Exodus Day

C.Zâma

Kum 1971 Dec. 16 pawh chu ni dang ang thovin khawchhak lam atangin ni a rawn chhuak a, muangchangin van sang lam a pan zel a. Thlasik lai a nih avangin khua chu a lum lo hle a. India leh Pakistan sipaite E.Pakistan-a an indona chuan a chimsan zel avangin ralhmatawng lamah chuan englai pawhin silai ri hriat tur a awm reng ti ila a sual tampui awm lo ve. (He indonaah hian MNF chuan Pakistan sipai a thawhpui a, an khingpui India sipai ten Bengali volunteer an thawhpui thung a ni) Indona a chhuah hma hian E.Pakistan-a Political Party pakhat Awami Leaque party President chu India ramah kalin India sawrkar hruaitute a rukin a dawr thin a.
India sawrkar chuan ruahmanna (plan) fel tak a nei nia ngaih a ni a. Chu a ruamhman chu: Sipai chaknaa E.Pakistan chhut tlawm a, chumi ruala a mit timimtu pakhat, zalenna suala rammu MNF te tihchimit nghal a ni. A ruahman ang hi a tihpuitlin theih chuan lung pakhatin sava pahnih a vawmthla thei dawn a, chuvang chuan a sipai pawh thahnem tak E.Pakistan-ah hian a thawn lut a, tam tak an thi nghe nghe a ni.
Ni 16/12/’71 ni chuan India helicopter-te chu Rangamati khawpui chungah thlawk kualin, MNF te in-surren tura ngenna sap tawng leh vai tawnga ziak lehkha hmun engemaw zatah a thlak a. Hetih lai vel tho hian E.Pakistan-a lawngchawlhna lian ber Chittagong lawngchawlhna chu India indo thlawhtheihna ten an bomb a, bomb puak ri chu hmun hla tak atang pawhin a hriat theih a. Lawngchawlhna chung chu a khu ngun ngun mai a, a khu karah mei a alh zuai zuai bawk a. E.Pakistan khawpui Dacca kawtthlerah pawh puakrang silaite chu an au ring hle tawh a. MNF hotu bawr leh a vengtute chu Rangamati-ah an awm khawm a. (Rangamati hi District Capital a ni) Engtinnge indona a kal zel dawn tih an thlir-ru reng a. Chawhnu tlai lamah chuan radio atangin E.Pakistan chu India lakah a tlawm tih an hre ta a.
MNF hruaitute awmkhawmna Rangamati hi tui hual vela awm a ni a, khawthlang lamah Chittagong-a awm a, Chittagong panna kawng leh hmar thlang lam tih loh chu tui vek a ni mai a. Kea tlanchhuahna awmchhun chu hmar thlang lam chauh chu a ni. Hmar thlang lamah chuan han kal dawn se, India sipai leh Bengoli volunteer ten hmun tam takah awmhmun an khuar thliah thluah a. Capital vengtu Mizo hnam sipai tam tham lo tak tan chuan MNF hotu bawr him taka an kalna tur han kah kuak chawp chu thil huphurhawm tak a ni. Lawngin han tlanchhuak dawn se, lawng pakhatmah an nei bawk si lo. Hetih lai hian India sipai General leh CID te chuan Rangamati khawpuia MNF hruaitu a lu bawr awmte chu pakhatmah chhuah lova hup vek tumin ruahmanna an lo siam ve mek bawk a. Hawina lam apiangah a tha lam leh hlimna lam beisei tur a awm lo va, a pik chut vek mai a ni.!
Chutiang dinhmun khirhkhan taka an awm lai chuan MNF hotu bawr chu President Pu Laldenga awmnaah an inhawrkhawm a. An dinhmun chu an han chhut thin a, an chhut nasat poh leh an lu a hai ting a ni mai. Chu a chhapah hun an nei tlem si, Rangamati atanga tlanchhuahna tur chuan, zan khat, ni 16/12/1971 zan chauh hun an nei a ni. A mangan thlak dan tur chu kan suangtuah thiam mai awm e.
Inhmuhkhawm huaihawttu ten thu leh hla an neih hma chuan mahni ngaihdan sawi chhuakin, ‘Chittagong lam pan mai ila, he lama mi hi kan la kap kawlh lo deuh a, hrawn an nuam deuh ang’ ‘Chittagong lam pan a ngai lo, kan awmnaah hian awm ila, puan var zarin India sipaite lo nghak tawp ila a ni mai’ ‘ram leh hnam tana thih thlenga thawk tura intiam tawh kan ni a, a tul chuan kan tang ral raih mai ang chu’ ti tawk an awm bawk a, mahni ngaihdan theuh sawiin an ri mum mum mai a.
Inkhawm kaihruaitu Pu Laldenga pawh a lu a hai hle tih a hriat theih a, kalkhawmte chu an kal zel dan turah eng ngaihdan nge an neih, an ngaihdan sawi turin a han sawm a. Sawi tur a vang hle a niang, a hmaa ri mum mum kha thawklehkhatah a reh ta duk mai a, a sawi uar deuh chuan ‘a han reh khawp a, hriau pawh thlauh palh ila, a ri bawl thei ang’ an ti. Chutianga a reh vung vung lai chuan an zinga pakhatin ‘Mangan laia tanpui vartu Pathian kan nei a lawm, A kaihhruaina dilin i tawngtai phawt mai ang u’ a ti a. An kal zel dan turah Pathian hruaina dilin an tawngtai rual ta a. An mangan a tawp a niang, an tawngtai ri chu khuairau thawm ang mai hian a ri mum mum mai a ni. |um thum lai an tawngtai rual hnu chuan Pathan (Pakistan sipai) Maj. a rawn lang nawlh mai a, chu chuan thurawn rawn pein, “Rangamati lawnga chhuahsan in tum a nih chuan Tatkawng lui zawh chho ang che u, a kamah Bengali volunteer Platoon khat awm vel an awm nain in kapzut thei mai ang. Hmun dangah chuan India sipai an thahnem em mai a, in tawn tlang zo lovang” a ti a, a kalsan leh ta a.
A kal liam hnuah Chair-in kal khawmte chu an ngaihdan sawi turin a ti a, ngaihdan sawia ding an awm loh avangin a reh leh thuap mai a. Chutia an ngawih thuap lai chuan Col. Biakchhunga rawn ding chhuak a, “Keini hnam sipaite chuan zalenna suala kal zel kan duh e” a ti a. A thu chu hnial kalh an awm loh avang leh ngaihdan sawi mi dang an awm loh avangin zalenna suala kal zel turin thutlukna siam a ni ta a. President Pu Laldenga’n Col. Biakchhunga chu Rangamati atanga kal chhuah chungchangah mawhphur turin Troop Commander-ah a ruat zui nghal a. Col. Biakchhunga thupekin Mizo hnam sipai Officer leh Officer ni ve lo ten Rangamati atanga kal chhuahna tur passenger 100-100, 200-300 phur thei lawng ‘Launch’ an tih chu an zawng ta a. Launch neitu leh khalhtu ten ‘Ka khua a sik, ka kal thei lo vang’ ‘Diesel hmun hla deuh kalna tur kan nei lo’ ‘Kan lawng a tha lo’ ‘Kan chhungte an thi kan kal thei lo’ tiin chhuanlam chi hrang hrang an siam a. Mizo hnam sipai ten, “Chutianga chhuanlam in siam dawn a nih chuan, in thian ten Bangladesh independent hlim taka an lawm laiin nangni chuan in lawm ve lo anga ni mai a lawm,” tiin an silai kauvin an han tin a. Chhuanlam an siam ngam ta lo va. Rei lo tê chhungin Launch 7 lai an hmu ta a, Launch khalhtutte hnenah an awmna zawn vaukama lawng chu kal nghal turin an hrilh a. Rei lo tê chhungin an awmna lam vaukamah Launch 7 chu an rawn kal ta a.
Zan dar 10:00 vel a ni ang, Rangamati-a awmte chu Launch-ah chuan an bungraw neih ang ang te nen hmanhmawh takin an lut a. Damlo, raipuar, chhangchhe tak tak te an nih hlawm avangin launch-a luh chhung pawh hun a rei duh hle a. Launch 7-a an luh mek lai chuan, thenkhat vaukamah dingin, “Silai leh a mu duh zat zat a ken theih e, a duh apiangin la rawh u,” an ti a. Silai an ken sen lohte chu a balt leh a magazine an thlawn a, tuiah an paih lut a, silai pawh chu tuiah an paih lut bawk a, a ri bawrh bawrh mai a. File leh register bu pawimawh an ken theih loh turte chu an hal a, a then pawtthlerin tuiah an paih bawk a. Troop Commander-in Launch khalhtute chu Tatkawng lui pan turin a hrilh a. (Tatkawng lui hi Kaptai tuikhuah khawchhak lama awm, Kaptai tuikhuah rawn fintu a ni)
Launch-a chuang turte an luhfel hnu chuan Troop Commander-in kalchhuak turin thu a pe a
..Zan khawdur hnuaiah pawh,
He tiam thu a êng
‘Ka kalsan lovang che,
Malin i awm lo’ng ‘ a ti…
tih hla sain, zanlai dar 12:00 velah thlasik khaw vawt vin tuk hnuaiah êng chhi lovin Rangamati khawpui, ralmuang taka tual an lenna leh an thian tha engemawzat lu an phumna hmun chu an chhuahsan ta a ni.
Êng an chhit ngam loh avangin thimtham hnuaiah an rin kal mawp mawp mai a, vanneihthlak takin Tatkawnglui chhuah an thleng thei a. Tatkawng lui chu an zawh chho ta a, Tatkawng lui an zawh lai chuan an chungah India helicopter a rawn thlawk a, Launch 7 lai inzui ta thluai thluai chu a chhungah tute nge chuang tih enfiah an tum a niang chu helicopter chuan a thlawhkual a. Mah se, lawng chung zawlah tumah hmuh tur an awm loh avangin a thlawh bo san ta a ni. Tatkawnglui an zawh chhohnaah hian Bengali volunteer Platoon khatin dan tumin an lo kap a, engemaw chen an inkah hnuah Bengali volunteer-te chu an inpe (surender) ta a ni.
An inkahna hmun atang chuan an kal zel a, Launch-in a zawh theih chin luikamah Chakma khaw pakhat in tlemte awmna an thleng a. Launch neitu leh khalhtute hnenah lawmthu an hrilh a, an kir tir ta a ni. Luikama khaw te tak teah chuan riah an tum a, an zingah inneih duh an awm avangin tlai lamah inneihna inkhawm hmun zawl remchang laiah neih a ni a. Chutih lai chuan India sipai ten an awmkhawmna chhak deuh tlang atangin an rawn kap ta thut mai a, an tlan darh ta a. Hnam sipai ten huaisen takin an bei let nghal a. India sipaite chu tang zel ngam lovin an tlanchhe ta a. An tanhmun remna an thlen chuan leia thisen luang te, a bul vela thing kung leh thinghnaha thisen kai ngiai nguai te an hmu a, “Engemaw zat chu an hliam a nih dawn hi,” an ti a. Vanneihthlak takin MNF lamah thi leh hliam an awm lo.
Inkahna hmunah hian riak lovin an zan kal a, a tuk chawfak hun velah Mizorama haw tur leh zalenna suala la rammu zel tur an inthliar fel a. Zorama haw turte chu Pu Lalnunmawia Ex-Vice President leh Pu R.Zamawia Ex-Defence Minister leh Ex-Army chief nihna chelhkawpin an ho va, la rammu zel turte chu Pu Laldenga’n a ho va an inthen ta a ni.
E.Pakistan a tlawm lai hian Mizo hnam sipai, Emergency Armed Force, (Civil Dept.-a mi ral kah dan zirtir an nih hnua ral hmatawnga an tirh te) Department of Public Safety (Police tia hriat thin) te chu hmun hrang hrangah ral hmachhawnin an awm a, anni ho pawhin an awmna hmun theuh atangin Bawm ram an pan a, Department of Public Safety tih loh chuan kawnglakah harsatna lian tham tawk lovin Bawm ram an thleng a, Rangamati atanga chhuakte nen Bawm ramah an inhmukhawm leh ta a ni.
Israel-te Aigupta bawih atanga Mosia’n a hruaichhuah kha Exodus tiin an sawi thin a, MNF pawhin tuipui hual vela an awm, India sipai leh Bengali volunteer ten an hual khup atanga hruaichhuaha an awm chu an theihnghilh thei lo va. Rangamati atanga hruaichhuaha an awm ni, Dec.16 chu Exodus Day an ti a. Kum 1972 atangin kum tin Exodus Day Dec. 16 hi MNF Party chuan Pathian hnena lawmthu sawi nan len inhlan thar nan a hmang thin a ni.

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Leave A Reply

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More