Rev. Dr. Zaichhâwna Hlâwndo
Zofate hi khawvel Kristiante zingah Krismas hla ngah leh nei tha ber kan ni hial awm e. Tuna Kristian Hlabu kan hman mêkah hian hla 51 lai a awm. Hemi zinga hla 40 hi Zofate irawm chhuak an ni a, a bak hi chu hnamdangte phuah leh kan lehlinte an ni. Hnam dangte hla phuah leh a letlingtute chu –
(1) Khawvêl lâwm nân a lo kal a
– Rev Khawnghinga
(2) Aw Vân Lêng rual -Hrawva
(3) Ringtu zawng zawngte u
-Rev. F. W. Savidge
(4) I Lalthutthleng leh Lallukhum
– Dr. Lalhuta Sailo
(5) Khawvela Thil Tinrêngin
-Durra Chawngthu
(6) Ngai r’u Van Mi Tlangau Chu
-Hrawva
(7) Berampute Berâm Vênga
– Rev. R. Dala
(8) Mihring Zingah a Lo Kal
– Rev. E. Rowlands
(9) Zân Thiang Reh Lai Takin
– Lalmâma
(10) Chu Beram Ven Zan Laiah
Chuan – Doliana
Zofate zingah hla phuah thiam tak tak kan neihte hi an chanchin a ngaihnawm ém êm a. Tun tumah hian chungte chu kan chhui hman vek dawn lova, an hla phuah kan sak lar zualte ril leh ropuizia tlem azawng chauh kan rawn tarlang dawn a ni. Heng Krismas hla kan neih phuahtute hi Zofate tan chuan an hlu tak zet a ni. Kan Kristian hlabuah hian Krismas hla Pu Rokunga phuah hi 12 lai a awm a, chungte chu
(1) Ngai teh van Lal Fa chu
(2) Pathianin khawvel a hmangaih
(3) Kan Chatuan Pa lenna runah
(4) Chumi zan reh takah chuan
(5) Zan tlai khaw thiang kârah
(6) Hmanah Kaisar lal lian rêngpui
(7) A mi’an riang maw
(8)Van hnuai khuavel sakhming chhiarin (9) Judai ram Bethlehemah
(10) Khawvel sual tungding leh tura
(11) Thimin lei a tuam laiin
(12) Bethlehem mual tlai tla engah
tih hlate hi an ni. Heng hlate hi a vai mai hian kan hnam tan ro hlu an ni a, Pu Rokunga hian a hming a lo pu zo hle tih loh rual a ni lo. Pu Rokunga Zofate zinga hla phuah thiam berte zinga mi niin February 20, 1914-ah Aizawl Venghnuaiah a piang a. Kum 25 mi a nihin kum 1939 khan hla a phuah tan a. A hla phuah hmasak ber pawh Krismas hla ‘Van hnuai khuavel sak hming chhiarin’ tih hi a ni. Krismas hla lo pawh a phuah hnem a, a hla phuah tawh zawng zawng hi 128 a ni a. Krismas hla bakah Kristian hla hi 55 lai a phuah bawk. Pu Rokunga Krismas hla phuahte hi Pathian thu (theology) thûk leh ril tak tak, zir tham tling vek an ni. |awng danga lehlin ni se, khawvel hnam dangte pawhin an ngaihlu hlein ka ring.
Krismas hla ropui tak tak kan neihte min phuahsaktute zinga Pu Patea hi, Zofate chanchintha min rawn hrilhtu missionary-te lo kal kum, 1894 khan Tualte khuaah a lo piang a. A hming tak chu Zaliana a ni a. Patea tia an kohna chhan hi a naupan lai atangin naupang pisil tak, tê tak, ria cher deuh, a dam chhuak zo lo mai ang tih hlauhthawnawm khawpa hrisel lo a nih vang a ni. Hla 55 lai a phuah a, tuna Kristian hlabua Krismas hla a phuahte chu –
(1) Mal min sawm turin
(2) Lal pian hun pangpar a vul leh ta
(3) Ram thianghlima Lal lo piang chu
(4) Lal lungawi kum hun lawmawm chu
(5) Ngai teh an ri a va mawi em!
tih te hi an ni.
Heng hlâte hi a rilin a ropui tak zet zet a. Khawvela Pathian thu thiam John Calvin leh Augustine te pawhin an hmuh, chhui leh ngaihtuah phak bik loh tur khawp Pathian thurûk a inthup ten tun a ni ber mai.
A pathumnaah chuan R.L. Kamlala Krismas hlate hi a rilin a ropui a. Theological college-ah pawh zir chian laih laih tham an ni. Kum 1980 khan Pu Siamkima Khawlhring-in “Pu R. L. Kamlala kut chhuak’ tih ziakin a hla phuahte pawh a lo tuihnih tawh a ni. Krismas hla a phuah Kristian hlabua kan neih ‘Hlimna ni ropui chu a eng’ tih leh ‘Khawvelah hian lal tam tak an lo piang ta a’ tih te hi a rilin a ropui tak zet a ni. |awng dang pawhin han letling dawn ila lu hai map mapna tham khawpin a thûkin a ril a ni.
R.L. Kamlala hi Zofa Kristian hla phuah thiam berte zinga mi a ni a. Kum 1902-ah Ngurlen khuaah a piang a. Lusei Zo tawngin hla 70 zet leh Ralte Zo tawngin hla 23 a phuah. Kum 1965, May ni 25-ah a thi a, Bualpui (Kawnpui leh Thingdawl inkar) ah phûm a ni.
Heng kan ziah bakah hian Krismas hla ril leh ropui tak tak min phuahsaktu kan nei hi Zofate kan vannei tak zet a. Khawvel hnamdangten an neih ve loh Krismas hlate hi kan hlut deuh deuh a ngai. Pu Ralngama hla ‘Lal pian hun lawmawm tak kan thleng leh ta’ tih te hian thinlung ngui a kaitho thar leh thin a. Lungleng mite thinlung mu hnu a kai thovin Bethlehem lam min thlirtir thinte hi a va hlu em! Rev. Taisena’n ‘Eden pâr mawi chul hnu tivul leh tûrin, Khawvel chhandamtu a lo piang ta’ ti a, Eden pâr mawi chul hnu’ tih ringawt pawh hi Pathian thu zirmite tana chai laih laih tham chu a ni. Rev. PD Sena’n ‘Chanchin lâwmawm angel ho thu ngai r’u, An fakna ri chuan van a nghawr vel a’ tiha ‘Vana nghawr vel’ tih lai tak te hi Saptawng thiam khan han letling dawn chhin teh u. |awng dang hian a awmze ril lutuk hi a pawchhuak zo ang em? tih mai tur a ni. Pu Manhleian ‘Zawlneiten an hril lâwk Lal Messia kha, Kaisara ni ropuiah a lo thleng; tiha ‘Kaisara ni ropui’ han tih rup te hi a nep miah lo asin. Pu Suaklianan ‘Hosana ti zelin aw, Halleluiah Amen’ tih hla a phuah chang tawp ber tlar hnihah- Zion ropuina Lalpa, boral min zawng tur chu, Van khawpuiten ui mah se, an dang zo lo ve; tih te hi a va ril rem rem em! Van khawpuiin an ui êm êm an dan zawh loh dante hi zir chian tham a ni. C.Lalkhawlianan ‘Kum sûl liam hnu kan nun ngaihlai tho leh thin,
Rem Lal pian hun champha
hmatiangah kan thlir;
a tih ang hla hi khawvel hnam dang tu mahin an neih ve ka ring lo.
Kan sawi seng dawn lo, hawh u he hun lawmawm tak, kan tana Lal Isua Krista lo pian champha lawmna atana hla ril leh ropui tak tak kan neihte hi uar takin sa ila, amah Pu Ralngaman:
Lal pian hun lawmawm tak kan
thleng leh ta,
Hlim taka lawmin zai i vawr ang;
Thihna thim hnuaia thute tan enna ropui tak a thleng ta,
Halleluiah lawmin i zai ang
a lo tih angin hlim takin zai ila, a lam thei thei lam ila, hlim leh lawm leh hlâwk takin Krismas i hmang theuh ang u.