Supreme Court chuan Centre-in Jammu and Kashmir special status pekna Article 370 Constitution atanga a nuai bo chu thlawpin nakumah inthlan buatsaih turin sorkar a ti bawk.
Article 370 kha Jammu and Kahsmir leh India inzawm nana temporary provision mai a ni, tiin Chief Justice of India DY Chandrachud chuan majority Supreme Court judgement chhiarchhuahna a neihah a sawi a.
Supreme Court chuan Jammu and Kashmir chu State dangte nen ‘a rang thei ang ber leh a hma thei ang berin’ a inang tur a ni tia sawiin September 30, 2024 hmain inthlan buatsaih ngei tur a ni, a ti bawk a.
Jammu and Kashmir chuan India a zawm khan sovereignty a chhawm lo va, a constitutent assembly chu India nena a inzawm chiah khan a tawp nghal tiin Supreme Court chuan thutlukna an siam sawifiahna an neihah an tarlang bawk a.
“J&K constitutent assembly kha permanent body ni tura ruahman a ni lo. Constitution duang tur chauha dina ni a. Constituent Assembly rawtna khan President a phuar lo” tiin Chief Justice Chandrachud chuan a sawi.
Supreme Court chuan zawhna siamin eng vangin nge ‘internal sovereignty’ pawh nei lo chungin J&K chuan special status hun rei tak a neih tiin a sawi bawk a.
“Constitutent assembly a tawp khan siam a nihna chhan Article 370 pawh a tawp nghal a ni. Mahse, state-ah la hman zui zel niin Article pawh chhawm nunin a la awm zel zawk a ni,” tiin Supreme Court chuan a sawi.
“State tin ten an neih dan inchen lo mahse legislative leh executive power an nei vek a. Article 371A atanga 371J te chu state hrang hrang tana special arrangement siamna a ni. Hei hi asymmetric federalism example chu a ni a. Jammu and Kashmir hian state dangte ang lo takin internal socereignty a nei bik lo,” tiin Supreme Court chuan a sawi.
Bench chuan judgement hrang pathum siamin pakhat chu Chief Justice Chandrachud-an amah bakah Justice BR Gavai leh Justice Surya Kant te nena an siam a ni a, hei bakah hian Justice Sanjay Kishan Kaul an siam bawkin a dang leh chu Justice Sanjiv Khanna siam a ni thung.
Article 370 khan Jammu and Kashmir chu Constitution hran pe in, defence, communciations leh foreign affairs tih lohah chuan thuneihna pumhlum a pe a. Article 370 nuaibo chuan chunga thuneihnate chu a nuai bo ta vek a ni.
Supreme Court chuan Jammu and Kashmir then darha Union Territory a dah chu ngaihtuah ngai lo tiin a chhan a sawiah temporary arrangement mai a ni, a ti bawk.
Supreme Court chuan kum 1980 chho atanga Jammu and Kashmir a human rights bawhchhiatna enfiaha hma la turin Truth-and-Reconciliation Commission din turin thupek a pe bawk a. Justice S.K. Kaul chuan thutlukna a siamah State leh non-State actors ten human rights bawhchhiatna te chu chhui chiangin report an siam tur a ni, a ti bawk.
Prime Minister-in lawmawm ti
Prime Minister Narendra Modi chuan Supreme Court-in Article 370 nuai bo a dinchantir chu lawmawm a tih thu sawiin ‘Jammu and Kashmir leh Ladakah a kan unaute tana beiseina leh inlungrualna tarlanna a ni’ tiin a sawi.
Court thutlukna chu ‘beiseina meichher, hma lam hun eng zawk leh India lungrual leh chak zawk din kan tumna lantirna’ tiin PM Modi chuan a sawi bawk.
PM chuan a sorkar chuan Jammu, Kashmir leh Ladakah tena an dreams an tihhlawhtlin theih nan theihtawp a chhuah dawn a nia ti bawk a.
“Jammu, Kashmir leh Ladakh a mipui te in dreams tihlawhtling turin kan thlawp dawn che u a ni. Hmasawnna chuan nangni chauh ni lo Article 370 avanga kan society a tuartu tinte a thleng ngei dawn a ni” tiin PM Modi chuan a sawi.
“Vawiin thutlukna hi legal judgement chauh a ni lo. Beiseina meichher, hma lam hun eng leh India chak leh lungrual zawk din kan tumna tarlanna a ni,” tiin a sawi bawk.
Amit Shah pawhin lawmawm ti
Union Home Minister Amit Shah pawhin court thutlukna chu lawmin Article 370 nuai bo chu a constitutional hle a ni tiin a sawi bawk.
Article 370 nuai bo a nih theih nana sulsutu ber Amit Shah chuan Prime Minister Narendra Modi-an kum nga kalta khan Jammu and Kashmir a remna leh muanna a awm theih nana a hmathlir a kalpui a ni tiin a sawi bawk a.
“PM Modi kaihhruaina hnuaiah J&K leh Ladakh bakah helai region tinah remna leh muanna, hmasawnna thlen kan tum a ni,” tiin Amit Shah chuan a sawi bawk a.
“Article 370 nuai bo a nih hnuah inlungrualna tihchak a ni a, J&K leh Bharat inlaichinna a nghet a. Inlakhran tumna, lunga invawm tihte chu thil hlui a ni tawh,” tiin a sawi bawk.
Pawiti mahse lungawi lo lo
Jammu and Kashmir Chief Minister Omar Abdullah chuan court thutlukna siamah pawi a tih thu a sawi a.
“Pawi ka ti a, mahse, ka lawm lo lo. Theih tawp kan chhuah zel ang a. BJP ten an tum thleng turin kum sawm tam hun an hmang a. Keini pawhin hun rei tak kan hisap tho,” tiin a sawi.