TACHHIP ARSI êNG

Mahmuaka Chhakchhuak

Tachhip aTanga Kaphleia’n eng mawi tak a rawn chhuah kan hria a, chu eng mawi tak chuan Zoram pum a enin vawiin thlengin chu eng chu kan la hmuin lawmna min rawn thlen a. Chalchhingvunga Chhakchhuak leh Chuaizovi te fa hmingkoh Kaphleia kha kum 1910, January ni 10-ah Aizawl-Sialsuk kawnga |hiak khuaah a piang a. An unau hi paruk an piang na a, pahnih erawh chu an sen laiin an boral hlauh a, dam puitling chho ta chu pali niin, Kaphleia hi mipa awmchhun a ni a, an upat dan indawtin: Kaphleia, Darringaii, Laldinthangi leh Hualziki te an ni a, tunah erawh chuan an unau zain mual an liam vek tawh a.
Kaphleia pa hi Dak la (mail runner) a ni a, Kaphleia te unau pian hma chuan Sialsuk bul Hauhuktar-ah an awm Thin a, heta Tang hian Sialsuk ah chhungkuain an pem a, pa ber hna avangin |hiak khuaah an pem leh a, he hmunah hian Kaphleiate unau za hi an piang vek nghe nghe. Tin, |hiak aTang hian a pa hna avang bawkin kum 1927 khan Tachhip-ah an pem leh a, he hmunah hian an inbengbel hlen ta a. Kum li chhung natna hrehawm tak TB natna tuarin kum 1940 Nov. 13 zan dar sawmah a lo boral ta a ni.
Kaphleia kutchhuak ESSAYS leh ARTICLES kan hriat theihte chu: Kristian Beihram Pawl (May 3, 1932), Koongoree and the Goblins (May 28, 1932), Lushai Legends (July 1, 1932), Thu nawi (July 2, 1934), Engatinge Durtlang Damdawiin (1934), Kurtai (Feb, 1936), Mitdel ram (Aug. 9, 1936), Entirsiakna Thatzia (1936), Entirsiakna Thatzia chhunzawm lehna (Nov. 10, 11, 1936), Mikhual leh Babu (Nov. 12, 1936).
(Calcutta-a I.A. kum hnihna a zir lai, thal chawlh chhunga ziak turin heng thu te hi a thlanchhuah thu a diary-ah a tarlang a, a ziak ngeiin a rinawm bawk, chung te chu: Entirsiakna Thatzia, Mitdel ram, What is everybody’s business is nobody’s business, General introduction to the Bible and Testament, Who made Evil? (If God made everything), Where is Heaven?, Where is hell?, Ram Kabai, Engvangin nge thingtlang khua a hrisel loh?), Modern Girl (Play – June 9, 1937), Durtlang damdawiin kartin chanchinbu (Dec. 5, 1937), Zun thiar dan (Dec. 16, 1937), UI (Dec. 16, 1937), Poetical Word (Dec. 21, 1937), Chhura chanchinbu (Jan. 17, 1938), Question Method -lehlin (Pi Zaii tan – Jan. 19, 1938), Bible zirtir dan -lehlin (Pi Zaii tan – Feb. 2, 1938), Pericles ‘Prince of Tyre’ -lehlin (March 9, 1938), LSA hi engtin nge a Tangkai theih ber ang? (March 28, 1938), Othello -lehlin (April 5, 1938), Chhura chanchin No. 20-na (April 17, 1938), Tachhip chanchinbu (May 25, 1938), Hla lenglawng (August 30, 1938), T.B. -lehlin (Sept. 13, 1938), Chingal leh Saum (Sept. 15, 1938), Ngawr na leh thil dang te (Sept. 16, 1938), Chhura lehkhabu (Feb. 18, 1939), Chapchar Kut zawhna (March, 1939), Chhura chanchinbu (April 3, 1939), THLIRTU (April 11, 1939-ah ziak Tanin Sept. 24, 1939-ah a ziak zova, Nov. 10, 1939-ah ennawnin a chul mam leh), Biaki Sermon -lehlin (June 30, 1939), YLA tan News (August & October, 1939), Tunlai chanchin (October 7, 1939) 35. Cake siam dan -lehlin (Pi Thari tan – Dec. 15, 1939).
Heng bakah hian Novel pakhat Chhingpuii (Oct. 4, 1938-ah ziak Tanin April 11, 1939-ah a ziak zo) a ziak bawkin Hla lamah pawh kutchhuak a nei nual a: Tlanglam Zai (Bawichhuaka nena an ziah – Feb. 25, 1933), Come, Birdie come…- lehlin (Feb. 21-23, 1938) 3. Ka thinlung Isua hnenah -lehlin (May 19, 1939), Vaihlo hla -kaihlek (Sept. 14, 1939), Nowell -lehlin (Nov. 20, 1939), Once in Royal David’s City -lehlin (Nov. 21, 1939), Christmas Awake -lehlin (Nov. 30 –Dec. 1, 1939), Pi Thari hla (Dec. 22, 1939), Ka Nu Hmangaihna (Dec. 22, 1935), Ka Nu Hmangaihna Aw Nem Chu -lehlin (1935), Zoram Nuam (Jan. 25, 1936), Nghilh Ni Awm Thei Ang Maw..! (1936), Hun Leh Kum Te an Ral Zel A (1936), Kan Run Khawhar (Nov. 29, 1937) , Dam Takin (1938), |hal (Jan. 19, 1939) leh Zoram, Ka Ram (Jan. 25, 1939).
Kaphleia boral hnuah hian Thu leh hla lamah Tachhip hi kan lam ri lo deuh vang vang a, kum 1995 vel chho aTangin Tachhip aTangin Paul Lalremruata a rawn lang Tan a, ZOLENTU chanchinbu a enkawl lai te phei chuan zoram Thalaite hi a zunah kan uai ta vek emaw tih mai tur a ni a, kum reilote hnuah erawh mual min lo liam san ta thut si a, a pawi hle mai. Chutianga Tachhip timawitu Arsi eng mek alo thim tak thutah chuan thu leh hla lama Arsi eng pawh a thim deuh zui nghal mai bawk a. Kum 1936-a Kaphleia’n Kurtai tih hmanga thu alo ziah tawh ang deuhin Tachhip Kurtai tui ziate chu kan sawi tam pawl tak a rawn ni leh a, Tachhip bazar-a Fu tuite chu in ngei ngei tumin kan hmanhlel bawk a. Kum 2025 aTang erawh chuan Tachhip aTanga Arsi rawn engchhuak Tan Lalbiakdika Chhakchhuak chuan par a rawn chhuah a, Kaphleia leh Paul Lalremruata te hnung zui turin ke a rawn pen Tan leh ta.
Lalbiakdika Chhakchhuak (BD-A Chhakchhuak) hi a chhungte chuan zirna lam pawh kal thei lo tur khawpa bawrhsawm a niin kum naupang tak a nih laiin khawsikpui avangin a taksa chu bawrhsawm a, a Tawng a fiah lo a, a kut ngei pawh duh angin a hmang hleithei hek lo. Chuti chung chuan pawl khat aTangin pawl sawm thlengin a pass chho ve zel a. Amah ngeiin ‘Ka Thiante hi sazupui nisela kei chu satel ang ka ni ang’ a tih khawpin kawng hrang hrangah harsatna neiin a hnufum a. A taksa harsatna avang chuan pawl sawm pahnih chu a hlawhchham ta. Chutia a hlawhchham (fail) hnuah chuan Staine’s Memorial School aTangin a han bei chho leh a, chutah pawh chuan zirlai dangte angin a ziak zung zung thei lo chuan hun a duh rei phah a, hun pek belh bik a lo rem si loh avang chuan a hnufum zingah a Tang leh lo thei lo a.
First term-a a hlawhchham hnuah chuan second term-ah tlemin hma a sawn hret a, hun tiam chhungin zo hman phei sela chuan first division-a inhlang kai thei ngei turah pawh a inngai tak nain a taksa bawrhsawmna avang chuan a thei ta ngang lo a. Chutianga exam vawi hnih lai an neih hnuah chuan zirtirtute pawhin a dinhmun hrethiamin MBSE hruaitute an biak sak a, a tan bik liau liau darkar khat hun pek belh an lo remtih sak thei hlauh mai a, chu darkar khat lek pek belh chu atan chuan thil lawmawm tak a niin a thinlung pawh a phur ta hle mai. A beisei ang ngei chuan board exam alo thlen leh tikah chuan first division-a pass mai bakah subject hnih laiah ‘Letter’ a hmu bawk a, a lawm teh a sin.
BD-a hi Thu leh hla lama Arsi eng tak ni turin a piang reng emaw tih mai tur hian kum naupang tak a nih lai aTangin thu tawi te te hi alo ziak tawhin Tachhip khawchhung kar tin chhuak chanchinbu THLIRTU leh K|P AW-ah te chuan a thu leh hla hi an chhuah fo a, tunah kum 23 vel niin a lehkhabu hmasa ber tur atan KAWNG DIK KAWNG RO tih chu kuminah a rawn chhuah ta. He lehkhabuah hian a thu leh hla 33-te chu dahin phek 151-a chhah a ni a, darkar rei lo tea chhiar zawh mai theih tur chi-a buatsaih niin midang fuihna leh nawr kalna lam hawi a ni hlawm deuh ber.
Amah ngeiin ‘Mi hlawhchham kan tih tam takte chu an bansan dawna hlawhtlinna an hnaih tawhzia hre lo mi an ni’ tia electric bulbs siamchhuaktu Thomas Alva Edison-a Tawngkam a rawn tarchhuah ang hian B. Com thleng zir thei turin beidawnna chu inhnehtir a tum lo a, zir lehna tur zelah pawh mark hmu Tha pawlah a Tan ngei a rinawm a, tunah phei chuan beih hram hram hlawkzia chu hrilh nawn a ngai hauh tawh lo ang. He a lehkhabu-ah hian fuihna (motivation) Tha tak tak ziakin, mimal tinin kan hlawkpui leh Tangkaipui thei tur chi mai bakah pawl leh kohhran pawhin kan Tangkaipui theih tur chi thil chi hrang hrang a tarlang a. Bei nge sei Run dung, Ka ti ve thei tho! tih leh Hlau suh la, Zam hek suh tihte hi in chhiar ve ngei ngei atan ka duh hle mai.
BD-a hian thlir dan dikin thil a thlir a, tute emaw tihlawm tum leh tute emaw huat vanga thu leh hla neih hi a tum lo hrim hrim a, a thuziakahte hian kohhran a thliar lo a, politics lamah pawh Tan bik leh hnawl bik a nei hek lo. Hetiang taka Tachhip aTanga Arsi eng mawi tak rawn de chho Tan hi a hlu a, amah chawm lian a, chhawm nung rengtu, a chhungte leh a Then leh rualte pawh an fakawm. Tachhip tlang chung aTang ngei hian mawi takin a êng chhuah reng sela, nula leh tlangval, nu leh pa mai bakah kum upa zawkte tan pawh a êng chu thlir ninawm loh turin mawi takin rawn êng zel rawh se.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More