw, mi huaisen i ni emaw, mi chapo i ni emaw, khawvêl ngaiha mi tlâktlai lo i ni emaw, mi dâwihzep i ni emaw, mi rethei i ni emaw, hmêl chhia emaw pawh ni raw sek sek, mi rethei leh chanhaite hnênah sum leh pai pêk tûr nei lo mah la e, mimal tinin kan tih theih ‘chibai’ nachâng chauh zawng i hre reng ang aw!
Inchibai hi a va han Mizo tak êm! Hawh u, kan mihringpuite kan ngaihsakzia, kan ngaihsânzia, kan ngaihhlutzia, kan ngaih pawimawhzia lantîr nân inchibai i uar zêl ang u!