ISRAEL LEH PALESTINIAN INDO CHHAN Independent ram pek |um 5 an hnâwl dan

PC Biaksiama

Engtizia nge Palestinian mite hian tun thlenga independent sorkar an la neih loht Israel hian a dang bet tlat em nit Israel hian independent state pe sela Middle East-ah hian inremna chu a awm mai dawn lo vem nit Chu chu UNO te, Europe ram leh khawvel ngaihdan pawh a ni lo vem nit Engah nge tun thlenga Israel sorkar a din bik a, Palestinian state a la din ve loht Tu thiam loh nge – Israel nge Palestinian hotutet Heng zawhnate hi i lo chhâng dawn teh ang.
A chhanna chu i rin loh deuh a ni mai thei. Israel hian Palestinian-ho hnenah hian tum hnih khat mai ni lo, a hranpa ngatin vawi nga teh meuh chu independent ram peka inremna siampui a lo tum tawh thin a, an duh lo zel zawk zu nia. I awih lo mai thei; mahse Palestinian-ho hian chung thilpek ‘offers’ te chu an lo hnâwl zel dan a history record i han thlir teh ang aw:
1917 a Indopui 1-naa German lam tang, Ottoman Empire, Middle East ram zau tak awptu chu Great Britain laka a tlâwm tâkah khan hnehtu ram Great Britain kutah a lo tlu lut ta a, tuna Israel ram pawh hi a tel a. Chuta tanga kum 17 hnu, 1936 a British sorkar lakah leh an thenawm Juda mite lakah Arab-ho chuan huaikawm bâwlin helna an chawk chhuak a. British sorkar chuan chhui chiang turin Peel Commission an ruat a; chu commission chuan Arab hovin tharum an thawhna chhan chu Judate leh Arab hoten ram thuhmun chunga thuneitu nih an duh ve ve vang a ni tih an hre chhuak ta a ni.
An buaina chingfel turin Peel Commission chuan independent ram pahnih – Judate tan pakhat, Arab-te tan pakhat dinsak (two state solution) an titlu a. An thil ruahman dan chuan Arab-ho chu a duhsak bik hle a. An ram inchuh 80% lai chu British sorkar chuan Arab lam pek a, a la bâng 20% chauh chu Judate tan pek an tum a. Mak tak maiin, chuti taka sa hrang inlen hleih an pe chung chuan Arab ho chuan pawm duh lovin an hnâwl a. Judate erawh chuan an chan tawka lungawiin an pawm a; mahse Arab lamin an duh tlat loh avangin an ruahmanna chu an kal tlangpui thei ta lo va. Ram pêk hnâwl vawi khatna chu!
Indopui 2-nain a rawn tlakbuak zui ta a. Indo a lo zawh hnu, 1947 khan British sorkar chuan chu a chin fel theih loh buaina chu UNO lo ding tir hnenah chuan a hlan ta ringawt a. UNO chuan British-in a awp ram Mandatory Palestine chu Peel Commission lo ruahmanna ang bawka ram pahniha then hran a, Arab te leh Judate tan independent sorkar dinsak ve ve turin a recommend ve leh a, chu chu UN Resolution 181 an ti. Chutia UNO in ram pahniha then hran a tumna Partition Plan chu Judate chuan an pawm nghal a, Israel sorkar an din ta a.
Mak tak maiin Arab-ho chuan an chan ram zau zawka independent sorkar din ve mai duh lovin an hnâwl leh ta tlat mai a, hnâwl satliah pawh ni lovin a duh lam Judate chu an chawkbuai a, tualchhung indona (civil war) an chawk chhuak ta zawk a ni. Independent rama awm duh lam Judate erawh chuan UNO remsiamna chu pawmin 14 May 1948 khan Ben-Gurion-a hovin independent sorkar an puang ta a ni. Arab-ho chuan engtin nge an tih, an lawmpuiin an pawmpui ta mai emt Pawmpui suh e. Arab ram hrang hrang panga – Aigupta, Jordan, Lebanon, Syria leh Irag te chuan an sipaite pun khawmin, Israel sorkar ding tir chu nuai chimiha, tuipuia nawr thlak vek tumin a siruk lâ-in an beihrawn ta huk mai a, Arab-Israel Indona Hmasa Ber, 1948 a lo intan ta a ni. Ram pêk hnâwl vawi hnihna chu!
Engvangin nge Arab hovin a hrana sorkar din mai duh lo nge an niht E le, an thenawma Israelten ram inchi khat an neih ve pawh an remtih loh vang a ni. A hnu leh tur leh an thlahte thlenga an chan chhiat dan tur an dâwn eih lovin, Israel nuai bo an tum bur ringawt mai a ni. Khatih lai khan indonaah an intam hleihin ralthuam an in neih that hleih si a; hneh ngei ngei tura inngaiin Arabho chu an thaw lian nghal thûr mai a, Juda ram lo piang thar leh tur hmehmih nghal chu an tum ber a ni. A ni tak a, anni Juda mi tlemte, sipai leh ralthuam pawh la nei tha ve lote chu a lan danah chuan ‘leh’ pawh ti hman lova tingmit nghal thap tham leka beitham an ni reng a. Mahse Arab-ho chuan hisâp telh loh pawi tak mai an nei. An mangan laia tanpui vartu hnai reng Israelte Pathianin a dopui dawn tih reng an hisâp tel hauh lo mai!
Indona chu an han chawk chhuak ta ngei a; a tlem zawk leh chan chhe zawk tura ngaih Israelte chu an lo diau hauh mai si lova, an pipute ram chhan tur leh khawvel puma an lunghahna ram awmchhun humhim tur chuan an lo zâm duh ta si lova. Mak tak maiin Arab sipai rual inzawmkhawm chu an tuk tlâwm zawk ta tlat mai a, Davida hmaah Goliatha sipai rualte kha hniak pherh vunga an tlânchhe ta ang mai kha a ni. Tichuan, UNO in Arab independent ram tura a lo zuahsak West Bank leh East Jerusalem te, Gaza Strip te chu independent sorkara an din duh loh vangin awpbehna hnuaiah (occupied territory) anga awm lo ni ta; Israelin a awp hmain West Bank leh East Jerusalem chu Jordan sorkar hnuaia awpbeh a ni a, Gaza Strip chu Aigupta sorkar awpbehna hnuaiah a lo lut ta a ni.
Chuta tanga kum 20-na, 1967-ah chuan Arab ramte chu an intiam rual leh a, tun hma aia chak zawkin an sipaite chu training pein ram dang atangin ralthuam tha tha an chaw lut sauh sauh a. Israel do loh chu ngaihtuah dang nei thei tawh lo Aigupta President Abdul Nasser-a kaihhruaiin Syria leh Jordan ram nen Israel ram chu nuai chimih tumin indo an chawk chhuak leh ta a ni.
Kha 1967 indona, Ni Ruk Indona an tihah khan an do rawn Israel kha a chak filawr ta nalh mai a; an ram awpte chu an tlâwmsan tak miau avangin Jordan lui thlang lam – West Bank pumpui te, Gaza Strip te leh East (Old) Jerusalem te chu Israelte kutah an tlu lut ta hun hun mai a ni. Heng ramte hi engtia tih tur nge tih chungchangah Israel sorkar chu an inthurual thap lo. Israel politician zahve te chuan Arab-hote nena inremna an neih theih dawn phawt chuan West Bank chu Jordan hnenah, Gaza chu Aigupta hnena pek kir leh an duh a; a zahve dang chuan Arab-ho, Palestinian tih hming lo pu tan ta te hnenah independent state an lo din theih nana pek an duh thung.(Palestinian hote hi Arab hnam an ni a, 1967 indo hnua Palestinian hming pua lo lar tan chauh an ni, an pu ber Yasser Arafata’n PLO hi 1964 kuma a din chauh a ni bawk).
Mahse chu Israel sorkar duhsakna pawh chuan kori a tu thei chuang lo. Thla tam a ral hmain Arab Inzawmkhawm Pawl (Arab League) ramte chu Sudan ramah an inhmu khawm a, chuta an thu ro-lum chu buluk tak a ni: “Israel nena inrem theih a ni lo. Israel sorkar hi pawmpui theih a ni lo. Israel nen kan inbe bawk hek lo vang,” (No peace with Israel. No recognition of Israel. No Negotiations with Israel,2 tiin, ‘Three Nos’ tiin paukhauh takin thutlukna an siam a, Israel lakah an inseh ruh a, hachang an thial bup bup mai zawk a ni. Tichuan, independent sorkar ram an din theihna tur hun rangkachak chu an bawhpelh leh ta. Hnâwlna tum thumna chu!
Kum 2000 khan America President Bill Clinton-a huaihawtin Camp David (USA) ah Israel Prime Minister Ehud Barak-a leh Palestinian Liberation Organization (PLO) Chairman Yasser Arafat-a te chu an inhmu khawm ta a. Khatah khan Gaza ram pum leh West Bank ram pum deuhthaw (94%) leh East Jerusalem chu an capital atan Barak-a khan Arafat-a kha pek a tum a. Mahse kha Palestinian hotu pa khan kha thilpek kha a hnâwl leh ta tlat mai a ni. US President Bill Clinton-a tawngkam takin, “Arafat-a kha engkimah ‘No’ ti tur ringawtin ni 14 hetah a rawn châm a ni,” a ti hial a ni.
Palestinian-ho kâ atangin a tha lam hawia ‘yes’ tih hi a ri chhuak thei thlawt lo ni berin a lang. Israel PM leh US President te duhsakna an chhan let dan chu – Israel ram hmun hrang hrangah bus chhungah te, inneihna hall-ah te, restaurant-ah te leh mi awm khawmna hmun apiangah suicide bomb hmangin mipui an rîkrâp vel a, khâng thisen chhuahna ‘Intifada’ an tih avang khan Israel civil mi 1000 chuangin nunna an chân a; chung aia tam mah chu hliam leh ramtui lei lovin an awm phah a; Palestinian terrorist laka inhum nan ‘Daidanna Bang’ siam a lo ngaih phah ta a ni. Hnâwlna tum li-na chu!
Kum 2008 khan Israel chuan Palestinian hotute chu inremna siampui a tum lehpek a. Prime Minister thar Ehud Olmert-a chuan Ehud Baraka ai maha inhawng zauvin, an insawirem thei dawn a nih phawt chuan ram zau zawk pek a tiam a ni. Mahse a hmaa mite ang bawkin Palestinian hotu thar Mahmoud Abbas-a chuan chu duhsakna thilpek chu a hnâwl leh ta. Hnâwlna tum ngana chu!
Heng inbiak tawnna karah hian Israel chuan tiamkamna (condition) nei chuang lovin Gaza chu Palestinian-te kutâla an control turin 2005 khan a pe tawp mai a. Anmahni kuta a awm chuan mahni ram anga cheiin hma pawh an sawn phah sawt ang tih beiseina a awm bawk a. Mahse chutiang rengin an awm ta lo, Gaza ram zîm te chu rîkrâpa chete hmunpui (terrorist base) ah an chantir ta ringawt a; he Gaza hmun atang hian Israel ram chhungah duh hun hunah rocket bomb sang tam tak an kap lut chur chur mai thin a ni.
Dik takin, Israel sorkarin Palestiniante tan state hran pek a tum apiangin Palestinian-ho chuan an duhlohna leh an hnâwlna chu tharum hmangin an lantir thin a ni. UNO rorelna hmunah te leh khawvel chanchinbute hian Israel sorkar thiltih that lam aiin a chhe zawng hlira demna hi a khir thei teh mai a nia. Middle East-ah hian remna leh muanna miin an duh a nih chuan, Palestiniante hnena independent sorkar leh ram pe tura Israel sorkar nawr chiam pawh a lo ni meuh lo.
Engvangin nge mahnia ro inrelna ram pawh nei lo Palestinianten independent sorkar thiltithei Israelte thilpek hi an hnâwl zel mai let kan tih chuan, Israel ram hrûla Arab ram inzawmkhawm, abikin Syria, Iran, Iraq etc. te hian Israel tihchhiat vek hi an policy kalpui a nih tlat avangin Palestinian-ho pawhin ralthuam leh ei tura châwmtu, an pute thu chu an bawhchhe ngam lova, chuvangin Israel nena inremna siampui hi an ngam lo a ni; an mimal nunna atan pawh a hlauhawm. An hruaitute zingah a rûka duhtute chu an awm ngei alawm; mahse hnam phatsantu anga puh leh Arab mipui ânchhe phurh chu tu tan mah a ngamawm lova, thisen chhuah hmang leh tual thah buaih buaih an pawisak loh avangin an hotute zingah tuman an policy vawn ngheh sa bak an kalpel thei lo atin ni.
Palestinian Hotuin a mawng a hlim
Abbasa’n UN General Assembly vawi 7-na, September 23, 2022 a New York a a thusawi: “Engvangin nge tun thlenga Palestiniante hian awpbehna hnuaia an la awm rengt UN Gen Assembly te, Security Council te, UN Human Rights Council te hian Palestine thlavâng hauh zawnga thu passed za tam tak an nei chung pawha tun thlenga UNO member pawh an la nih loht Mahni ram pawh kan la neih loh cheu nit tiin a sawi vei kûk kûk a.
A lan dan maiah chuan a sawi dik hmel viau. Israel nena inremna tak tak neih a duh thu a sawite pawh a dik hmel, Israel a dah off-side thiam viau mai. A tih tur dik tak a ti. Mahse a thusawi lehlamah erawh chuan Israel chu sorkar dik tak a nihna (legitimacy) a hnâwl tlat bawk si. Israel chu awpbettu, kum 75 lai Palestine mite awpbettu-ah a puh a. Jerusalem chu Muslim leh kristiante hmun thianghlim ang chauha chhuahin Judate hmun thianghlim a nihna a pawmpui duh thak lo. Judate chu a sawi bo hial a. Tuten emaw ‘Pathian a awm lo,’ an ti ang mai hian hnawk an tih ber leh tihbo an tum Israel hi ‘A awm lo,’ (non-existent), ‘A awm reng reng lo’ an ti leh bawk si a. A tih ngaihna tak pawh hi an awm lo a ni e.
May 2021 chhung khan Palestinian terrorist-Hamas hoten Gaza atangin Israel ramah rocket bomb 4000 chuang zet an kah luh de zuai zuai te kha khawvelin TV atangin a lo thlir thup a nih kha. Mahse khawvel chanchinbu lam erawh chuan Palestinian-ho chu dem lovin Israel lam an dem char char a; buaina chawk chhuaktu dik tak sawi lang si lovin, Israel chu Palestiniante hnena zalenna tluantling pe duh lovah puhin kawng tinrengin an dem buan buan lawi si a; America pawh Israel dem tawk lovah te an han puh vei thin. Chu chu an intih buai apianga UNO a an hlapui leh a thunawn chu a ni. (Tunah chuan UNO hi Israel dona leh sawichhiatna hmunpui (Anti-Israel Organization (AIO) ah a chang der tawh tih kan hria emt
Chutia UN Assembly meuha an ngaihtuah mup mup lai chuan Israel Foreign Minister Yair Lapid-a chuan Palestinian hotu Abbas-a hnenah Palestinian mite tana independence pek theihna dan formula a pe lêt ve a: “I râlthuamte tung vek la, inremna a awm mai ang,” a ti lêt ve siah mai a ni. Mahse Abbas-a chuan a ngaihven hmel chuang lo.
Heng avanga te hian Palestine mite tana independence buaipui hian awmzia a nei love, tiin Andrew Tucker, Director lo ni tawh chuan a hmuh dan a sawi. Zawhte thing lâwn pawh-thlak tum ang velah a chhuah a ni: lâwn chho ngam tawh si lo, pawh thlak dawna tang têk si ang hi.
Kan thu tlangkawm nan, Israel laka Palestinian-ho huaikawm bâwl dan chu: ‘Pêk pêka duh lova, pëk loh laia ban zuau zuau’ tih hian a sawifiah ber mai awm e. Pêk an nih laia la duh si lo, indona avanga Israel kuta a tlu lut ta si chu lak lêt leh tumin Israel hnen atangin an chuh leh ngar ngar lawi si a, an buai nek nek chhung chuan an fel dawn lo a nih khu.
Aw le, Israel leh Palestinian firfiak Hamas te indona hi tuna thil thleng bakah a chin chhuaka chhuina – a historical context hrût tel zela rawn sawi chhunzawm kan tum ang. Bible hrilhlawk anga khawvel tawp dawna thil thleng tur thilte nena inzawm vek a nih tawh avangin Krista lokal lehna tur Israel ram pawimawh zia kan thlir tel ngal zel tihna a ni. (He article hi ISRAEL tih bu, ka lehkhabu thar ber, kumim chhuak bung 7-naa mi lak chhuah a ni. (Youtube lamah hmuh tur a awm bawk). He lehkhabu ngaihven duh tan Synod/Baptist/OM leh bookstore dangah hmuh theih a ni.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More