SAWRKAR THARAH HIAN TUIALHTHEI MAN A SANG BIKLO

Dr. C. Zothanmawia

Tunlaia Mizorama thilthleng langsar tak leh mipui sawi hlawh tak zing ami chu tuialhthei man pung hi a ni a. Social media leh hmun hrang hrangah ngaihdan sawi a tam hle a nih hi. Hetia titi a titam em em hi thil awm tak a ni a, tuialhthei, petrol leh diesel hi kan nitin nuna tangkai, mi tam tak nunphung inrelbawlna a bet tlat, eizawnna atana pawimawh, chhungkaw tam tak tan innghahna a ni. Mimal lirthei bakah mi nawlpuiin kan hman leh kan dam khawchhuahna tura chakkhai lakluhna kawngah te a tel loin kan awm thei lo a. Kan inkalpawhna atan a tel lovin kan awm thei tawh lo a, kawnglaih, insakna hmun laih leh kawng hrang hranga hmasawnna leh kan nunphunga bet tlat a ni a, kan mamawh miau avangin engzat man pawh ni se kan lei lo thei lo a, chu chuan mi zawng zawng a nghawng a nih hi.
India rampuma kan tuialhthei man hi kawng hrang hrangah a innghat a. Chutiang zinga nghawng nei lian ber pakhat chu tuialhthei la thlit fim loh, thlit fim chawp tura buatsaih ngai a ni a, chu chu crude oil tihin sawi thin a ni. India ram hian chu crude oil ramchhung atanga tharchhuah a neih tamloh avangin a mamawh zat atang 80% chuang hi kumtin ramdang atangin a lei thin a. Hetia Crude oil leina man hi khawvel pumah United state dollar anga chhut a ni a, India tangka leh US Dollar hlutna inthlauhnain nghawng a nei thui hle, Indian rupees hlutnaah a innghat a ni. Hetia sawrkarin tuialhthei siamna hmanrua crude oil a lei hnu hian petrol leh diesel a thlitfim a lo ngai ta a, Mizoramin kan hriat larah chuan company lian tak tak ONGC, Relliance Industries Ltd.,Bharat Petroleum Co. Ltd., Indian Oil Co.Ltd., te hi a ni awm e. Hetiang thlit fimna company leh zawrhchhuah tura buaipuitutu Oil Marketing Company-te (Indian Oil Co., Bharat Petroleum,Essar Oil,etc) insumdawn tawnna a an inbiakremna, tuialhthei hralhtute/local dealer (commission) hnena zawrhchhuahna man khan petrol leh diesel manah nghawng a nei lian hle. Tin ramchhung buaina, chhiatrupna emaw politics thil pawh nghawng a nei thei zing ami a ni, sumdawnna a nih avangin a mamawhtu/leitu (demand) tlem leh tamah a innghat bawk a, a leitu an tam leh a man a pung a chutiangin leitu leh mamawhtu an tlem chuan a man a hniam thin.
Kan han tarlan tak bakah hian India sawrkar laipui hian tuialhthei manah chhiah (excise) a bituk a, chutiangte nen chuan tuialhthei lama sumdawngte leh state tinin kan zawm ngei ngei a ngai thin, tin state sawrkarin a ramchhunga chhiah (Value Added Tax/VAT), tha a tih angin a la thin bawk. India rama tuialhthei man hi kum 2017 June atang khan zing tin dar 6:00-ah ennawn thin a ni a, hei hi tuialhthei kaihhnawiah a eizawngte leh mipui mimir tan a tha hle a, petrol leh diesel man hi a che/inthlak reng thin a, a hniam leh san chungchang buaipuina a ni ber na niin, dynamic fuel pricing system tih a ni.
Petrol leh diesel man chungchangah hian state sawrkar thuneihna pawimawh tak chu kan tarlan tak chhiah/VAT hi a ni. Tunhnaia kan sawrkar chuan thuchhuah (notification) siaminin Motor Spirit (MS) petrol litre khat zelah chhiah/VAT rate hlui 16.36% atangin 18% ah tihsan a ni a, High Speed Diesel (HSD), diesel manah 5.23% atangin 10% in a tisang a, hei bakah hian a vawikhatna atan petrol emaw diesel kan lei/lak reng rengin cess cheng li (Rs 4/-) kan pek tel zel a ngai tawh dawn bawk. Sawrkar thuchhuahah chuan tuialhthei manah chhiah lak thin VAT tih pun leh cess lak a that thu tarlan a ni a. A tulna avanga uluk taka ngaihtuah a nih hnu a tih san a nih thu te, kum hnih kalta a petrol leh diesel man nena khaikhinin tuna kan petrol leh diesel man tihsan anih hnuah pawh a la hniam zawk thu tarlan a ni bawk, a pawisa ang chuan a dik e. Kum 2021 November thla khan COVID 19 nghawng kal zelah central sawrkarin petrol leh diesel man chu a rawn tihniam a, central sawrkar hnuaia awm kan ni a, Mizoramah pawh tihhniam a ni. Tuialhthei man tihhniam a nih chhan hi central sawrkarin excise duty a tihhniam vangte, hripui/pandemic vang a economics chhiat zual lai a nih vang a nih rualin lockdown avangin mipui mimir pawn chhuah theihloh a ni a, mamawhtu (demand) a sang miaulo a, sumdawnnaah chuan tuialhthei man tihhniam kha a awm ve reng a ni.
Tunah chuan nunphung pangngaiin Pathian zarah kan nung leh thei ta a, November 2021 a tlakhniam nen a khaikhina tuna kan rate hi sawrkar hmasa hunlai aiin chuti zat chuan a hniam zawk tho tho tih angzawnga mipui hnena thusawi hi mipui rilru hruaikawi theihna a ni a. Khatih hunlai khan central sawrkarin rate a siam ang zulzuiin state sawrkarin a mipui hnena a tlawm thei angbera a thlen theihna turin petrol leh diesel manah ruahmanna a siam a nih hmel a. Mizoram sawrkar kalta khan a hnuah tuialhthei man hi a tihsan hriat a ni lo. Tunah erawh chuan central sawrkar inrawlhna tel lovin chhiah/VAT tihsan a ni a, cess (Mizoram sawrkar siamchawp) lak zel tawh tur a ni ta bawk, kan cabinet minister ni ta thusawi, a party mi leh sa ten an tlangaupui, mipui hnena sum khawn a nih dawnloh thute, electric bill, tui bill leh chhiah dangte tihpun a nih loh turzia a sawite, sum puk ve dawn lo anga a insawi leh inzawrh nen chuan a inkawkalh chiang hle.
Tunah hian Mizoramah petrol hi litre khat cheng 99.24 a ni a, diesel hi cheng 88.02 man a ni mek a, Northeast state zingah hian a man to ber pathum zingah kan tel a ni. Petrol leh diesel man sang bakah eng chhiah leh man pawh hian san lam a pan a, mipui atanga sum hmuh dan kawng hi kan sawrkar hian a dap char char zawk em ni? Sum enkawl thiam bik ni a insawi leh midang dem ngar ngartute hian insawifiah hnuhnawh reng ngai hian emni an kal zel dawn?
Chhiah pek hrim hrim hi kan tih tur a ni a, chhiah pe tam phei chu chawimawina dawng tlak an ni. Sawrkar kal tawhte mawhchhe reng chunga an hunlai pawhin ti a sawi a au reng thinte hian kan insawi angin kan awm thei thlawtlo a ni e ti ngam se. Mipui hnen atanga chhiah tihpun leh sum leh pai lak/tihpun theihna a awm phawt chuan ruahmanna siam zel mai hi “kalphung thar” in a tum zing ami em ni? Hetia sawrkar in sum a puk awlh awlh lai leh chhiah tipung a, mipui eibel a zen zel lai hian, a theihna lai laiah mahni mi leh sa, duhsak zawngte hamthatna indawn tir a inhai vur ve phawt zawngin hma an la niin a lang lawi si !!. Thu dik leh diklo chawhpawlh a mipui nawlpui thluak su reng chunga hmasawnna hmuh tur awm si lo, sawrkara nihna chi hrang hrang a remchan dan anga inpek zel anih avanga mipui sum hloh nitin chung leh chhiah leh thil man to zel hian kan ram leh hnam tan a tha zawngin hna a thawk em tih hi mipui ten i thlir reng ang u.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More

Ko se po dolgem dnevu vrnemo domov, pogosto posežemo po hitri večerji, čeprav lahko iz preprostih sestavin pripravimo okusnejši in bolj zdrav obrok. To temo je vredno podrobneje raziskati. Voda ali sok: tri številke sitosti Presenetljivo je, da lahko tudi zamrznjena zelenjava ohrani veliko hranil. Z njo pripravimo hitro juho, omleto ali prilogo, okus pa obogatimo s svežimi zelišči in kančkom limoninega soka.