KRISMAS KAN LAWM DAN HI

M. Lalmanzuala

Krismas kan lawm dan hi awihawm lo khawpin a makin a lem a ni.
1. Kristian hmasate khan Krismas an lawm ngai lo va, a hming pawh an neiin an hre ngai lova, a ni pawh a awm ngai lo a ni. Bible-ah pawh Krismas ni ziahna hmuh tur a awm lo va, lawm tur a ni tih ziahna pawh a awm lo.
Isua khenbeha a awm ni leh a thawhleh nite kha leia a rawn kal chhan a hlen ni a nih avangin a pawimawh ber tih loh rual a ni lo va. Chutiang ni chu lawm mang lova a pianni lawm vak hrim hrim pawh hi thil inhmeh lo tak a ni. |ha taka exam pass ni lawm lova, sikul kal tanni lawm ang vel a ni.
Pianni kan lawm dawn a nih chuan, Nû chhûl atanga kan lo pianni ai chuan, Baptisma kan chan ni, Chatuan nunna nei tura kan Pianthar ni te hi lawm zawk tur a ni lo’m ni?
Kristian hmasate khan Isua pianni an lawm ngai lo va; a Thawhlehni(Passover/Paschal lamb) an lawm thin. Pianni lawm hi, Kristian hmasa, Judate hnam danah leh an sakhaw thilah a awm ngai lo a ni.
Kan mi ngaihsan leh ngaihnat tak pian champha kum 300 chuang zet lawm nachang hre lovin, a hnu-ah uar takin lawm leh si ila, a lemzia chu a lang ang.
2. Johana chuan ‘A Tirah Thu a awm’ a ti a. Chu chu Isua a sawina a ni a. Mihring pian hma-a awm a ni a. Chatuana awm a ni. Pian champha lawm vel te hi chuan Isua nihna a tiho zo vek zawk a ni. Paula pawh khan Khenbeh thu leh Thawhleh thu bak a sawi lo. Isua pian thu vawi khat pawh a sawi lo. Kohhran hruaitu hmasate pawh khan an sawi lo.
Lal(emperor)-te erawh kha chuan an pian champha kha ropui takin an lawm thin a. An lalthutthleng vel te kha rimtuiin an lên thianghlim a. Mipuite khan kûnin chibai an bûk thin a ni. Pian Champha lawm kan hriat hmasak phei chu Pharo-a pian champha leh Heroda pian champha lawm kha a ni mai a. Roreltu ‘corrupt’ ve ve tak pian champha entawn leh lakchhawna neih tlat mai te pawh hi a mak a ni.
3. Isua pian thu Bible-a ziahna awm te hi mak tak an ni bawk. Berampu beram veng laiten an hmu tih te hi, awih har tak a ni. Palestina khu thlasik laia khaw vawh nasatna tak a ni a. December leh January thla-a Bethlehem khawchin chu, a tlangpui thuin a lum lai ber degree 12, a vawh lai ber degree 5 vel a ni thin. Berampute chuan an beramte chu ran in chhunga an khung lum lai a ni ang. Zan reh lai lehnghala ramhnuaia an tlattir hun chu a ni thei lo ang. An tlattir tih kha a dik chuan Isua pian hun chu thlasik ni lovin nipui a ni ang.
4. Kum zabi 4-na vel atanga Kristian an lo pun tam khan a tam zawk chu Juda ni lo an lo ni ta a. Sakhaw tihphung mahni hnam ‘culture’ zûlzui, Judate tih dana an tih thin kha, hnam dangte tih dan zulzuia tih tulna kha a lo awm tan a. Thlasik lai, December 17 vel kha an pathian pakhat ‘Saturn’ hminga kût ropui tak, Saturnalia an lawm thin hun a ni a. A tam zawk tih dan zulzuiin chutiang chuan Krismas chu an lo lawm tan ta a ni. Pathian awm ring lo(pagan) mite tih dana a ropui leh a hlimhlawp zawnga Krismas lawm hi, ran thlenga piang, Retheite lalpa leh pathian kan tih pianni lawm dan inhmeh tak chu a ni lo tawp mai.
Roman-te pathian pakhat Sol Invictus(Hneh Theih Loh Ni) an biak ni atan Emperor Aurelian khan December 25 a lo ruat tawh a. Chu mi zulzui chuan Pope Julius I khan Kristian-ten Krismas hman ni atan a nemnghet ta a ni.
5. Pianna ni lovin, Piantharna a pawimawh zawk. Pianna pangngai chu a mihring a, piantharna chu chatuan nunna neih theihna a ni.
6. Saturnalia lawm ni hian Roman-te chuan thilpek tha tak tak an inpe thin a. An thilpekte chu hnah hringin an cheimawi thin. An pathian Saturn kha, thlai thar(agriculture) petu-a an ngaih a ni a. Chu chu hnah hring nena a inkungkaihna chu a ni. Kum zabi 16-na vel atang khan Kristianten Christmas Tree hi an lo hmang ve tan ta a ni. Khaw vawh lai a nih avangin thing luang ro(log) an mût/hâl thin bawk.
7. Nicaea Inkhawmpui 325-AD thurel atanga Lalram(empire) leh Sakhua(kohhran) thuneihna (power) intawmpuia an thawh dun atang khan sakhua chu a Pathian thu aiin a Politics ta zawk a. Kristian sakhua kha Lalram Sakhua(state religion)-a puan a nih atang phei kha chuan a politics lehzual ta a. Kohhran hmasa ber leh lian ber hming, Roman Catholic a nih tâkna chhan pawh chu chu a ni ang.
8. Paula leh zirtir hmasate kha chuan Isua kha lo kal leh nghal mai tura an rin avang khan amah hmu tur khan mimal thila inhmang an ni a. A lo kal leh mai si lovah khan Pâwl(institution) neiha inkaihhruaina mu mal neih tûl an ti ta a. Khatianga an awm tan atang khan Lalram(empire) khan ram leh hnam inkaihhruaina tha neih dan lam hawizawng khan an kalpui ta a. An hnamina Saturnalia ropui tak leh hlim taka an hman thin kha Kristian sakhaw tihphunga han hmanzui mai kha a lo remchang ta a ni.
9. Krismas ni ruat leh hman dan te hi Pathian thu nena inkaihhnawih ni lovin hnam hrang hrang tih dan(culture) pawmna a ni. Hei hian sakhaw thianghlimna leh zahawmna a tihbuai avangin a Pathian thu lo a ni.
10. Krismas lawm nana kan inhman tamna ber, thilpek te, in cheimawi te leh ei leh in lam te hi Pathian thu lam ni lovin SUMDAWNG THLUAK hnathawh a ni ber thin. Sum ngainatu Kohhran hruaitute rilrem zawng tak a ni bawk thin.
11. Khenbehna leh Thawhlehna ang tho khan Pianna chu a pawimawh a ni tih ziritirna a lo piang ta a ni. Chu ta tang chuan Krismas leh Krismas ni lawm rinhleh/sawisel chu hlauhawm a lo ni ta a ni.
12. Milim betu(pagan) an tih maite tih dan chu TAM duhna boruakah chuan an lachhawng hmiah hmiah mai a. Kristianna a lo ngheh tana Sawrkar nena thuneihna intawm an lo nih atang khan ‘pagan’-te tih dan lachhawngtu nih chu anmahni tih dan ve reng(original)-a lantir tul tihna a lo awm ta a. Chu ta tang chuan ‘pagan’ tih dan an lak chhawn thil ziaka lanna tawh phawt chu, sawrkar thuneihna hmangin an ti chhe ta chiam a. Chu chuan khawvel history-ah pawi nasa tak a khawih ta nghe nghe a ni.
Hman lai mite zingah khan Zirna lama mi thiam leh hmingthang tak tak an awm a. Plato te, Aristotle te pawimawhzia chu kan hria a ni. Khatiang mitena mihringte leh thilsiam dang, ni, arsi, thla, tlang, lui, ramngaw, ramsa, sava leh nungcha inkungkaihna chanchin sik leh sa te nen lam an zir chianna pawimawh leh tangkai tak tak, tih chhiat/tih bo an lo nih avanga, hetiang lama khawvelin a lo pachhiat phah thu te ngaihtuah chuan a pawiin a vanduaithlak a ni.
Dawtsawi a pawi em emna chu, a hnu-a thu tak an sawi pawh dawt emaw ti-a, mi tam tak ngaiha rin an kai thei tawh lo thin hi a ni.
Hetiang tihphung hian Kristian sakhua hrim hrim hi a tizahawm lo va. Hnam hrang hrang tih dan inlakchhawn tawnna hian a tikhawvel a. Keini phei hi chuan Juda tih dan leh Sap tih dan kan lachhawng a. Kan zenawi milin a lem leh a hlim hlawp lehzualin kan ti leh mup mup thin a; a lem lehzual a ni.
Thil man to tak tak kan inpek te hian, kan zinga mirethei, kan tih ang ti ve thei lote kan tizakin kan tihrehawm thei tih hriat a tul a ni.
Hetiang tih nana kan sum sen ral zozaite hi miretheite tanpui nan hmang ila chuan, ‘In zinga tê berte chunga in tih hi ka chunga in tih a ni’ titu Isua lawm zawng zawk chu a ni ngei ang.
Kawn chei tih angreng te hi a tul loh teh lul nen, lawmman pe thei te an lo awm leh zel chuan INELNA a rawn awm a. Kan tih chhan chu eng pawh ni se, chu chuan, a Spirit awmze nei lovah a rawn awmtir leh bawk a. A ho zo vek ta mai a ni. Quantity aiin Quality a pawimawh zawk tih thudik hi a letlingin kan kalpui fo mai a ni.
Emperor Constantine-a hun atanga ‘Sawrkar’ leh ‘Kohhran’ thawh dunna khan ‘Western Civilisation’ kalphung a rawn duang chhuak a. Lalram a ropui zel nan chuan TAM a pawimawh a. Ring lotute chu sawrkar chakna hmanga tihduhdah leh tihhlum hial te an lo nih khan, Kristian nih loh chu thil hlauhawm a lo ni ta si a; chu chu ringtu an pun/tam tâkna chhan kha a ni. Chu chu Kohhran hruaitute duh dan tho a ni a. Kristian tam leh khualehtui(citizen) tam dan chu a thuhmun lo thei lo a ni.
He tianga TAM leh ROPUI GAME an khelhna lamah hian Sawrkar(empire) leh Kohhran chu inthuruala tang kawp zel an ni a. Hetianga an tihna lamah hian Bible chu an rilrem zawngin an her rem zel a. An rilrem zawng bawkin Thurin(dogma/creed) an siam chawp fo bawk a. Inthunun nana tangkai tak a nih avangin Vanram leh Hremhmun te pawh hi an siam chawp a ni.
Hremhmun hi Deuteronomy-a Hebrai tawng, Sheol atanga lo piang a ni a. A awmzia chu, mi fel pawh mi fel lo pawh, thih hnu-a kalna tur tihna a ni a. Chu chu Kohhrante hian mi tihthaih nan, Chatuana Hremna hmunah an chantir ta a ni. Isuan Gehenna a sawi kha, Jerusalem dâia bawlhhlawh paihna, misualin hremna an tawhna hmun, inthawi nana an hman bawk, kangmei chhuak reng anga kâng alh vut vut reng mai a ni a. Chatuana hremna hmun tihna a ni lo. Kohhrante rilrem zawng a nih avangin Hremhmunah an chantir mai a ni.
Vanram pawh hi Luka leh Tirhkohte Thiltih(Acts)-a a lan hma chuan hriat a ni ngai lo. Eng pawh chu lo ni se, “Pathian Lalram chu nangmahni-ah a awm” tih nen hian a inpersan tawp mai a ni. Tute emaw fiamthu takah, Vanthengrenga awm ni se, savaten min lo awm khalh vek tawh ang chu!
Krismas kan hman dan bakah Kristian sakhaw kalpui dan hrim hrim hi, Pathian thu tak chiah behchhana neih lohva, Hotute ropui nana TAM GAME an khelhna lama Propaganda Campaign hlawhtling tak chu a ni.
Mipuite leh Ringtute thunun nan Intihropui chu thil tangkai tak a ni tih hriain Emperor te chuan lallukhum ropui, lalthutthleng ropui, lalpuan ropui an nei ta duah mai a. Chutiang bawkin Pope te, Bishop te, Moderator te, Kohhran Upate thlengin intihropui game chu an khelzui ta deuh vek mai a ni.
A pawi ber mai chu hetiang tihphung hian min siam tha lo va, min tilem zawk si hi a ni. Kan nunphung, kan inrelbawl danah Lal Isua anna reng a awm lo va. ‘Pathian Lalram chu nangmahni-ah a awm’(The kingdom of God is within you) a tih te chu, Thuneituten an hnuaia kan kûna, an ropui zel nan, an thu kan awih zel nan, Pathian Lalram chu Vanthengrengah an awmtir ta a ni.
Pathian thu kan kalpui dan hi kan nuam tih zawng, kan lawm zawng vek a ni a, a lem a ni. Chu mi kal zelah chuan Krismas kan lawm dan pawh hi a lem a ni. Kan lawm zawng, kan nuam tih zawng te hi an “Constructive”-in an “Productive” si lo va, kan thlarau nun a ro rê rû a; kan mihring nun a pachhiain a corrupt em em reng mai a nih hi.
Kan mi rilte pahnihin, Pu H.K. Bawichhuaka leh Rev. Thansiama ten, ‘Mi tih dan lakchhawn bak hi eng nge maw thiam kan neih le?’, ‘Kan pawnlanzia chu a thûk a ni’ an tih dikzia kha kan nemnghet zel a ni ber e.
Tharum thawh lova Revolution (peaceful revolution) hi kan Insiamthatna kawng awm chhun chu a ni e. Chu ta tan chuan Isua kha entawn tur dik leh tha a ni tih i hria ang u.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More