Mac Donald leh Mizo Union inkhAkna

C. Vanlal Ruaia
9862569310

Mizoram leh Atlantic Charter:
Second World war (1939-1945) ah khan German leh Japan lam an chak tak em avangin British a mangang ta a. Ni 14 Aug. 1941-ah New Foundland tuipui chungah thuthlung an sign ta a.
He Charter (14 Aug. 1941) thuthlungin a sawi chu –
1) He indona hi ram tih zauhna tur a ni lovang
2) Tu mahin an ram an duhthu vang ni lova thendarh nih hi an duh hek lo. |hendarh lo ni tawh ho chu siam that leh an ni ang a. An mahni duhthlanna pawh zahsak an ni ang.
He thuthlung ang (reference) hian Mizo Lal 300 velin Union Jack hnuaiaah (AG Mc Call a ziah danin) ni 6 May 1942 khan Flag chu kal hualin thutiam (Pledge) an sawi ve ta a. Mc Call chuan, “He Indonaah hian tangrual ho hi an chak phawt chuan indo zawhah in ram awm dan zel tur chu nangmahni kuta dah a ni ang,” tiin British sawrkar thutlukna chu a tiam nghal bawk a ni. Heng thuthlung denchhen hian Sir Stafford Cripps Mission chu India ramah Second World War-a India nena tanrualna sawi turin an lo kal a.
Tin, Japan thlawhna ten USA Pearl Harbor ni 1 Dec 1941-ah an bomb tak avangin August 15-ah Nagasaki leh Hirosima, Japan khawpuiah USA-in bomb a thlak ve tak atang khan tangrual pawl (Allied power) chuan an chak tur chu an hre tawh a. British pawh an thutiam tawh angin an Colonial hmakhua theuh tur chu a ram aiawhte fin leh felah a innghat a ni. He hun pawimawh lai Mizoram kan en ang.
District Conference vawi khatna:
16th January, 1946: Mizoram lam pawh Mc Donald a superintendent lai a ni. Mizoram pawh British-in India a chhuahsan hunah Thumum nei tura kaihhruai a tum a, District Conference Aiawh Thlanna Vawi khatna an neihpui a. Mac Donald hian heng huna India Movement leh Advisory Council lokal tur pawh hi a hre vek a. Chung ho rawn chet hmaa Mizo fate hi Thutlukna fel fai (determination) thu khat vua a, an hmakhua chu siam felpui chu a tum ber a ni.
20 July,1946-ah District Conference chu a vawikhat nan ro a rel pui chhin a. Mipui mar a dek nghal bawk niin a lang. An rorela an thu ngaih tuah te:
1) India Home rule te
2) Zirtirtu atan a Buh Chhun te
3) Sipai bang tana pawisa lo kal tur Rs 3,00,000/
4) Lal buhchhun chungchang.

An ngaihtuah chhin (rorelna aitechiau)
24th September, 1946:
MU Conference-a an resolution “Mizo Union hi Mizoram aiawhtu kan ni a, kan duh thu leh duhdan lo chuan Mizoram thil engmah a awm tur a ni lo, MU chauh lo chuan Mizoram ai a awh lo” tiin. Hei hian Mac Donald District Conference dodal an tumzia chu a entir chiang hle a ni.
October 1946:
Mac Donald chu Mizoram hmun thenkhatah mipui sukthlek en -thlithlai turin a zin chhuak a. An rorelna chungchangah mipui an phun a, a awmzia dik tak chu Mizo Union lung awi chiah loin mipui a theih dan kawng kawngin an fuihpawrh a ni ber mai.
Baktawngah hian Mac Donald chuan, “Chaltuahkhuma a awm em?”
“Awm e, ka pu,”
Mac Donald chuan, “Hei i lehkha hi fimkhur rawh” a ti a, lehkha chu a pe a. Chaltuahkhuma chuan, “A thu chu ka thu a ni a, a ziak erawh ka ziak a ni lo”, a ti a. Bawhsap chuan, “A dik ang,” a ti mai a. “I lehkha kha hi chhiar rawh,” a ti a; a’n chhiar a.
“Tunah chuan kan hotuten Bawhsap thuneihna an chuh tan mek a, an hneh hun chuan Mizoram chu a lo nuam thei ang. America ram khu thlir teh u, khutiang khuan Republic Sawrkarin 1947-ah chuan kan lo awm mai dawn a ni. Thlamuang takin lo awm rawh u,” tiin a chhiar chhuak ta a.
Mac Donald chuan, “Kan hotute i tih kha tute nge ni?” a ti a. Ani chuan, “Huai viauin ka ring,” a’n ti ve leh ringawt a. Bawrhsap chuan, “Assembly khan i lo kal em?” a’n ti ve leh a. Ani chuan, “Kal e,” a ti a. Bawrhsap chuan, “Khatah khan eng nge an tih?” a’n ti leh a. Ani chuan, “I hmaah khan lo dingin ka hmu a,” a ti a. Bawrhsap chuan, “Khatah khan an khur a ni. Hetianga in kal chuan khamah in tla ang, Mizoram aiawhtu chu kei ka awm a, Conference member-te an awm a,” a ti a.
Aizawl a thleng thla a. Hriattirna a chhuah ta sek mai a. Mizo Union a huat takzia pawh a lang ta a ni. Tin, Mizo Union pawh an inngeih lo chho zui a, hruaitu an thlak sek mai.
4th Nov. 1946:
Thakthing Zawlbukah MU chuan Conference an nei a. Ch. Saprawnga a lo ding a. Kan hotute hi kan ring tawk lo a ni. Chuvangin, Constitution-in a phal angin “No confidence ka rawn move e” a rawn ti thawr mai a. Hruaitu an thlang thar ta ngawt a. Khawtinkhuma, Lalbiakthanga H.Vanthuama, Lalbuaia, an thlang tha ringawt a.
7th November, 1946:
Mac Donald-a’n a hma lama ngaihtuah tura a lo duan chu, Kuli, Ramhual, Mizoram Rorel dan thar tur, tih te a ni. He meeting-ah hian Ch.Saprawnga leh R. Dengthuama, chhim lam mi ve ve chuan Mizoram chu MU chiahin ram ai a awh thu Governor hnenah lehkha Assembly-in, thawn a rawt ta tlat mai a; Lal (Chief) lam chu an hmin miah lo. An inhnial kual lai chuan Mac Donald chuan vote lak a rawt thut mai a. An chak lo a, an lungawi lo zui ta bawk a.
8th November, 1946: A tuk dar 10 chuan Conference hall-ah Lal ho zawng leh Dahrawka te, Kapthianga te, Liantudaia, CI an kal khawm a. Ch. Saprawnga chu a rawn lut a, Bawrhsap Mac Donald, chair-a thu chu lehkha a va pe a, a chhuak leh ta mai a. Chu lehkhaah chuan:
Ka pu, Conference member leh hnamchawm member kan inzat avangin keini hnamchawm member-te chu kan lo tel thei dawn tawh lo va” (Hnamchawm aiawhin Saprawnga) tih hi a inziak a ni. Ti chuan Mac Donald-a chuan Conference a tawp ta, a ti a, an tin darh a.
Tin, hemi ni vek hian Mizo Union ho kha Thakthing Zawlbukah kal khawm leh tur, an ti a. Lalbuaia ina an innghahkhawm laiin Mac Donald-a chuan Lunglei SDO DA Penn-a, Sainghinga Pol Agent, Zawngaua (Dahrawk) leh police-te hruaiin Union Pawisa kawl lai leh an file-te a mansak vek mai a
A tuk ni 9 November, 1946 dar 11-ah Thakthing Zawlbukah chuan an kalkhawm leh ta a. Chumiah chuan a hmaa Inthlan thata Khawtinkhuma kha Union Assembly thlan Lalhema khan Charge a la hlan lova. Chairman-ah bawk Pu Lalhema chu a thu leh a. Thu engmah pawh an sawi hmain Mac Donald leh ACD Buchhawna te police-te hruaiin an lo lut leh a. Chairman thutnaah a phei a.
“Lalhem, thil i ti dik lo a ni, hei i block secretary lehkha pawh ka man,” a ti a, a’n chhiar khum a. “Tunah chuan kan hotuten Bawrhsap thuneihna an chuh tan mek a, an hneh hunah chuan Mizoram chu a lo nuam thei ang…. Chaltuahkhum i hria em?” a’n ti ta tuar mai a.
Lalhema erawh chuan, “Ka pu, tunge a nih ka hre lo reng reng; sawrkar dodal zawngin ka la che ngai lo, Indopui pakhat naah pawh Messopotamia-ah sawrkar tanpuiin ka lo kal tawh a; Indopui 2-naah pawh Lucknow-ah sawrkar puiin ka kal a; sawrkar do zawngin ka che ngai lo,” a ti a. Mac Donald chuan, “Boy in ni a, rorel dan zirtir che u ka tum a, in duh lo va,” a ti a. Dengthuama a lo ding a, Mac Donald-a’n a lo tawng khalh a. “Dengthuam, nang pawh Arnote keu hlim ang lek i ni,” a lo ti a. Dengthuama chu a thu leh nghal a.
Mac Donald chuan, “Mizo Union a awm tawh lo, pawisa hi tu kutah nge ka hlan dawn?” a ti ta mai a.
13rd January, 1947. Thakthing Zawlbukah Assembly nei turin Khawtinkhuma, November ni 4-a no confidence move tuma an thlan khan a ko va. He Assembly-ah pawh hian Lalhema khan, Charge a la hlan loh avangin Chair chu a la leh a. Mahse Khawtinkhuma ten an ngaithei lo, an bei laih laih a. A ngaihna an hre mang lo va. Rev. Chhuahkhama chuan, “Van palai thuchah kengtu ka ni a, Pu Lalhem, mipuiin bang turin an ngen che a nih hi maw, mipui an khawngaihthlak em mai, Pathian hmingin bang turin ka ngen a che. Bang mai la, mipui an lawm dawn em mai,” a ti a. Lalhem-an, “Chutih ahnu, ka bang e,” a’n ti a. R. Vanlawma a lo lut a. “Ka thingpui in hlan a nia, ’ngatinge i lo ban mai?” a rawn ti ve leh a. Mahse a bansan ve ta a ni
21st February, 1947:
Bengali Theatre: Chairman – Sainghinga, Assistant Superintendent. Mizoram awm dan tur ngaihtuah. Mi chi hrang hrang mi pawimawh 200 vel kal khawm. Vote lain resolution an siam. “Keini Mizote hi mahni ro inrelin mahni kutke ngeiin kan ding tur a ni” tih resolution an siam a. Kum 10 hnua inlak hran leh hi a ri zing.
6th March, 1947: Khaw tinin an kaw phu tawk aiawh an thlang a. Chung chuan Lammualah District Conference member an thlang leh dawn a. Chu chu MU chuan Boycott zai an rel leh ta a ni. Sialsukah meeting neiin Signal-in an inhrilh darh a, anmahni khaw lamah an haw darh leh ta vek a.
9th April, 1947: Mac Donald-a district conference inthlan ni tur a, a ruat chu a lo thleng leh ta a. Mizo Union chuan, “Lal ai awh leh Mipui ai awh kan inzah reng zel avangin eng kan ang chuang lovang,” tiin dated 6, March, 1947-a an lo rel tawh angin Lunglei Dhubi mualah chuan Mipui an lo kal khawm a. Ch. Saprawnga a lo kal a. “Tunah hian intihluihna ni lovin Mizo union chuan inthlan hi a duh lo a ni. Mipui duh loh zawng anga inthlang lui an awm chuan mawh an phur zat zat ang. Inthlang duh lo chu hawn vek theih a ni e,” a ti a, an haw darh ta vek a.
14th April, 1947-ah chuan Aizawl bial lam pawn district conference inthlanna AR lammual-ah an nei a. Lal aiawh 13, Hnamchawm aiawh 13 an thlang ta a. Hei pawh Mizo Union chuan an boycott tho a, tumah an kal lo va. Mahse inthlanna chu tluang takin an kal tlang.
16th April, 1947:
Advisory Sub Committee ni 17 April-a lokal tur hmuak turin Mizo Union pawh Aizawl lo thleng khawm in, Thakthing Zawlbuka inkhawm an tan dawn chuan, Police pahnih an lo lut a. Ch.Saprawnga leh H. Vanthuama chu ‘Bawrhsapin ka inah lokal rawh se, ka hmu duh a ti’ an rawn ti a. Bangla an va thlen chuan, “E, Saprawng, kan van inhmu har ve le” tiin a bekah a beng chawrh mai a. “Vanthuam, nang pawh misual i ni” tiin han ben leh a tum a, mahse side drain-a pai thlain a beng thelh ta hlauh a. (Heng public figure kan sawi lan fo hi a hun laia fing ber leh chak ber an nih avangin dem theih an ni lova. Historical research-ah a tul avangin an tu leh fate huat chi a ni lo; an mitmei veng chungin kan ti lang a ni).
A tuk mai chu Assam Advisory Sub Committee lokal hun a nih tawh avangin Mizote hmakhua chu Mac Donald chuan thu mum (plebiscite) a siam pui hman ta lo va. Ho takin Mizoram chu a kal chho a. Vut duka Vangvat tla ang maiin, kum 10 hnua an duh thua chhuah tum, India-in a phal leh si loh avangin Independent an sual. An zan kal chho zelin vawiin ni kan thleng ta. Kan politician Vision nei Ch. Chhunga leh Brig. T Sailo, fam an chan hnuin kan fak let leh vel a nih hi.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More