Rev. Dr. Zaichhâwna Hlâwndo
Tun tumah chuan Mizorama harhna pawchhuaktute zinga mi pahnih Pastor Zathanga leh Upa Thanga te chanchin kan ziak dawn a. An chanchin hi Zofate tan a pawimawh em avangin chhuan lo la kal leh zel turte pawhin an hriat reng nan ziaka kan dah hi a pawimawh avangin kan chhun zawm zel dawn a ni.
Pastor Zathanga : Pastor Zathanga hi October 1882 Lalluauva khua Kawngbawkah a piang a. A pa chu Taiawnga Renthlei a ni a, Aanu chu Rochawnghluti a ni. Zofate zinga Kristian hmasate xinga mi niin kum 1902 khan Kristianah a inpe a. Kum 1905 ah Zosapte rawngbawlna pui turin Tirhkoh ah lâk a ni. Kum 1905 ah Lower Primary a pass a, kum 1908 khan Upper Primary a pass. Fa paruk an nei a chungte chu – (1) Zosiama (2) Lalngaii (3) R.Biakmawii (4) R. Malsawma (5) Lalrinliani leh (6) Bilthangi te an ni.
Kum 1913 atangin Pu Buanga puitu a ni a. Thingtlang lama kohhran lehkha thawn vel leh chhan vel lamah a pui a. Pu Buanga Mizo Dictionary a siamah a pui bawk. Thuthlung thar lehlina Zo tawng endik puitu a ni bawk. Kum 1923-ah Calcutta-a Mizo Bible chhutnaah chamchilhin endik hna (proof reading) a thawk bawk.Khawvel Indopui Pakhatnaah khan kum 1917 May thlaah France rama Mizo Labour Corps kal zingah a tel a, Assistant Headman a ni a. Kum 1918 June thlaah dam takin a lo haw leh a ni.
Zathanga seilenna khua hi Duhlian tawng dik hmanna khua a ni a, Lusei tawng kalhmang a hre hle a ni. A hnaah a rinawm a, mi inngaitlawm tak leh taima tak a ni. Missionah kum 29 a thawh hnu-in kum 1933 khan a pension ta a.Zosapten Bible lehlin hna leh endik hna lam thawh an lo tan leh tak avangin kum 1948 atanga kum 1964 thleng, part time-a endiktu hna a thawk leh a ni.
Kohhranah a rilru leh ngaihtuahna zawng zawng hmang mi a nih avangin Mizoram Baptist kohhran chuan pastor atana nemngheh phu hlein a hria a. Kum 1952 khan Pukpui Presbytery-ah pastor atan nemngheh a ni a, Presbytery chairman ah vawi 5 leh vice-chairmanah vawi 4 lai a tang a ni.
Kum 1964 April ni 4 khan Chaltlang Bethel lung an phun chu Pastor Zathanga hian a hawng a ni. Kum 87 laia upa a nih tawh hnu pawhin, “Ka rawngbawl theih tawk,” tiin Serkawn damdawi ina damlo awmte kan tur leh tawngtaisak turin tûk tin a kal thin a. Damdawi in hotute chuan Honorary Pastor-ah an ruat a ni. Pastor Zathanga hi kum 96 mi niin 5.6.1976-ah Lalpa hnenah a chawl ta a ni.
UPA THANGA CHANCHIN: n Vangawn (Sairang bul) ah a piang a. A pa Thanglianmanga a ni. Upa Thanga hian fa paruk a nei a, a upa ber chu Lalchungnunga a ni a, a tlangval lai BA 4th year zirlaiin a boral. A dawttu hi Pi Lalsangpuii fapa 4 leh fanu 1 an nei. A pathumna chu Lalpari a ni a fapa 1 leh fanu 1 a nei. A pathumna chu Runthachhingi a ni a fapa 1 leh fanu 1 a nei. A dawt leh chu Vanlalsawma a ni a fanu 6 a nei. A dawt leh chu Lalhmachhuana a ni a, fapa 4 leh fanu 5 a nei. A naupang ber chu Ramliani a ni a fanu pakhat a nei.
Upa Thanga hi a naupan laiin a pain a thihsan a. A pa thih hnuah a nu chu an in lamah a kîr leh a, Thanga chu naupang nikhua pawh la hre lo a nih lai atangin ‘fahrah rethei’ lo niin a nî chuan a awm tlei ta a ni.
Kawlkulh atangin Zokhawsang (tuna Zemabawk kiang) lama an lo chhuk hnuin Zâwlbûk mei êngah A AW a zir tan a, Mizoram Lower Primary Exam hmasa ber niin kum 1903 June ni 25 ah khan naupang 27 zinga Pahnihna a ni. Lower primary a pass hmain Khawrihnim ah thla 3 zirtirtu hna a thawk. Kum 1907-1911 chhung Shillong High School ah lûtin Calcutta University hnuaiah Matric certificate a dawng a. Mizo zinga a hmasa ber a lo ni ta hial a! Mairang Assembly kal turte zinga thlan a nih chhan pawimawh tak pakhat chu vai tawng thiam a nih vang a ni.
Kum 1914-ah Aizawl Mission veng upaah thlan a ni a, 1916 July 12 ah nupui neiin fanau malsawmna an dawng a, hun rei tak chhung Bawrhsap office-ah Assistant Clerk leh Head Clerk hna a thawh hnuin kum 1940 khan a pension a. Kum 1941 ah Lushai Trading Company a din a, chu chu vawiin thlengin a la ding.
Kristian hla a phuah Aw Lalpa, chungnung ber kan fak hle a che tih hi a ropuiin sak a hlawh hle. Kristian hlabu ah hian a hla lehlin 18 lai a awm bawk. Chungte chu:-
n KHB 35- Ka lawm em em e kan pa vâna mi
n KHB 55- Ka tlantu fakin ka zai ang
n KHB 75- Chhandamtu tak a hnai ta e
n KHB 166- Kristan sual thawi na a siam ta
n KHB 171- Ka thla, lo kal la, Lal fak teh
n KHB 258- Isua rawn bêl teh
n KHB 312- Aw Lalpa, rawn lantir ang che
n KHB 322- Chau te u Isua en ru
n KHB 328- Amaha zâra damin amah kan hloh
n KHB 385- I bei zel ang u Lal pan min hruai e
n KHB 392- Aw khawiahnge an awm Lal hna thawktu?
n KHB 407- Ka pawlte u, en ru hriatna
n KHB 434- Aw Lalpa
chungnung ber kan fak hle a che
n KHB 468- Lalber hmaah kan ding ang
n KHB 476- Ka khawvel nun tawp hunin buaina tuifawn ka kanin
n KHB 477- Pialral chawlhna
tha tak a awm
n KHB 489- Van hmun ropui hmangaih ram khi
n KHB 496- Pathian angchhung thianghlimah chuan
n KHB 573- Kan inthen hnu kha Lal Isua avângin
April 15, 1957 khan chatuan ramah min lo chawlhsan ta a ni.