Taiwanese voter-te chuan pro-sovereignty candidate William Lai chu inthlan khawvelin a ngaihven em emah thlangin tihian China laka inlak hran a duhna chu an vulh lian zel tihna a ni bawk.
Beijing erawh lawm lo hle thungin inthlan result chhuah hnu lawkah ‘Taiwan hi China ram bung a ni’ tiin thuchhuah a siam zui nghal bawk.
Beijing chuan ‘peaceful reunification’ a awm theih nan hmalak nise a tih rualin a tul chuan tharum pawh a hmang mai dawn a lo ti lawk tawh bawk a. Taiwan inthlan chu ‘indo nge remna’ duhzawk thlanna tiin a lo sawi tawh bawk.
Tun hnaiah China chuan Taiwan thliarkar hnaihah sipai a bun nasa hle a. Beijing communist sorkar chuan Lai a telna pro-sovereignty Democratic Progressive Party (DPP) Taiwan a kum riat sorkar tawh chu a huat ber an ni bawk.
Tihian DPP te chuan a zawnin term thum an chelh dawn ta a. “Ramin hmalam panin kawng dik a zawh chhunzawm zel ang a. Hnung lam kan hawi let dawn lo” tiin press conference a neihnaah a sawi zui a.
“Kan hlawhtling ta a. Ram pawnlamin kan inthlana inrawlh an tumna kan hnawl thei a ni, a chhan ber pawh keini chauhin kan president tur kan thlan theih vang a ni” tiin a sawi bawk a. Taiwan chuan China chu an president thlanna tihbuai tumah a puh sa tawh a ni.
Chutihrual chuan a press conference neihnaah Lai chuan Beijing nena buai ai chuan inbiakna neih leh inpawhtawn a thlan thu a sawi a. ‘Status quo’ anga kal a duh thu sawiin chumi awmzia chu independence emaw China nena unification emaw kalpui loh ve ve tumin mahse China vauna lakah Taiwan chu humhim a tum thung a ni.
Beijing chuan Lai hi duhlo hle thungin ‘buaina siamtu’ tih leh ‘seperatist’ tiin a sawi thung a. China hian Taiwan hi a ram bung khat anga a ngaih niin Xi Jinping thil tum ber pakhat chu mainland China nena Taiwan inzawmtir a ni a, tun hnaiah chet a la nasa bawk.
Tun hnaiah China leh Taiwan inkarna a chhe zual hle a, chutihlai tak chuan Taiwanese te chuan China a beh duh lo bur kum 64 a upa vice-president ni lai leh doctor nia chuta politician a inlet chu president atan an thlang ta a ni.
Tsai 3.0 nge bung thar?
Lai chuan a sorkar chuan kum riat chhung Tsai Ing-wen sorkar thiltih a chhunzawm ang a ti nghal a. A press conference neihah pawh thumal a hmang fimkhur em em bawk.
Campaign neih lai pawhin Lai chuan Tsai in a sawi thin ‘independence puan a ngai lo, a chhan chu Taiwan chu independent sovereign state – a hming pawh Republic of China-Taiwan a ni’ a tih chu a sawi zing hle a ni. Mahse, Lai hi fimkhur thiam tak Tsai aiin kalna zawk tura ngaih a ni thung.
Lai leh a running mate Hsiao Bi-khim te hi Beijing in a rinloh leh a ngainat loh em em niin mainland China leh Hong Kong an tlawh pawh a phal ve loh an ni dun bawk.
Hsiao hi a nu chu American niin a pa Taiwanese a ni thung a, tun hnai lawka US a Taiwan representative a ni bawk. China hian president thar Lai nena inbiakna neih a duh rin a ni lo va. Kum 2016 atang khan ram pahnih ten inbiakna an nei tawh lo va, a chhan ber pawh Tsai in Taiwan chu mainland China peng pakhat tih a pawm duh loh vang a ni.
Taiwanese te thutlukna siam hian Taiwan Strait a boruak tang tak chu a titang zual zel dawna ngaih a ni bawk a. China indo lawng leh indo thlawhna te chuan Taiwan ram an pel lui nitin a ni.
Beijing chuan Lai te a duh lohna lantir nan US House Speaker Nancy Pelosi in kum 2022 a Taipei a tlawh a duhlohzia a lantir nana sipai nunchan a zir nghal ang kha kalpui thei a ni bawk.
Hei mai bakah hian China chuan economic leh diplomatic pressure hmangin ram te reuh te te tuna Taiwan ram anga pawm te chu a nawr thei a, chumai bakah Taiwanese company, product leh mipui te chu a hrek thei bawk.
Chinese military do let nana Lai strategy tur chu Tsai policy chhunzawm mai a ni a. Taiwan military ah sum tam zawk sen tur a ti nghal a, indigenous submarine building programme kalpui te, United States, Japan leh Europe te nena inzawmna thuk zawk siamte a ni dawn a ni.
Lai chu fimkhur hle mahse Beijing chuan a ngai thei dawn chuang lova ngaih a ni a. Taiwanese mipuite chuan China kan ngaithla duh lo che, kan hmalam hun chu keinin kan chingfel mai ang. Xi Jinping hian kan inthlanah ngawih chuh mai rawh se, tiin DPP supporter pakhat chuan a sawi.
Inthlan hmaa main opposition Kuomintang (KMT) te au hla ber pakhat chu Taiwan mipuite rilrua hlauhna tuh niin, China chuan thliarkar chu a run thut thei an ti ve thung. KMT te chak se chuan China chuan Taiwan a ngurna chu a tlahniam ngei tura ngaih a ni a. Beijing chuan KMT hotu Hou You-ih chu a inbiakpui ngei dawn bawk.
Xi hian kum 2015 khan KMT president Ma Ying-jeou a hmu a, kum 1949-a Chinese civil war chhuah hnua Taiwan leh China leader te hmaichhana an inbiak leh hmasak ber a ni.
Mahse KMT duh lote chuan an hotute chu China laka Taiwan humhim tuma chet la duh lovah puhin an sawisel nasa thung a ni.