Rochamliana
Thakthing Veng
June 10, 2024 (Thawhtanni)-ah khan Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) hotupa Mohan Bhagwat chuan Lok Sabha inthlanpui neih zawh hnua inthlan chungchang sawia a tawng chhuahna hmasa berah Manipur buaina chungchang a sawi a, “Manipur hian remna leh muanna nei turin kum khat an nghak ta. Buaina a chhuah hma khan kum 10 chhung chu Manipur hi state ralmuanga chhal theih a ni a, silaia inbeihna sawi tham a awm tawh lo. Thawk leh khatah buaina a lo chhuak ta thut a, tute emaw siam luih nge, tute emaw infuihpawrhna vang zawk, tun thlengin buaina mei a la mit lo. Manipur hi tanpuitu auvin a tap a ni, tunge ngaihven dawn? Ngaih pawimawh hmasak bik a dahin anmahni tanpui hi kan mawhphurhna pawimawh hmasa a ni. Inthlan boruak kalsan tawh ila, tunah chuan ram leh hnamin harsatna a tawh mek lam hi i hawi tawh teh ang u,” a ti a.
Inthlanpui hma atanga RSS nena inkar nei hle anga tlang thang, chumi avanga tun inthlanah pawh tlang rin aia che tha ta lo hle nia sawi zui hial BJP party tan RSS hotupa thu leh hla hi ngaihthlak ngun loh ngam chi rual a ni rih lo.
RSS hotupa thusawi atanga kar khat awrh a liam hnuah, June 16 (Pathianni) ah khan Manipur Governor Anusuiya Uikey chu Manipur-a buaina chhuak thar zel chungchangah Union Home Minister Amit Shah hnena thil awmdan kimchang sawi turin Delhi-ah koh a ni a. Hemi chungchang hi Amit Shah-a office chuan mipui vantlang hriat ngei turin X ah heti hian an tlangzarh nghal vat a, “Manipur Governor Pi Anusuiya Uikey chuan vawiinah khan Union Home Minister leh Minister of Cooperation ni bawk Pu Amit Shah a hmu,” tiin. Mahse, mi rilruah zawhna lian tak a piang nghal a, “Engatinge Governor chauh an koh tak? Engatinge Chief Minister N. Biren Singh an koh ve loh?”
A tukah, June 17 (Thawhtanni) chawhnu lamah Ministry of Home Affairs-ah Union Home Minister Amit Shah kaihhruaina in ‘high-level meeting’ neih zui a ni a, ‘tun dinhmun a Manipur buaina’ an thlir ho va, ‘buaina chinfel dan tur’ an thlir ho zui bawk a. ‘High-level meeting’ ah hian Union Home Secretary Ajay Kumar Bhalla-te, IB Director Tapan Kumar Deka-te, Army Chief General Manoj Pande-te, Army Chief-designate Lt. General Upendra Dwivedi-te, GOC of 3rd Corps Lt. General H. S. Sahi-te, Assam Rifles DG Lt. General Pradeep Chandra Nair-te, Ministry of Home Affairs-a Adviser (Northeast) A. K. Mishra-te an tel a. Manipur sokar atangin Chief Secretary Vineet Joshi-te, Security Adviser Kuldiep Singh leh DGP Rajiv Singh-te an tel bawk a.
“|hukhawmte hian engnge an sawi ho?” tih aiin “Eng vangin nge Manipur Chief Minister N. Biren Singh an koh tel ve loh chu?” tih chu mi hriat chak zawhna langsar a ni zui a. Manipur sorkar insawifiahna chu, “Security official-te tan thutkhawm kha koh a ni a, Chief Minister a tel ve a tul lo. A thu hrimin nikum May 30 atang khan Manipur sorkar-a Security Adviser Kuldiep Singh hi Unified Command hotu ber a ni a, dan leh thupek kaihhnawih thutlukna chu a kut a ni,” tih a ni a, mahse, mi rilru a hmin viau lo.
Inner Manipur constituency atanga Congress party atanga thlan tlin hlim hlawt, MP thar Bimol Akoijam chuan hetiang thutkhawmna pawimawh lutukah Chief Minister ber sawm a ni ve ta lo chu, “A mak a, a vanduaithlak bawk,” a ti a, “Chief Minister Biren Singh-a hi ‘Amit Shah thu thuin a awm, amahin thu a nei lo, milem mai a ni’ an ti thin a, kan awih phal lo. Mahse, buaina chhuah nikhat ni atanga ka zawhna chu a la ngai reng, Manipur-a dan leh thupek kenkawh hi tu mawhphurhna nge? State sorkarin thuneihna a nei lo va, sorkar laipui duh danin engkim a kal tih hi tunah chuan chiang takin a lo lang ta a ni,” a ti.
Sawm ve loh, tel ve lo langsar zingah Chief Minister hming a langsar lur naa, Manipur buaina chungchang sawihona thutkhawm pawimawh takah Manipur mi hrim hrim — Meitei, Kuki, Naga leh Pangal atangin tumah an tel lo. Mi tam tak ngaihdanin, hei hian sorkar laipuiin Manipur laka a rilru puthmang a tarlang a, buaina chinfel tumna tak tak a la neih lohzia a tarlang bawk a, Manipur buaina a la namnul rih zia a tarlang chiang hle niin an ngai a. Ngaihtuahna ril tak hmang lem lo pawh a thil chiang sa reng a awm a, chu chu, Manipur buaina chingfel tur chuan Manipur-a hnam hrang hrang (stakeholder) te khi buaina chinfelna kawngah thuk taka an inrawlh vek a tul a, anni mai bakah mipuite thlan chhuah chanvo pawimawh changtu (elected representative) te, political party leh tlawmngai pawl (civil society) te tel lo chuan sorkar mi pawimawh te ringawt tan chuan Manipur buaina khi chinfel rual a ni lo.
Mahse, buaina intan atangin thla 13 zen zawn a liam tawh a, sorkar laipuiin tun thlengin buaina chinfelna kawng dap ho tur leh hnam pahnihte inkara inbiakna bul tan tur pawhin Manipur-a hnam hrang hrangte atanga aiawh thlanchhuah te emaw, tlawmngai pawl aiawhte emaw, MLA te emaw tal pawh mumal takin a la sawm lo niin an sawi a. Tin, chutiang kawngah chuan hmalakna langsar hmuh tur pawh a la awm rih lo niin a lang bawk a. Kuki leh Meitei inkarah in rinhlelh tawnna a nasa zel a, nitinin a zual a ni ber. Hnam pahnihte inkar chingfel tura dawhkan kil a inbiakna bul tan turin hmalakna engemaw chen tal kalpui hmasak phawt a nih loh chuan Manipur buaina khi dan leh thupek hmang a chinfel theih tur chi niin a lang lo.
MHA hian Manipur buaina hi dan leh thupek kenkawh chungchang chauh emaw an ti a nih chuan buaina in reh lam a pan lawk lovang tih hlauhawm tak a ni. Press Information Bureau (PIB) in a tarlan danin Home Minister Amit Shah chuan ‘high-level meeting’ ah chuan, “Manipur-ah buaina a chhuah zui tawh lohna tura hma la turin security force-te chu hriattir an ni,” a ti a. May 2023-a buaina a chhuah hnuah security force-ten Manipur an thutchilh hmuk a, chutiang tak chuan tan an la reng a, mahse, buaina erawh a punlun zel si. Amit Shah-a thusawi, PIB-in a tarlan dang leh chu, “Buaina siamtute lakah dan angin khauh taka hremna lekkawh tur a ni,” tih a ni. He thu phei hi chu mi tam takin ‘nuih ti za’ mai a ni an ti a, Manipur Chief Minister hlui Okram Ibobi Singh chuan, “Chuti a nih chuan, a hma zawng zawng khan Manipur-a security force-te hian buaina rapthlak khati zozai siamtute lakah khan dan angin hremna an lo lekkawh ngai nange?” a ti!
Dan leh thupek kengkawh turin Manipur-ah Manipur Police-te, Assam Rifles-te, Central Armed Police Forces (CAPF) leh Indian Army te an awm a. Meitei hovin Assam Rifles leh CAPF leh Indian Army-te chu Kuki-te tanpuitu hmuhin an hmu a, thlamuanpui ahnekin a huatin an hua a ni ber a. Kuki lamin Manipur Police-te an ngaina lo em em a, Meitei-te puitu mai chauh niin an ngai. Chutiang boruak harsa tak karah chuan Amit Shah ho va ‘high-level meeting’ chuan mipuite beiseina thlen thei khawp thuthar an neih a hun ta hle. Kum khat chuang an lo hlawhchham pui tawh, dan leh thupek hmang bawk a Manipur buaina chinfel tum bak chu bung thar kai an la tum rih lo a nih chuan Manipur khi la buai zui reng mahse, pawi an ti vak lo tihna a ni ang.
Chanchinbu lamah lian pui puiin, “RSS hotupa Mohan Bhagwat-an a bauh zek hnuah Amit Shah-an Manipur-a dan leh thupek kenkawhna chungchang a ennawn,” tihte hmuh tur a awm chuk mai a. BJP party bulpui RSS hotupa Mohan Bhagwat khan khati tak khan ti ta lo se, ‘high-level meeting’ pawh kha koh a ni kher angem tih hi ngaihtuah zui tham a tling a. BJP sorkar hian Manipur buaina hi chinfel tumna a la nei tak tak lo va, RSS mitmei a ven avangin ‘a hmingin thawm a nei thar ve mai chauh a ni’ tih hi mi tam tak ngaihdan leh thlirdan a ni a, rah tha a chhuah phah dawn em tih pawh rinthu mai lo chuan sawi a har khawp ang.
Get real time updates directly on you device, subscribe now.