PIANG LEH THI CHHINCHHIAHNA (Registration of Birth & Death)

T.C Jonunsanga MPE&SS

Thuhma: Kan thupui hi han en thuak pawhin a pawimawhzia a lang nghal uar awm e. Sawrkarin a ngai pawimawh takzet a, hemi tel lo chuan ram inrelbawlna leh sawrkar kal phung pawh a fel thei tawh lo, tiin sawi ta ila a sual awm love. A pawimawhzia hriain India sawrkar ropui tak pawhin tha thlah hauh loin a buaipui a, hnathawktu tam tak ruaiin ke a pen mup mup reng a ni ber. Mizoramah chuan Economics & Statistics Department chuan he rawngbawl hna ropui tak hi a keng kawh a, Sawrkar laipui nen fel taka inkhaipa diatin, thingtlang hmun kilkhawr ber thlengin thawktu Registrar of Birth & Death a dah chhuak vek a ni. Ram leh hnam hmasawnna kal mekah thil pawimawh tak a nih avangin a nih phung, a kal phung hriat hi khua leh tui tha tan tih makmawh a ni, kan ti thei ang. Chuti taka pawimawi a nih avang chuan theih ang tawkin Civil Registration System of Birth & Death, Mizorama kalpui a nih dan, a nihphung kan sawi ang.
|o Bul : Registration of Birth & Death Act hi kum 1969-a siam niin, India ram state tam zawkah April 1, 1970 atangin kalpui a ni. Mizoramah chuan July 1, 1985 atanga hman tan a ni thung. Mizoram bikah chuan hemi Act 1969 zul zui hiankum 1978 atangin Rules duan a ni a, tuna kan Rules hman lai hi 2007ah Legislate niin tunah hian, ‘The Registration of Births & Deaths (Ammendment ) Rules, 2007 hnuaiah kalpui mek a ni.
July 1985-ah Aizawl District leh Lunglei District-ah bul tan niin, kum 1986-ah Saihaah tan leh a ni. Kum 2021 atang chuan District zawng zawngah kalpui a ni ta a, Mizorm pumah RBD Unit 858, Local unit 746 leh Institution unit 112 a awm mek a. District hrang hranga Unit awm zat chu hetiang hi a ni :- (1). Mamit District – 80 (2) Kolasib District – 44 (3) Aizawl District (Rural area) – 72 (4) Municipal Area – 104 (5) Serchhip District – 49 (6) Champhai District – 60 (7) Lunglei District – 133 (8) Lawngtlai Districtt – 135 (9) Siaha District – 62 (10) Hnahthial District – 35 (11) Saitual District – 48 (12) Khawzawl District – 36 (13) Medical Institution unit – 112, a vaiin 858 zet a ni.
Registration Hierarchy:
National Level : Ministry of Home Affairs hnuaiah awmin, Registrar General of India – Comminssioner Census chu a hotu ber a ni.
State Level : Economics & Statistics Department hi Nodal Department niin hotu ber chu Chief Registrar – Secretary, Planning Department a ni a, a hnuaiah Joint Chief Registrar – Director, Census Operation, Mizoram leh Additional Registrar – Director, Economics & Statistics Department-te an awm a. A taka enkawltu chu Addl. Chief Registrar – Director, Economics & Statistics niin Joint Chief Registrar chuan Ministry nen an inkarah palai hna a thawk thung.
District Level : District tinah Deputy Commissioner – District Registrar chu lu ber niin a hnuaiah a taka enkawltu, hna thawktu chu Addl. District Registrar – District Research Officer, Economics & Statistics Department a ni.
Village Level : Khaw tinah Registrar of Births & Deaths (RBD) an awm bakah Medical Institutions (hospital) tinah Registrars an awm bawk. Village levelah hian Unit… awmin Medical institutionah unit…, a vain unit …an awm mek a ni.
Piang leh Thi chhinchhiah (register) dan :
(1) Pian/thih atanga ni 21 chhungin pianna/thihna Damdawi in hmunah emaw Veng chhung Registrar of Births & Deaths hnenah a in-register theih a.
(2) Ni 22 – 30 chhungin late fee Rs 10/- leh Certificateman Rs 100/- chawiin a chunga sawite hnenah hian registration a tih theih a, damdawi in lam hi chuan an lo register (chhinchhiah) fel nghal vek tlangpui.
(3) Ni 31 – 365 chhunga registration ti turte chuan pianna/thihna hmun bialtu (authorised office) atanga phalna lain late fee Rs 100/-, Certificate man Rs 100/- chawiin, thiltel ngaite thil telin a tihfel theih bawk.
(4) Kum khat chhunga in-register hman lote chuan Deputy Commissioner – District Registrar (Executive Megistrate) hnen atanga form la-in, ziahfel ngaite ziahfel hnuah, thiltel ngaite (form-ah a inziak vek a) thil tel hnuah, Village level RBD ten an endik ang a, annin seal nen hming an lo ziak (sign) ang a. Certificate man Rs 100/-, late fee Rs 1000/-, search fee Rs 100/- leh NAC (Non-Availability Certificate) fee Rs 100/- (A vaiin Rs 1300/-) chawiin a in-register theih bawk a ni. Engmah chawi ngai loa piang leh thi register hi a pawimawh hle.
Hriat ngei turte: Registration of Births & Deaths Manual 2012, phek 203-ah chuan, ‘Birth Certificate hi nationality (citizenship) tihchianna a ni lo’ tih min hrilh a. Kan ram (state) chhunga hnam dang kan register-te hian Mizoram khua leh tui nihna an nei lo. India mi tawh phawt chu, khawi hmuna piang pawh nise, register zel tur a ni zawk. Ram dang mi India rama piang pawh register tho tur a ni a, India mi ram danga piang pawh register dan a awm a, kan sawi zel ang.
Hun kal zelah harsatna kan tawh loh nan dam chhunga hming kan put hlen duh ngei tur ziahluh a pawimawh hle. Tin, pian ni, thih ni hi Danin thlak theihna a sawi loh avangin vawi khat ziahluh (registered) tawh chu tihdanglam theih a ni lo. Nu leh pa hming pawh a hnu lama buaipui hrep ngai lo turin, ziah fimkhur a tul hle. Hnam hming, sap hming, hnam dang hming, Christian name put thu hlaah pawh a hnu lama buai ngai lo turin uluk takaaa ziahluh a pawimawh takzet a ni. Naute nuin naute pa hming a sawi duh lo emaw sawi tur a hriat lohin a emaw zawt lui kher loin pa hming tel loin nau piang chu register theih a ni.
Publication : Registration of Births & Death hnuaiah hian Publication pawimawh tak tak chi hnih The Annual Reports on the Working of Births & Deaths leh The Annual Reports of Medical Certification of Causes of Death (MCCD) a awm a. Tawikim deuhin sawifiah ta ila.
The Annual Reports on the Working of Births & Deaths : Kum chhira tih chhuah thin a ni a, he report buah hian thla tina Registrarten piang leh thi, nausen thi saa piang (still birth) an thehluh khaikhawm a ni a. Thla tin report dawn a nihrualin office lama khawihtuten online-in Sawrkar laipuia Registrar General of India office-ah an thawn chhawng a. District tin atanga thehluhte chu Directorate of Economics & Statistics-a RBD Wingah khaikhawm leh vek niin, chuta tang chuan a bu-a chhuah a ni. Ram leh hnam tan Publication pawimawh tak a tling a ni. A hnuhnung ber kum 2020-a tihchhuah chu vawi 35 a chhuahna a ni.
The Annual Report of Medical Certication of Causes of Death (MCCD):
Kum tina chhuah thin tho a ni a, kum 2004 atang khan kum tin khel lova tihchhuah zel a ni. Medical institution/hospital-ten monthly report an theh luh khaikhawmna a ni. Mitthite thih chhan Code fel taka pek thin a ni.
Heng publication pahnih hian Mizoram hlimthla a tarlang tha hle. Hriselna kawnga Sawrkarin hmalak a tulna lai bik, hri danna beih ngai, mitthi tamna ram bial a hriat theih a. Tin, naupiang tamna bial, hmeichhia nge mipa piang tam zawk tithe, nau chhiat tamna laite hriat a tih awlsam avangin heng publication hi a pawimawh em em a ni.
Inter Departmental Coordination Committee (IDCC): Sawi tawh angin Civil Registration System hi Act leh Rules fel tak hnuaia kalpui a ni a. Tuna kan tarlan loh a taka hman tur rel fel ngai then khat a awm thin. Chung thil tul rel tur chuan Committee sang ber The Inter Departmental Coordination Committee (IDCC) hi a awm leh a. Economics & Statistics Department hi Nodal Department a ni nain, amah maia kal phung rel lovin IDCC-a memberte, Major Department atang leh Department officer-te nen IDCC ah hian member 40 vel an awm mek a ni.
Mi bo Registration chungchang: Indian Evidence Act, Section 107 leh 108-a a sawi angin mi bo chu a bo bo atanga kum 7 hnuahCompetent Court-in an document neih an gang atanga enin a thih ni a hranpaa a puansak loh chuan Court-a an report ni kha a thihnia rin tur a ni.
India ram pawna Registration chungchang : Indian Citizen Act 1955 (55 of 1955) leh RBD Act 1969 (Sn 20 (1)-in a sawi angin India I, India ram pawna piangte chu an awmna rama India Consulate-ah a register theih a. India rama an lokir leh a nih chuan an lo thlen atanga ni 60 chungin registration pangngaia tih theih a ni a. Ni 60 pelh hnuah erawh Section 13 thu angin delayed registration-a tih tur a ni thung.
Tin, India mi, ram pawna thi chu India-ah register theih a nih loh avangin India Consulate under the Citizen Act 1955 angin Consulate-a register tur a ni. Chutiang chu RBD Act pawhin Valid Certificateah a pawm a ni.
Digitisation Certificate : Tunah hian Nodal Department Economics & Statistics Department chuan chak takin Civil Registration System hi a kalpui mek a. Mipui awlsam zawk nan Digitisation Certificate pawh District Office tin atangin a pe chhuak mek a. Mizoram leh hnam tan hmasawnna ropui a tling a ni.
Tlangkawmna : Mizorama Civil Registration System hlawhtlinna tura lung tangkai leh pawimawh em em chu Village Levela thawktu Registrars of Births & Deaths (RBD) te an ni a. A lawmawm hle. Tunah hian India ram pumah reporting level-ah chuan Mizoram hi pahnihna a ni mek a, registrationah chuan 100% (za-ah za) dinhmunah kan ding mek a ni. Kan hmai a chhe lutuk lo a, thil lawmawm tak a ni bawk.
‘Registration of birth & death is the interest of individual and the nation’

Thu lakna :
1. Pu Thanglura, Research Officer (rtd)
2. Pu Manliana, Research Officer
3. Pu J. Ramdinmawia, Inspector of
Statistics
4. Pi Sappari, Inspector of Statistics

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More